Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni - przewodnik po świątyni

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni w skrócie

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni to jednonawowa świątynia z czerwonego kamienia i cegły przy ul. Iłżeckiej 41 (27-230 Brody), zbudowana w latach 1983-1986 i poświęcona 9 września 1986 roku przez bp. Edwarda Materskiego. Parafia należy do diecezji radomskiej, a odpusty obchodzi 14 września i 21 maja (opis parafii, Diecezja Radomska).

Pochodzę ze Starachowic i od lat chodzę po śladach dawnych kopalń rudy żelaza oraz osad, które wokół nich wyrosły. Lubienia przyciąga mnie jednym kontrastem: wieś ma metrykę z 1363 roku, a jej kościół i parafia powstały dopiero w latach 80. XX wieku. Serwis jest niezależny, nie jest stroną parafii.

Szerszy obraz wspólnoty, jej miejscowości i duszpasterstwa opisuję w tekście o tym, czym jest parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni.

Gdzie jest kościół w Lubieni?

Kościół w Lubieni stoi przy ul. Iłżeckiej 41, kod pocztowy 27-230 Brody. Wieś leży w gminie Brody, w powiecie starachowickim, w województwie świętokrzyskim. Parafia należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego, tak podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej sprawdzony w październiku 2026.

Pod jakim adresem stoi kościół w Lubieni?

Adres kościoła to ul. Iłżecka 41, Lubienia, 27-230 Brody. Kod pocztowy wskazuje na Brody, siedzibę gminy, i właśnie ten szczegół potrafi zmylić nawigację. W mapach najpewniej działa wpisanie pełnej nazwy parafii razem z kodem 27-230 Brody, a nie samej nazwy wsi.

Do jakiego dekanatu należy Lubienia?

Lubienia należy do dekanatu starachowickiego południowego w diecezji radomskiej. Według Wikipedii, opartej na Roczniku Diecezji Radomskiej, w granicach parafii leży osiem miejscowości:

• Działki - miejscowość wymieniona zarówno przez Wikipedię, jak i przez diecezję.
• Henryk - kolejna miejscowość obecna w obu wykazach.
• Klepacze - wpisane w obu źródłach.
• Komorniki - wpisane w obu źródłach.
• Kutery - podane przez Wikipedię, w opisie diecezji ich brak.
• Lubienia - siedziba parafii i miejsce, gdzie stoi kościół.
• Młynek i Przymiarki - dwie ostatnie miejscowości z obu wykazów.

Lubienia, Lubień czy Lubenia: jak nie pomylić miejscowości?

Najprościej po gminie: ta Lubienia leży w gminie Brody w powiecie starachowickim. Wyszukiwarka chętnie podsuwa Lubenię w gminie Tyczyn na Podkarpaciu i Lubień w powiecie myślenickim w Małopolsce. To zupełnie inne miejscowości i inne diecezje, więc przed wyjazdem sprawdź, czy w adresie widzisz Brody i województwo świętokrzyskie.

Kiedy zbudowano kościół w Lubieni?

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni zbudowano w latach 1983-1986. Budowę rozpoczął ks. Krzysztof Orzeł, parafię erygowano 1 stycznia 1984 roku, a świątynię poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski. Wcześniej, od 1980 roku, wierni gromadzili się w kaplicy urządzonej w domu (opis parafii, Diecezja Radomska).

Kaplica w domu z 1980 roku

Duszpasterstwo na miejscu ruszyło w 1980 roku. Tymczasową kaplicę urządził w domu ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek. Do tego czasu Lubienia należała do parafii w Krynkach.

Z jakiej parafii wydzielono Lubienię?

Lubienię wydzielono z parafii Krynki. Dekret erekcyjny wydał 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski. Związek z Krynkami sięga daleko w przeszłość: według Wikipedii, gdy wieś była wójtostwem w dobrach biskupów krakowskich, dziesięcinę z Lubieni oddawano właśnie kościołowi w Krynkach.

Budowa 1983-1986 i poświęcenie 9 września 1986

Budowa trwała około trzech lat. Kolejne etapy układają się tak:

1. 1980 - kaplica tymczasowa w domu, urządzona przez wikariusza z Krynek.
2. 1983 - ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła.
3. 1 stycznia 1984 - bp Edward Materski eryguje parafię, a ks. Orzeł zostaje jej pierwszym proboszczem.
4. 1983-1986 - wznoszenie jednonawowej świątyni z czerwonego kamienia i cegły.
5. 9 września 1986 - bp Edward Materski poświęca kościół, pięć dni przed świętem patronalnym.

Historię tych lat na tle dziejów wsi rozwijam w tekście 40 lat parafii i 660 lat Lubieni.

Kto ofiarował działkę i kto zaprojektował kościół?

Działkę pod kościół ofiarowali małżonkowie Franciszek i Józefa Jańcowie, a projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają.

Czy kościół w Lubieni był konsekrowany?

Źródła tego nie potwierdzają: mówią wyłącznie o poświęceniu z 9 września 1986 roku. Daty konsekracji nie podaje ani diecezja, ani Wikipedia. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku w kan. 1217 zaleca, by po ukończeniu budowy kościół jak najszybciej poświęcić lub konsekrować, a kan. 1214 określa kościół jako budynek święty przeznaczony do kultu Bożego, do którego wierni mają prawo przychodzić.

Jak wygląda kościół z czerwonego kamienia i cegły?

Kościół w Lubieni to świątynia jednonawowa, charakteryzująca się murami z czerwonego kamienia i cegły, współczesną bryłą z lat 80. XX wieku i jednym wnętrzem bez naw bocznych. Tylko tyle o architekturze podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej, i na tym opisie się opieram.

Z czego zbudowano kościół w Lubieni?

Kościół zbudowano z czerwonego kamienia i cegły. Dla kogoś, kto zna tę okolicę, to kolor bardzo na miejscu. Rdzawe odcienie przypominają o rudzie żelaza, którą wydobywano tu od 1816 roku w rządowej kopalni „Józef”, a w XX wieku w zakładach znanych od 1965 roku jako ZGH „Zębiec” (Wikipedia, hasło o Lubieni).

Czy kościół w Lubieni jest zabytkiem?

Nie ma na to potwierdzenia w źródłach. To budowla współczesna, a ani diecezja, ani Wikipedia nie wspominają o wpisie do rejestru zabytków. Aktualny stan rejestru sprawdzisz w wyszukiwarce Narodowego Instytutu Dziedzictwa na zabytek.pl, wpisując Lubienię i gminę Brody.

Czego źródła nie opisują?

Opublikowane źródła nie opisują:

• ołtarza głównego - brak opisu jego formy i wyposażenia;
• witraży - nie wiadomo, czy kościół je ma i co przedstawiają;
• organów - brak danych o instrumencie;
• dzwonów - brak informacji o ich liczbie i imionach;
• relikwii - żadne źródło ich nie wymienia;
• zdjęć kościoła na wolnej licencji - na Wikimedia Commons ich nie ma, dlatego publikuję wyłącznie zdjęcia własne z datą wykonania albo udostępnione za zgodą parafii.

Co oznacza wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego?

Podwyższenie Krzyża Świętego to święto liturgiczne obchodzone 14 września, charakteryzujące się czcią oddawaną krzyżowi jako znakowi zbawienia, korzeniami w Jerozolimie IV wieku i odniesieniem do słów Jezusa z Ewangelii według św. Jana (J 3,14-15). W Lubieni to główne wezwanie kościoła i pierwszy odpust parafii.

Dlaczego święto nazywa się Podwyższeniem Krzyża?

Nazwa odnosi się do „wywyższenia” Chrystusa na krzyżu, o którym mówi sam Jezus w rozmowie z Nikodemem. Porównuje je do miedzianego węża, którego Mojżesz umieścił na palu na pustyni (Lb 21,4-9):

„A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego, aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne.” J 3,14-15, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Kiedy obchodzi się Podwyższenie Krzyża Świętego?

Podwyższenie Krzyża Świętego obchodzi się co roku 14 września, w kalendarzu liturgicznym w randze święta. Data wiąże się z historią: w 335 roku poświęcono w Jerozolimie bazylikę przy Grobie Pańskim, a w VII wieku do Jerozolimy wróciły relikwie Krzyża odzyskane z rąk perskich. Przebieg uroczystości w Lubieni opisuję w tekście o tym, jak wygląda odpust Podwyższenia Krzyża 14 września.

Podwyższenie, Znalezienie Krzyża i Święty Krzyż: czym się różnią?

W Świętokrzyskiem te nazwy często się mieszają, bo w regionie leży też klasztor na Świętym Krzyżu. Porządkuję je tak:

• Podwyższenie Krzyża Świętego - święto liturgiczne 14 września i wezwanie kościoła w Lubieni.
• Znalezienie Krzyża Świętego - dawne święto obchodzone 3 maja, związane z tradycją o odnalezieniu Krzyża przez św. Helenę.
• Święty Krzyż - klasztor i sanktuarium na Łysej Górze, osobne miejsce, a nie wezwanie parafii w Lubieni.
• Droga Krzyżowa - nabożeństwo pasyjne, a nie święto; w Lubieni według dawnej strony parafii z 2019 roku odprawiano ją także w formie harcerskiej.

Odpusty w Lubieni: 14 września i 21 maja

Parafia w Lubieni obchodzi dwa odpusty. Pierwszy przypada 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża Świętego, które jest głównym wezwaniem kościoła. Drugi to dzień św. Jana Nepomucena 21 maja, połączony z parafialnym dniem adoracji Najświętszego Sakramentu. Tak podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej, sprawdzony w październiku 2026.

Ile odpustów ma parafia w Lubieni?

Parafia ma dwa odpusty w roku. W praktyce wygląda to tak:

• 14 września - odpust Podwyższenia Krzyża Świętego, święto patronalne kościoła.
• 21 maja - odpust ku czci św. Jana Nepomucena, w pobożności ludowej patrona dobrej spowiedzi i opiekuna od powodzi.
• 21 maja - także parafialny dzień adoracji Najświętszego Sakramentu.
• Godziny sum odpustowych - podaje bieżące ogłoszenie parafialne w danym roku, nie stały kalendarz.
• Kaznodzieja i program - zmieniają się co roku, więc szukaj ich w gablocie przed kościołem.

Kiedy jest dzień adoracji w Lubieni?

Dzień adoracji Najświętszego Sakramentu przypada w Lubieni 21 maja, w dniu odpustu św. Jana Nepomucena (opis parafii, Diecezja Radomska). Godzin wystawienia i zakończenia szukaj w ogłoszeniach z poprzedzającej niedzieli.

Co znaczy słowo odpust?

Słowo „odpust” ma w polszczyźnie dwa znaczenia. Potocznie to uroczystość patronalna parafii, często z kramami przy kościele. W nauce Kościoła to coś innego:

„Odpust jest to darowanie przed Bogiem kary doczesnej za grzechy, zgładzone już co do winy.” Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1471, wyd. polskie Pallottinum 1994

Jak sprawdzić aktualne godziny Mszy w Lubieni?

Aktualne godziny Mszy w Lubieni najpewniej sprawdzisz w gablocie przed kościołem albo w zakrystii po nabożeństwie. Parafia nie ma w październiku 2026 własnej strony internetowej, a dostępne zestawienia pochodzą z różnych lat: opis Diecezji Radomskiej z 2017 roku i dawna strona parafii z czerwca 2019 roku podają inne godziny w tygodniu.

Skąd wziąć aktualny porządek Mszy?

Cztery drogi, w tej kolejności:

1. Gablota przy kościele - tam parafia wywiesza bieżący porządek nabożeństw i ogłoszenia.
2. Zakrystia po Mszy - najkrótsza droga do pewnej informacji, zwłaszcza przed świętami.
3. Kancelaria parafialna - w godzinach urzędowania, które również podaje gablota.
4. Opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej - punkt wyjścia, ale z tekstem datowanym na 2017 rok.

Dlaczego godziny w różnych źródłach się różnią?

Godziny różnią się, bo źródła pochodzą z różnych lat, a parafia z czasem zmieniała porządek nabożeństw. Zestawienie poniżej pokazuje oba wykazy obok siebie:

Dzień	Opis Diecezji Radomskiej (tekst z 2017, strona sprawdzona 10.2026)	Dawna strona parafii (06.2019)
Niedziele i uroczystości	8:00, 9:30, 11:30	8:00, 9:30, 11:30
Święta zniesione	9:00, 18:00	9:00, 17:00
Dni powszednie rano	7:00 (wt., śr., czw., sob.)	7:00 (wt., czw., sob.)
Dni powszednie wieczorem	18:00 (pon., pt.)	18:00 (pon., śr., pt.), wrzesień-marzec 17:00

Niedzielny porządek w obu źródłach jest taki sam. Różnice dotyczą świąt zniesionych i dni powszednich, dlatego te godziny sprawdź na miejscu przed przyjazdem.

Gdzie szukać ogłoszeń parafialnych z Lubieni?

Ogłoszenia parafialne z Lubieni znajdziesz w gablocie i usłyszysz po niedzielnej Mszy. Ten serwis ich nie publikuje i nie przyjmuje intencji ani wpłat. Informacje o wspólnotach, takich jak Koło Różańcowe w Lubieni, opisuję na podstawie dawnej strony parafii, zawsze z zaznaczeniem, z którego roku pochodzą.

Proboszczowie parafii Lubienia od 1984 roku

Od erekcji w 1984 roku parafią w Lubieni kierowało czterech proboszczów: ks. kan. Krzysztof Orzeł (1984-2017), ks. Sławomir Rak (2017-2020), ks. Zbigniew Kowalczyk jun. (2020-2022) i ks. Dariusz Zając (od 2022). Taką listę podaje Wikipedia na podstawie Roczników Diecezji Radomskiej, a obecnego proboszcza potwierdza strona diecezji.

Kto był pierwszym proboszczem w Lubieni?

Pierwszym proboszczem był ks. kan. Krzysztof Orzeł, który kierował parafią od 1984 do 2017 roku, czyli 33 lata. To on rozpoczął budowę kościoła w 1983 roku i doprowadził ją do poświęcenia w 1986 roku. Kan. 519 KPK nazywa proboszcza własnym pasterzem parafii; w Lubieni był nim zarazem budowniczy.

Ilu proboszczów miała parafia od erekcji?

Parafia miała czterech proboszczów w ciągu ponad 40 lat:

Proboszcz	Lata posługi	Uwagi ze źródeł
ks. kan. Krzysztof Orzeł	1984-2017	budowniczy kościoła, budowę rozpoczął w 1983
ks. Sławomir Rak	2017-2020	według Wikipedii
ks. Zbigniew Kowalczyk (jun.)	2020-2022	według Wikipedii
ks. Dariusz Zając	od 2022	proboszcz według diecezji, stan na 10.2026

Dwóch księży Zbigniewów Kowalczyków w historii parafii

W źródłach to samo imię i nazwisko pojawia się dwa razy, dlatego łatwo o pomyłkę:

• ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek - w 1980 roku urządził tymczasową kaplicę w domu (opis diecezji).
• ks. Zbigniew Kowalczyk (jun.) - proboszcz w latach 2020-2022 (Wikipedia).
• dopisek „jun.” - w wykazie proboszczów odróżnia drugi wpis od pierwszego.
• źródła - podają ich jako osobne wpisy i nie łączą w jedną osobę, więc ja też tego nie robię.

Jak przygotować się do wizyty w kościele w Lubieni?

Do kościoła w Lubieni najlepiej przyjść poza godzinami nabożeństw, w stosownym stroju i z gotowością do zachowania ciszy. Kan. 1210 Kodeksu Prawa Kanonicznego stanowi, że w miejscu świętym dopuszcza się to, co służy sprawowaniu i szerzeniu kultu, pobożności i religii. Tę zasadę stosuję przy każdej wizycie w kościołach regionu.

Czy można robić zdjęcia w kościele w Lubieni?

To zależy od zgody duszpasterza. Zdjęcia wnętrza rób dopiero po zapytaniu w zakrystii, a w czasie Mszy nie fotografuj wiernych. Tak robię podczas wędrówek po Staropolskim Okręgu Przemysłowym.

Kiedy najlepiej odwiedzić kościół?

Najlepiej przyjść tuż przed wieczorną Mszą w dzień powszedni albo zaraz po niej, gdy kościół jest otwarty, a wnętrze nie jest pełne. Kto chce poznać życie parafii, ten dobrze trafi na jeden z dwóch odpustów: 14 września albo 21 maja. Krótka lista na wizytę:

• Strój - zakryte ramiona i kolana to zwyczaj przyjęty w polskich kościołach.
• Telefon - wyciszony przed wejściem do nawy.
• Zwiedzanie - wyłącznie poza Mszą i nabożeństwami.
• Zdjęcia - tylko za zgodą duszpasterza, bez fotografowania modlących się.
• Godziny - sprawdzone w gablocie, a nie w starych wykazach z internetu.

Co jeszcze łączy się z historią Lubieni?

Wizytę w kościele łatwo połączyć ze spacerem śladem historii wsi. Według Wikipedii w 1363 roku bp Bodzanta nadał ziemię nad rzeką Lubienią pod lokację wsi, a 17 stycznia 1864 roku pod Lubienią walczył oddział Karola Kality „Rębajły”. Trasę z tymi miejscami opisuję w tekście co zobaczyć w Lubieni i okolicy.

Najczęściej zadawane pytania

Kto jest proboszczem w Lubieni?

Według Diecezji Radomskiej i Wikipedii (stan na październik 2026) proboszczem jest ks. Dariusz Zając, który kieruje parafią od 2022 roku. Przed nim posługę pełnili ks. Zbigniew Kowalczyk (jun.), ks. Sławomir Rak i budowniczy kościoła ks. Krzysztof Orzeł.

Jakie miejscowości należą do parafii Lubienia?

Wikipedia, na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej, wymienia osiem miejscowości: Działki, Henryk, Klepacze, Komorniki, Kutery, Lubienia, Młynek i Przymiarki. Opis diecezji podaje tę samą listę bez Kuterów. W razie wątpliwości przynależność ustalisz w kancelarii parafialnej.

Czy parafia w Lubieni ma własną stronę internetową?

Nie, w październiku 2026 nie znalazłem aktualnej oficjalnej strony ani profilu parafii. Serwis parafialubienia.pl jest niezależnym przewodnikiem, a nie stroną parafii, choć diecezja wciąż wskazuje ten adres w opisie. W sprawach duszpasterskich kontaktuj się z parafią osobiście.

Jak zamówić intencję mszalną w Lubieni?

Intencję mszalną zamawia się osobiście w zakrystii albo w kancelarii parafialnej, a termin ustala duszpasterz. Ten serwis nie przyjmuje zamówień ani wpłat. Ofiara przy intencji jest dobrowolna, a jej zasady opisują kanony 945-948 Kodeksu Prawa Kanonicznego, które każą unikać nawet pozoru handlu.

Czy bł. abp Antoni Julian Nowowiejski urodził się w Lubieni?

Tak, według Wikipedii Antoni Julian Nowowiejski urodził się w Lubieni 11 lutego 1858 roku. Był biskupem płockim w latach 1908-1941, zmarł w obozie Soldau w Działdowie 28 maja 1941 roku, a Jan Paweł II beatyfikował go 13 czerwca 1999 roku w gronie 108 męczenników. Jego wspomnienie przypada 12 czerwca.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska: Lubienia - parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (tekst opisu z 2017 roku, stan strony z października 2026).
2. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Roczników Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
3. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie).
4. Wikipedia: Antoni Julian Nowowiejski.
5. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 519, 945-948, 1210, 1214, 1217.
6. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: J 3,14-15; Lb 21,4-9.
7. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1471, wyd. polskie Pallottinum, Poznań 1994.
8. Narodowy Instytut Dziedzictwa: zabytek.pl (wyszukiwarka rejestru zabytków).
9. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.