Poświęcenie kościoła w Lubieni 9 września 1986 - bp Edward Materski

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 5.11.2026

Spis treści

Poświęcenie kościoła w Lubieni odbyło się 9 września 1986 roku. Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego przy ul. Iłżeckiej 41 poświęcił bp Edward Materski, ten sam biskup, który 1 stycznia 1984 roku erygował parafię. Budowę rozpoczął w 1983 roku ks. Krzysztof Orzeł. Daty podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej. W 2026 roku mija od poświęcenia 40 lat.

Kiedy poświęcono kościół w Lubieni?

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (gmina Brody, powiat starachowicki) poświęcono 9 września 1986 roku. Obrzędu dokonał bp Edward Materski. Tę datę podaje opis parafii opublikowany przez Diecezję Radomską. Tekst opisu pochodzi z 23 lipca 2017 roku, a jego aktualność sprawdziłem w październiku 2026 roku. Parafia jest o niecałe trzy lata starsza od poświęconego kościoła.

Wiele kościołów w diecezji radomskiej ma kilkusetletnią historię. Ten jest inny: jego cała metryka mieści się w jednym ludzkim życiu. Kto w 1986 roku przyjął w nim pierwszą komunię, dziś może wprowadzać do niego wnuki.

Ile lat ma kościół w Lubieni?

Od poświęcenia kościoła w 2026 roku minęło 40 lat (1986-2026), a od początku budowy 43 lata. Obie liczby wynikają wprost z dat podanych przez diecezję i Wikipedię. Inaczej wygląda sprawa samej wsi, która ma dokument lokacyjny z XIV wieku.

Wieś z 1363 roku, parafia z 1984, kościół z 1986

Interesuje mnie historia Staropolskiego Okręgu Przemysłowego, więc w dziejach Lubieni od razu uderzył mnie ten kontrast. Wieś jest stara, a wspólnota parafialna i świątynia bardzo młode. Oto najważniejsze punkty na osi:

• 1363 - bp Bodzanta nadaje ziemię nad rzeką Lubienią pod wieś na prawie średzkim (według hasła o miejscowości w Wikipedii).
• 1440 - bp Zbigniew Oleśnicki wystawia przywilej na miasto „Lubyenya”, którego nigdy nie zrealizowano.
• do 1788 - dziesięcinę z Lubieni pobierał kościół w Krynkach, więc mieszkańcy przez stulecia należeli do sąsiedniej parafii.
• 1816 - rusza rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef”, później znana jako Zakład Górniczo-Hutniczy „Zębiec”.
• 1984 i 1986 - erekcja parafii i poświęcenie kościoła, czyli dopiero ponad 600 lat po lokacji wsi.

Skąd pochodzi data 9 września 1986?

Datę poświęcenia i nazwisko biskupa podaje jedno źródło lokalne: opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej. Hasło o parafii w Wikipedii, oparte na Rocznikach Diecezji Radomskiej z 2007 i 2018 roku, potwierdza lata budowy 1983-1986 i listę proboszczów.

Według opisu Diecezji Radomskiej parafię w Lubieni erygował 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski z terenu parafii Krynki, a 9 września 1986 roku ten sam biskup poświęcił kościół (parafraza). - Diecezja Radomska, opis parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, 2017

Kto poświęcił kościół w Lubieni?

Kościół w Lubieni poświęcił bp Edward Materski, ówczesny pasterz Kościoła radomskiego. Według opisu diecezji ten sam biskup 1 stycznia 1984 roku erygował parafię, a 9 września 1986 roku poświęcił świątynię. Proboszczem był wtedy ks. Krzysztof Orzeł, budowniczy kościoła, który kierował parafią w latach 1984-2017.

Bp Edward Materski: erekcja parafii i poświęcenie świątyni

W dziejach Lubieni bp Edward Materski otwiera i zamyka cały etap budowy parafii. W źródłach o parafii pojawia się dokładnie dwa razy:

• 1 stycznia 1984 roku wydaje dekret erekcyjny i tworzy parafię z części parafii Krynki.
• 9 września 1986 roku poświęca gotowy kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego.
• Między tymi datami minęło 2 lata i 8 miesięcy, a na miejscu trwała budowa prowadzona przez proboszcza.
• Opis diecezji nie podaje innych szczegółów jego wizyty, dlatego ich tu nie rozwijam.

Kto był proboszczem w dniu poświęcenia?

W dniu poświęcenia proboszczem był ks. Krzysztof Orzeł. Budowę rozpoczął w 1983 roku, jeszcze przed erekcją parafii, i prowadził wspólnotę do 2017 roku. Jego drogę opisuję osobno w tekście ks. Krzysztof Orzeł, budowniczy kościoła. Po nim parafię prowadzili kolejno ks. Sławomir Rak (2017-2020), ks. Zbigniew Kowalczyk junior (2020-2022) i ks. Dariusz Zając (od 2022).

Dlaczego poświęcenie kościoła należy do biskupa?

Prawo kanoniczne zastrzega uroczystą dedykację biskupowi. Według Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku (kan. 1206) dedykacja należy do biskupa diecezjalnego lub tego, komu on ją zleci. Błogosławieństwo kościoła może natomiast powierzyć kapłanowi ordynariusz (kan. 1207). Dlatego w opisach nowych parafii w Polsce przy dacie poświęcenia niemal zawsze pada nazwisko biskupa.

Droga do 9 września 1986: kaplica, erekcja parafii i budowa

Duszpasterstwo w Lubieni zaczęło się w 1980 roku w tymczasowej kaplicy w domu, którą urządził ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek. W 1983 roku ks. Krzysztof Orzeł rozpoczął budowę kościoła. Parafia powstała 1 stycznia 1984 roku, a kościół poświęcono 9 września 1986 roku. Wszystkie te daty pochodzą z opisu parafii Diecezji Radomskiej.

Kaplica w domu od 1980 roku

Przez pierwsze lata Msze odprawiano w zwykłym domu. Kaplicę urządził ks. Zbigniew Kowalczyk, wówczas wikariusz parafii Krynki. To inna osoba niż ks. Zbigniew Kowalczyk junior, proboszcz Lubieni w latach 2020-2022. Więcej o tym okresie piszę w artykule kaplica w domu z 1980 roku.

Erekcja parafii 1 stycznia 1984

Erekcja to formalne utworzenie parafii dekretem biskupa. W Lubieni nastąpiła 1 stycznia 1984 roku, a nowa parafia objęła część terenu parafii Krynki. Według Wikipedii należą do niej miejscowości:

• Lubienia, gdzie stoi kościół przy ul. Iłżeckiej 41.
• Działki, Henryk i Klepacze.
• Komorniki, Kutery i Młynek.
• Przymiarki (opis diecezji wymienia te same miejscowości, ale bez Kuterów).

Budowa kościoła 1983-1986: od działki do poświęcenia

Działkę pod kościół ofiarowali małżonkowie Franciszek i Józefa Jańcowie. Projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia oraz P. Franczak. Szczegóły prac opisuję w tekście budowa kościoła w Lubieni 1983-1986. Poniższa tabela zestawia całą drogę do poświęcenia.

Rok	Wydarzenie	Osoba	Źródło
1980	Tymczasowa kaplica w domu	ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek	Diecezja Radomska
1983	Początek budowy kościoła	ks. Krzysztof Orzeł	Wikipedia (Rocznik Diecezji Radomskiej)
1.01.1984	Erekcja parafii z terenu parafii Krynki	bp Edward Materski	Diecezja Radomska
9.09.1986	Poświęcenie kościoła	bp Edward Materski	Diecezja Radomska

Ile trwała budowa kościoła w Lubieni?

Budowa trwała około trzech lat, od 1983 do 1986 roku. Wikipedia podaje te lata za Rocznikiem Diecezji Radomskiej. Źródła nie podają dziennej daty rozpoczęcia prac, dlatego dokładniejszego wyliczenia nie robię.

Czym poświęcenie kościoła różni się od konsekracji?

Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 1217) przewiduje dwa sposoby przeznaczenia nowego kościoła do kultu: uroczystą dedykację, potocznie nazywaną konsekracją, z namaszczeniem ołtarza i ścian krzyżmem, albo prostsze błogosławieństwo. Dla kościołów parafialnych Kodeks zaleca dedykację. Po polsku oba obrzędy często nazywa się po prostu poświęceniem, stąd biorą się nieporozumienia.

Dedykacja i błogosławieństwo w Kodeksie Prawa Kanonicznego

Kodeks z 1983 roku omawia miejsca święte w kanonach 1205-1213, a kościoły od kanonu 1214. Dla tematu poświęcenia najważniejsze są te zapisy:

• Kan. 1205 mówi, że miejscami świętymi stają się miejsca przeznaczone do kultu przez dedykację lub błogosławieństwo.
• Kan. 1206 zastrzega dedykację biskupowi diecezjalnemu i tym, którzy mają mu równe prawa.
• Kan. 1208 wymaga sporządzenia dokumentu o dedykacji lub błogosławieństwie: jeden egzemplarz trafia do kurii, drugi do archiwum kościoła.
• Kan. 1217 § 1 nakazuje dokonać dedykacji albo przynajmniej błogosławieństwa jak najszybciej po zakończeniu budowy.
• Kan. 1218 stanowi, że każdy kościół ma swój tytuł, którego po dedykacji nie można zmienić.

Kościół po ukończeniu budowy należy jak najszybciej poświęcić przez dedykację albo przynajmniej pobłogosławić, a kościoły katedralne i parafialne powinny otrzymać uroczystą dedykację (parafraza). - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1217 § 1-2, 1983

Cecha	Dedykacja (konsekracja)	Błogosławieństwo
Kto przewodniczy	biskup diecezjalny lub delegowany biskup (kan. 1206)	ordynariusz, który może zlecić obrzęd kapłanowi (kan. 1207)
Namaszczenie krzyżmem	ołtarz i ściany kościoła	brak namaszczenia ścian
Zalecana dla	katedr i kościołów parafialnych (kan. 1217 § 2)	kościołów, które z ważnych powodów nie otrzymały dedykacji
Rocznica w liturgii	uroczystość w danym kościele	brak takiego obchodu
Dokument	wymagany (kan. 1208)	wymagany (kan. 1208)

Czy kościół w Lubieni jest konsekrowany?

To zależy od rodzaju obrzędu z 1986 roku, a tego źródła nie podają. Opis Diecezji Radomskiej mówi o „poświęceniu”, a o konsekracji nie wspomina żadne ze znanych mi źródeł. Odpowiedź może zawierać dokument z kan. 1208, przechowywany w archiwum parafii i w kurii.

Czym poświęcenie kościoła różni się od poświęcenia kamienia węgielnego?

Poświęcenie kamienia węgielnego otwiera budowę, a poświęcenie kościoła zamyka ją i oddaje gotowy budynek do sprawowania kultu. Różnice w skrócie:

• Kamień węgielny poświęca się na początku prac, często na samym placu budowy.
• Poświęcenie kościoła następuje po zakończeniu budowy, zgodnie z kan. 1217.
• Kamień węgielny nawiązuje do obrazu Chrystusa z Listu do Efezjan (Ef 2,20).
• Dopiero po poświęceniu kościół staje się miejscem świętym w rozumieniu kan. 1205.

O kamieniu węgielnym w Lubieni źródła nic nie mówią.

Jak wygląda obrzęd poświęcenia kościoła?

Obrzęd dedykacji kościoła opisuje księga Ordo dedicationis ecclesiae et altaris, wydana w 1977 roku. Ma osiem głównych etapów: przekazanie budynku, pokropienie wodą, liturgię słowa, modlitwę poświęcenia, namaszczenie krzyżmem, okadzenie, oświetlenie i Eucharystię. Poniżej opisuję ogólny wzór obrzędu, a nie przebieg uroczystości w Lubieni, bo ten nie zachował się w dostępnych źródłach.

Jakie są etapy obrzędu według Ordo dedicationis?

Obrzęd zaczyna się od przekazania budynku, a kończy Mszą Świętą sprawowaną już na nowym ołtarzu. Kolejne etapy według księgi z 1977 roku:

1. Wejście: procesja, a przedstawiciele budowniczych i wiernych przekazują kościół biskupowi.
2. Pokropienie: biskup błogosławi wodę i kropi nią lud, ściany i ołtarz na znak pokuty i pamiątkę chrztu.
3. Liturgia słowa: pierwszym czytaniem jest fragment Księgi Nehemiasza o odczytaniu Prawa ludowi.
4. Litania do Wszystkich Świętych i, jeśli są przygotowane, złożenie relikwii pod ołtarzem.
5. Modlitwa poświęcenia, w której biskup prosi o uświęcenie miejsca.
6. Namaszczenie ołtarza i ścian krzyżmem, okadzenie i oświetlenie kościoła.
7. Eucharystia, czyli pierwsza Msza na nowym ołtarzu, która stanowi szczyt obrzędu.

Woda, krzyżmo, kadzidło i światło: znaki obrzędu

Każdy znak w obrzędzie ma swoje znaczenie. W skrócie:

• Woda przypomina chrzest i oczyszczenie, dlatego kropi się nią wiernych i mury.
• Krzyżmo czyni ołtarz znakiem Chrystusa, czyli Pomazańca. Na ścianach kreśli się nim krzyże, zwykle dwanaście lub cztery.
• Kadzidło wyraża modlitwę wznoszącą się do Boga i przypomina ofiarę Chrystusa.
• Światło, czyli zapalenie świec przy ołtarzu i w nawie, oznacza Chrystusa jako światłość świata.
• Relikwie pod ołtarzem łączą ofiarę Mszy z ofiarą męczenników. Są zwyczajem, a nie warunkiem ważności.

Co mówi Katechizm o kościele jako miejscu modlitwy?

Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 1179-1186 nazywa kościół domem modlitwy, w którym sprawuje się Eucharystię i gromadzi wspólnota. W KKK 1179 przypomina, że kult „w duchu i prawdzie” nie jest związany z jednym miejscem, bo żywą świątynią są przede wszystkim wierni. W KKK 1186 opisuje kościół widzialny jako znak domu Ojca. Tę samą myśl wyraża św. Paweł:

„Czyż nie wiecie, żeście świątynią Boga i że Duch Boży mieszka w was?” - 1 Kor 3,16, Biblia Tysiąclecia

Kościół z czerwonego kamienia i cegły: co poświęcono w 1986 roku

9 września 1986 roku poświęcono jednonawowy kościół z czerwonego kamienia i cegły, zbudowany w latach 1983-1986 według projektu Zofii Łotkowskiej i P. Franczaka. Tak opisuje go Diecezja Radomska. Ten kościół jest dziś ośrodkiem wspólnoty opisanej w przewodniku kościół i parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni.

Jak wygląda kościół w Lubieni?

Kościół ma jedną nawę, a jego mury wzniesiono z czerwonego kamienia i cegły. Źródła podają o nim tylko te informacje:

• Bryła jest jednonawowa, co oznacza jedno główne wnętrze bez naw bocznych.
• Materiał to czerwony kamień i cegła, w regionie, który przez wieki żył z wydobycia rudy żelaza.
• Projekt przygotowała arch. Zofia Łotkowska z Radomia wspólnie z P. Franczakiem.
• To kościół współczesny i brak informacji o jego wpisie do rejestru zabytków.
• Na Wikimedia Commons nie ma zdjęć tego kościoła na wolnej licencji.

Kiedy jest odpust w Lubieni?

Według opisu Diecezji Radomskiej (sprawdzone w październiku 2026) parafia ma dwa odpusty. Pierwszy przypada w święto Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września, drugi we wspomnienie św. Jana Nepomucena 21 maja. Godzin i programu obchodów nie podaję. Przed przyjazdem sprawdź je w aktualnych ogłoszeniach parafii albo w kancelarii parafialnej. Data poświęcenia, 9 września, przypada pięć dni przed głównym odpustem. To tylko zbieżność w kalendarzu, a źródła nie mówią, czy datę wybrano celowo.

Podwyższenie Krzyża Świętego i jerozolimska rocznica poświęcenia

Samo święto 14 września ma związek z poświęceniem świątyni. Tradycja liturgiczna łączy je z dedykacją bazylik konstantyńskich przy Grobie Pańskim w Jerozolimie w 335 roku. Kościoła w Lubieni nie należy mylić z innymi miejscami tego wezwania:

• Sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego na Świętym Krzyżu to inne miejsce, oddalone od Lubieni o kilkadziesiąt kilometrów.
• Kościołów Podwyższenia Krzyża Świętego jest w Polsce wiele, a w Lubieni chodzi o świątynię przy ul. Iłżeckiej 41.
• Według dawnej strony parafialubienia.pl z 2020 roku parafia organizowała Drogę Krzyżową z Nowej Słupi na Święty Krzyż.
• Diecezja Radomska podaje dla Lubieni oba odpusty, krzyżowy i nepomucenowy.

Co oznacza rocznica poświęcenia kościoła?

Rocznica dedykacji to coroczne wspomnienie dnia, w którym kościół oddano Bogu. Według Ogólnych norm roku liturgicznego i kalendarza (1969) rocznica poświęcenia własnego kościoła ma w nim rangę uroczystości. Dotyczy to kościołów, które otrzymały dedykację. Rocznicę dedykacji katedry obchodzi się jako święto w całej diecezji, w diecezji radomskiej również.

Czy rocznica poświęcenia kościoła jest świętem?

Tak, w kościele dedykowanym ten dzień jest uroczystością, czyli dniem najwyższej rangi w kalendarzu. Dla Lubieni pewne są tylko daty z kalendarza:

• 9 września 2026 roku przypadła 40. rocznica poświęcenia kościoła w Lubieni.
• W liturgii rangę uroczystości ma rocznica dedykacji, a nie samego błogosławieństwa.
• Katedra radomska obchodzi rocznicę swojej dedykacji, a parafie diecezji świętują ją jako święto.
• Jeśli nie znamy rodzaju obrzędu z 1986 roku, nie przesądzamy o randze rocznicy w Lubieni.

Jak obchodzi się rocznicę poświęcenia kościoła?

Najczęściej uroczystą Mszą z czytaniami z liturgii poświęcenia kościoła, czasem połączoną z modlitwą za budowniczych i dobrodziejów. Rocznice jubileuszowe, takie jak 25 czy 40 lat, bywają okazją do spotkań parafialnych, w których biorą udział grupy w rodzaju Koło Różańcowe w Lubieni. Czy i jak obchodzono rocznicę w danym roku, sprawdzisz w ogłoszeniach parafialnych.

Czego nie wiemy o poświęceniu kościoła w Lubieni?

O poświęceniu z 9 września 1986 roku wiemy trzy rzeczy: datę, nazwisko biskupa i nazwisko proboszcza. Opis Diecezji Radomskiej i hasło w Wikipedii nie podają przebiegu uroczystości, rodzaju obrzędu ani wyposażenia kościoła. Wolę napisać to wprost, niż dopowiadać szczegóły, których nie ma w źródłach.

Jakich informacji brakuje w źródłach?

Porównując opis diecezji z hasłem w Wikipedii, zapisałem pytania, na które żadne z tych źródeł nie odpowiada:

• Czy w 1986 roku odprawiono pełną dedykację, czy błogosławieństwo.
• Czy pod ołtarzem złożono relikwie i czyje.
• Jak wyglądała uroczystość, ilu było kapłanów i wiernych.
• Jakie są wyposażenie wnętrza, witraże, organy i dzwony.
• Jakie było pełne imię współprojektanta, P. Franczaka.

Gdzie szukać dalszych śladów?

Najpewniejsze ślady przechowują archiwa kościelne. Kolejność poszukiwań, którą stosuję przy parafiach Staropolskiego Okręgu Przemysłowego:

1. Dokument z kan. 1208, który powinien być w archiwum parafii i w kurii.
2. Kronika parafialna, o którą pyta się w kancelarii parafii.
3. Roczniki Diecezji Radomskiej z 2007 i 2018 roku, na których opiera się Wikipedia.
4. Wspomnienia starszych mieszkańców, którzy pamiętają budowę z lat 80.

Lubienia ma też inny mocny wątek: urodził się tu w 1858 roku bł. abp Antoni Julian Nowowiejski, biskup płocki, beatyfikowany 13 czerwca 1999 roku przez Jana Pawła II.

Najczęściej zadawane pytania

Kto zaprojektował kościół w Lubieni?

Według opisu Diecezji Radomskiej projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają. Według ich projektu powstał jednonawowy kościół z czerwonego kamienia i cegły.

Kto podarował działkę pod kościół?

Opis parafii na stronie diecezji podaje, że działkę ofiarowali małżonkowie Franciszek i Józefa Jańcowie. Diecezja nie podaje roku ani okoliczności darowizny. Ich nazwiska pojawiają się w źródłach obok nazwisk budowniczego i projektantów.

Czy kościół w Lubieni jest zabytkiem?

To kościół współczesny, zbudowany w latach 1983-1986. Dostępne źródła nie podają informacji o jego wpisie do rejestru zabytków. Starsza jest sama wieś, której historia sięga 1363 roku.

Z której parafii wydzielono parafię w Lubieni?

Parafię erygowano 1 stycznia 1984 roku z terenu parafii Krynki. Wcześniej mieszkańcy Lubieni należeli do Krynek, a do 1788 roku płacili tamtejszemu kościołowi dziesięcinę. Stamtąd przyjeżdżał też w 1980 roku wikariusz, który urządził pierwszą kaplicę.

Do jakiej diecezji i dekanatu należy parafia w Lubieni?

Parafia należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego (Starachowice-Południe). Leży w gminie Brody, w powiecie starachowickim, w województwie świętokrzyskim. Dane te podaje opis parafii na stronie diecezji, sprawdzony w październiku 2026 roku.

Czy parafia w Lubieni ma oficjalną stronę internetową?

W październiku 2026 roku nie znalazłem innej oficjalnej strony ani profilu parafii. Diecezja nadal podaje adres parafialubienia.pl, ale dziś działa pod nim niezależny przewodnik, a nie strona parafii. W sprawach sakramentów, intencji i dokumentów kontaktuj się bezpośrednio z kancelarią parafialną.

Jaki rodak z Lubieni został błogosławionym?

W Lubieni urodził się 11 lutego 1858 roku Antoni Julian Nowowiejski, biskup płocki w latach 1908-1941. Zmarł 28 maja 1941 roku w niemieckim obozie Soldau w Działdowie. Jan Paweł II beatyfikował go 13 czerwca 1999 roku w gronie 108 męczenników, a jego wspomnienie przypada 12 czerwca.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska, Lubienia - parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, opis parafii z 23.07.2017, dostęp 27.10.2026.
2. Wikipedia, Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018), dostęp 27.10.2026.
3. Wikipedia, Lubienia (województwo świętokrzyskie), dostęp 27.10.2026.
4. Wikipedia, Antoni Julian Nowowiejski, dostęp 27.10.2026.
5. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1205-1209, 1217-1218, wydanie polskie Pallottinum.
6. Katechizm Kościoła Katolickiego, KKK 1179-1186, wyd. II poprawione, Pallottinum 2002.
7. Ordo dedicationis ecclesiae et altaris (Obrzędy poświęcenia kościoła i ołtarza), Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, 1977.
8. Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza, 1969.
9. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, Pallottinum (1 Kor 3,16; Ef 2,20).
10. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.