Ks. Krzysztof Orzeł - budowniczy kościoła i proboszcz Lubieni 1984-2017

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Artykuł o ks. Krzysztofie Orle jest gotowy i zapisany w `D:\tmp\lubienia\ks-orzel.html`. Sprawdziłem w nim kilka rzeczy: nie ma w nim ani jednej pauzy czy półpauzy, nie ma zakazanych fraz ani notatek redakcyjnych, a wszystkie 5 linków wewnętrznych jest wstawionych w formacie `data-target`. Tekst ma 2513 słów razem z boxem autora i źródłami. Sama treść to około 2350 słów, więc mieści się w widełkach 1800-2500.

- **Fakty:** wszystkie są z karty faktów. Nie podaję dat urodzenia ani święceń, nie piszę o dalszej posłudze ks. Orła i nie piszę o nim jak o zmarłym. Nie rozstrzygam też, czy chodzi o jednego, czy o dwóch ks. Zbigniewów Kowalczyków. W FAQ odsyłam czytelnika do Rocznika Diecezji Radomskiej i do kurii.
- **Pominięte pytania z FAQ briefu:** odpadły trzy, bo pokrywały się z nagłówkami w treści: „Kto zaprojektował kościół”, „Kiedy rozpoczęto budowę” i „Kto poświęcił kościół”. Zamiast nich są pytania o odpusty, diecezję i dekanat, materiał kościoła oraz adres.
- **Tytuł kanonika:** w briefie twierdzenie, że kanonika honorowego nadaje biskup, było oznaczone jako niepewne. Opisałem to ostrożnie jako praktykę polskich diecezji, bez numeru kanonu.
- **Cytaty z kodeksu:** fragmenty kan. 519 i kan. 503 w blokach cytatu są oznaczone jako parafraza. Dokładnego brzmienia nie jestem pewien, więc nie podałem ich jako cytatu dosłownego.
- **Nagłówek z pytaniem:** brief miał nagłówek „Erekcja parafii 1 stycznia 1984 roku”. Połączyłem go z pytaniem z briefu i wyszło „Erekcja parafii 1 stycznia 1984: kto erygował parafię w Lubieni?”.

Poniżej pełny HTML:

```html

Ks. Krzysztof Orzeł w skrócie

Ks. kan. Krzysztof Orzeł był proboszczem parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni od jej erekcji w 1984 roku do 2017 roku, czyli przez 33 lata. W 1983 roku zaczął budowę kościoła, a 9 września 1986 roku świątynię poświęcił bp Edward Materski. Tak podają opis parafii Diecezji Radomskiej i lista proboszczów oparta na Roczniku Diecezji Radomskiej z 2018 roku.

Pochodzę ze Starachowic i od lat zbieram materiały o Staropolskim Okręgu Przemysłowym: o kopalniach rudy, osadach górniczych i parafiach, które przy nich wyrosły. Lubienia to wieś z dokumentem z 1363 roku, a jej parafia ma nieco ponad 40 lat. Między tymi datami stoi jeden człowiek, od którego zaczyna się lokalna historia kościoła. Poniżej zebrałem to, co o nim mówią źródła. Nic ponad to.

• Urząd: proboszcz parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni w latach 1984-2017 (Wikipedia na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
• Dzieło: budowniczy kościoła, budowę rozpoczął w 1983 roku (Wikipedia, hasło „Lubienia”).
• Kościół: jednonawowy, z czerwonego kamienia i cegły, budowany w latach 1983-1986 (opis Diecezji Radomskiej).
• Diecezja: radomska, dekanat starachowicki południowy, gmina Brody w powiecie starachowickim.
• Tytuł: źródła podają go jako „ks. kan.”, czyli kanonika.

Kim jest ks. Krzysztof Orzeł w historii Lubieni?

Ks. Krzysztof Orzeł to pierwszy proboszcz na liście proboszczów parafii w Lubieni i budowniczy tutejszego kościoła. Prowadził parafię od erekcji 1 stycznia 1984 roku do 2017 roku, a budowę świątyni zaczął rok przed formalnym powstaniem parafii. Lista proboszczów w Wikipedii opiera się na Rocznikach Diecezji Radomskiej z 2007 i 2018 roku.

Jego nazwisko spina dwa etapy: duszpasterstwo w prowizorycznych warunkach i życie parafii we własnym kościele. Dla kogoś, kto czyta dzieje parafii w SOP, to rzadki układ. Zwykle budowniczy, pierwszy proboszcz i wieloletni gospodarz to trzy różne osoby. Tutaj to jedna.

Za co ks. Orzeł jest znany w Lubieni?

Ks. Orzeł jest znany przede wszystkim jako budowniczy kościoła Podwyższenia Krzyża Świętego. Źródła przypisują mu kilka konkretnych rzeczy:

• Rozpoczęcie budowy w 1983 roku, jeszcze zanim biskup erygował parafię (Wikipedia, hasło „Lubienia”).
• Doprowadzenie budowy do końca w 1986 roku, czyli w około trzy lata (opis Diecezji Radomskiej).
• Prowadzenie parafii przez 33 lata, od 1984 do 2017 roku (Wikipedia na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2018).
• Tytuł kanonika, zapisany na liście proboszczów skrótem „ks. kan.”.

Czy ks. Orzeł był pierwszym proboszczem w Lubieni?

Tak, na liście proboszczów parafii w Lubieni ks. Krzysztof Orzeł figuruje jako pierwszy, z datą początkową 1984, czyli rokiem erekcji. Przed nim duszpasterstwo prowadził w kaplicy domowej wikariusz z Krynek, ks. Zbigniew Kowalczyk. Lubienia nie była wtedy samodzielną parafią, więc nie miała własnego proboszcza.

Czego źródła o ks. Orle nie podają?

Diecezja i encyklopedia opisują ks. Orła wyłącznie przez pryzmat Lubieni. Nie znalazłem w nich danych biograficznych, dlatego ich tu nie ma:

• daty i miejsca urodzenia ani daty święceń kapłańskich,
• wcześniejszych parafii i stanowisk sprzed 1984 roku,
• miejsca posługi po 2017 roku,
• daty nadania godności kanonika i jej rodzaju,
• wspomnień parafian, anegdot ani szczegółów zbiórek na budowę.

Lista proboszczów wymienia ks. kan. Krzysztofa Orła jako proboszcza w latach 1984-2017 i budowniczego kościoła, na podstawie Roczników Diecezji Radomskiej 2007 i 2018 (parafraza). Wikipedia, hasło „Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni”, stan z października 2026

Od kaplicy w domu do parafii: lata 1980-1984

Od 1980 do 1984 roku Lubienia przeszła drogę od kaplicy urządzonej w prywatnym domu do samodzielnej parafii. W 1980 roku wikariusz z Krynek, ks. Zbigniew Kowalczyk, zaczął tu duszpasterstwo na miejscu, a 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski erygował parafię z terenu parafii Krynki. Tak opisuje to Diecezja Radomska.

Kaplica ks. Zbigniewa Kowalczyka z Krynek

Tymczasową kaplicę w domu urządził w 1980 roku ks. Zbigniew Kowalczyk, wówczas wikariusz parafii w Krynkach. Opis diecezji nie podaje, czyj to był dom ani jak długo kaplica działała. Wiadomo tyle, że od tego momentu duszpasterstwo przyszło do wiernych na miejscu.

Z historią Lubieni wiąże się jeszcze jeden ks. Zbigniew Kowalczyk, z dopiskiem „jun.”, proboszcz w latach 2020-2022. Źródła wymieniają ich osobno, więc nie utożsamiam ich bez dowodu.

Do jakiej parafii należała Lubienia przed 1984 rokiem?

Przed 1984 rokiem Lubienia należała do parafii w Krynkach. Ten związek ma długą historię, którą da się ułożyć w kilku krokach:

1. 1363: bp Bodzanta nadaje ziemię nad rzeką Lubienią pod wieś na prawie średzkim (Wikipedia, hasło „Lubienia”).
2. Do 1788: wieś jest wójtostwem w dobrach biskupów krakowskich, a dziesięcina idzie na kościół w Krynkach.
3. 1816: rusza rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef”, później znana jako ZGH „Zębiec”.
4. 1980: duszpasterstwo na miejscu, w kaplicy domowej.
5. 1984: wydzielenie parafii Lubienia z terenu parafii Krynki.

Szerzej o tym kontraście piszę w tekście 40 lat parafii i 660 lat Lubieni.

Erekcja parafii 1 stycznia 1984: kto erygował parafię w Lubieni?

Parafię w Lubieni erygował bp Edward Materski 1 stycznia 1984 roku, wydzielając ją z parafii Krynki. Erekcja to formalny akt biskupa, który tworzy nową parafię z własnym terytorium. Dziś należą do niej według Wikipedii: Działki, Henryk, Klepacze, Komorniki, Kutery, Lubienia, Młynek i Przymiarki. Opis diecezji wymienia te same miejscowości bez Kuterów.

Jak powstał kościół w Lubieni?

Kościół w Lubieni powstał w latach 1983-1986 z inicjatywy ks. Krzysztofa Orła, na działce ofiarowanej przez małżonków Franciszka i Józefę Jańców. Projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak, a jednonawową świątynię z czerwonego kamienia i cegły poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski (opis Diecezji Radomskiej).

Najprościej pokazać to na osi czasu. Każdy wiersz ma swoje źródło:

Data	Wydarzenie	Źródło
1980	Kaplica w domu, duszpasterstwo ks. Zbigniewa Kowalczyka z Krynek	Diecezja Radomska
1983	Ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła	Wikipedia, hasło „Lubienia”
1.01.1984	Erekcja parafii przez bp. Edwarda Materskiego	Diecezja Radomska
1983-1986	Budowa kościoła według projektu Z. Łotkowskiej i P. Franczaka	Diecezja Radomska, Wikipedia
9.09.1986	Poświęcenie kościoła przez bp. Edwarda Materskiego	Diecezja Radomska

Pełniejszy opis, jak przebiegała budowa kościoła w Lubieni 1983-1986, przygotowałem w osobnym tekście.

Działka od Franciszka i Józefy Jańców

Ziemię pod kościół ofiarowali małżonkowie Franciszek i Józefa Jańcowie. Diecezja podaje ich nazwiska bez dalszych szczegółów, więc nie wiem, jak duża była działka ani kiedy dokładnie ją przekazano. W lekturze dziejów parafii z dawnych osad górniczych SOP ten schemat wraca często: nowy kościół zaczynał się od daru konkretnej rodziny.

Kto zaprojektował kościół w Lubieni?

Kościół zaprojektowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają. Z opisu diecezji znamy za to kilka cech budowli:

• Układ: kościół jest jednonawowy.
• Materiał: czerwony kamień i cegła, jedyny materiał opisany w źródłach.
• Wezwanie: Podwyższenie Krzyża Świętego, z odpustem 14 września.
• Drugi odpust: św. Jana Nepomucena, 21 maja.
• Adres: ul. Iłżecka 41, Lubienia, 27-230 Brody.

O wyposażeniu wnętrza, witrażach, organach i dzwonach źródła milczą. Więcej o samej świątyni zebrałem w opisie, który dotyczy całości: parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni.

Ile trwała budowa kościoła w Lubieni?

Budowa kościoła w Lubieni trwała około trzech lat, od 1983 do 1986 roku. W połowie lat 80. XX wieku, przy ówczesnych trudnościach z materiałami budowlanymi, takie tempo pokazuje skalę wysiłku proboszcza i wspólnoty. Źródła nie opisują jednak zbiórek ani prac społecznych. Dlatego ich nie dopowiadam.

Poświęcenie 9 września 1986 roku

Kościół poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski, ten sam biskup, który dwa lata wcześniej erygował parafię. Data wypada pięć dni przed świętem Podwyższenia Krzyża Świętego, obchodzonym 14 września. O konsekracji kościoła źródła nie wspominają, więc piszę tylko o poświęceniu.

Ile lat ks. Orzeł był proboszczem w Lubieni?

Ks. Krzysztof Orzeł był proboszczem w Lubieni 33 lata, od 1984 do 2017 roku. To cały pierwszy rozdział dziejów parafii, od erekcji aż po 2017 rok. Daty podaje lista proboszczów oparta na Roczniku Diecezji Radomskiej z 2018 roku, a urząd proboszcza opisują kanony 515-523 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku.

Proboszcz jest własnym pasterzem powierzonej mu parafii i sprawuje pasterską troskę o wspólnotę pod władzą biskupa diecezjalnego (parafraza). Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 519, 1983

Czy proboszcz ma stały urząd?

Tak, proboszcz powinien cieszyć się stałością urzędu, dlatego zwykle mianuje się go na czas nieokreślony (KPK, kan. 522). Nominację na czas określony prawo dopuszcza tylko wtedy, gdy zezwoli na to konferencja episkopatu. Z kodeksu wynika kilka zasad, które tłumaczą długie kadencje:

• Kan. 515: parafia to określona wspólnota wiernych, ustanowiona na sposób stały w Kościele partykularnym.
• Kan. 519: proboszcz to własny pasterz parafii, a nie tymczasowy zarządca.
• Kan. 522: stałość urzędu sprzyja długim kadencjom, takim jak 33 lata w Lubieni.
• Kan. 523: urząd proboszcza nadaje biskup diecezjalny.

Jaką część historii parafii obejmuje posługa ks. Orła?

Posługa ks. Orła obejmuje 33 z niespełna 43 lat istnienia parafii, licząc do października 2026 roku, czyli około trzech czwartych jej dziejów. Na ten okres przypadają też początki Harcerskiej Drogi Krzyżowej: według dawnej strony parafii z 2019 roku jej XVIII edycja odbyła się 12 kwietnia 2019 roku, a nabożeństwo odbywało się corocznie od 18 lat. Ta sama dawna strona w 2021 roku wspominała Koło Różańcowe w Lubieni.

Co oznacza tytuł kanonika?

Kanonik to duchowny, któremu nadano godność kanonika, zapisywaną przy nazwisku skrótem „ks. kan.”. W ścisłym sensie kanonicy tworzą kapitułę katedralną lub kolegiacką, opisaną w kanonach 503-510 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku. To godność kościelna, a nie stopień święceń. Źródła nie podają, kiedy i jaką godność otrzymał ks. Orzeł.

Czym jest kapituła?

Kapituła to kolegium kapłanów, do którego należy sprawowanie uroczystszych funkcji liturgicznych w katedrze lub kościele kolegiackim (KPK, kan. 503). Najważniejsze zasady:

• Kapituła katedralna działa przy katedrze diecezji.
• Kapituła kolegiacka działa przy kościele kolegiackim.
• Statuty kapituły określają jej skład, obowiązki i prawa członków (kan. 505).
• Nadawanie kanonii należy do biskupa diecezjalnego (kan. 509).

Kapituła kanoników, katedralna albo kolegiacka, jest kolegium kapłanów, do którego należy sprawowanie uroczystszych funkcji liturgicznych (parafraza). Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 503, 1983

Czy kanonik to wyższy stopień święceń?

Nie, kanonik nie jest stopniem święceń. Kodeks Prawa Kanonicznego zna trzy stopnie sakramentu święceń: episkopat, prezbiterat i diakonat (kan. 1009). Kanonik pozostaje prezbiterem, a godność kanonicza jest wyróżnieniem albo funkcją w kapitule.

Kanonik honorowy w polskich diecezjach

W praktyce polskich diecezji biskupi nadają też honorowe godności kanonika jako wyróżnienie za wieloletnią posługę duszpasterską. Proboszcz z takim tytułem nie musi zasiadać w kapitule. W wypadku ks. Orła nie wiem, który rodzaj godności otrzymał, i zostawiam tę kwestię otwartą.

Kto był proboszczem po ks. Orle?

Po ks. kan. Krzysztofie Orle proboszczami w Lubieni byli: ks. Sławomir Rak w latach 2017-2020, ks. Zbigniew Kowalczyk (jun.) w latach 2020-2022 oraz ks. Dariusz Zając, proboszcz od 2022 roku. Dane sprawdziłem w październiku 2026 roku na stronie Diecezji Radomskiej i w Wikipedii.

Proboszcz	Lata posługi	Czas trwania
ks. kan. Krzysztof Orzeł	1984-2017	33 lata
ks. Sławomir Rak	2017-2020	ok. 3 lata
ks. Zbigniew Kowalczyk (jun.)	2020-2022	ok. 2 lata
ks. Dariusz Zając	od 2022	proboszcz obecnie (stan: październik 2026)

Ilu proboszczów miała parafia Lubienia?

Parafia w Lubieni miała czterech proboszczów od erekcji w 1984 roku do października 2026 roku. Pierwszy prowadził ją dłużej niż trzej następni razem. W ciągu pięciu lat, od 2017 do 2022 roku, parafia przeszła trzy zmiany proboszcza.

Kto jest proboszczem obecnie?

Obecnie proboszczem parafii w Lubieni jest ks. Dariusz Zając, który objął urząd w 2022 roku (Diecezja Radomska, stan z października 2026). Wcześniej, w 2020 roku, plebania dostała nową elewację. Piszę o tym w tekście, którego tematem jest plebania w Lubieni i jej elewacja.

Jak biskup zmienia proboszczów?

Proboszcza mianuje i przenosi biskup diecezjalny dekretem personalnym. Ogólna kolejność w Kościele w Polsce wygląda tak:

1. Biskup diecezjalny podpisuje dekret o odwołaniu lub przeniesieniu dotychczasowego proboszcza.
2. Kuria ogłasza zmiany personalne księży w diecezji.
3. Nowy proboszcz otrzymuje dekret nominacji na podstawie kan. 523 KPK.
4. Nowy proboszcz kanonicznie obejmuje parafię.
5. Zmiana trafia do kolejnego wydania Rocznika Diecezji Radomskiej i do opisu parafii na stronie diecezji.

Gdzie szukać informacji o duchownych diecezji radomskiej?

Informacje o duchownych diecezji radomskiej najłatwiej znaleźć w trzech miejscach: w Roczniku Diecezji Radomskiej wydawanym przez Kurię Diecezjalną w Radomiu, w opisach parafii na stronie diecezja.radom.pl oraz w kancelarii parafii. Lista proboszczów Lubieni w Wikipedii opiera się na wydaniach Rocznika z 2007 i 2018 roku.

Rocznik Diecezji Radomskiej i opis parafii

Rocznik Diecezji Radomskiej to drukowany katalog z danymi parafii i duchownych. Zwykle znajdziesz w takim roczniku:

• wezwanie parafii, datę erekcji i przynależność do dekanatu,
• nazwiska proboszczów i wikariuszy z latami posługi,
• miejscowości należące do parafii,
• daty odpustów i dni adoracji Najświętszego Sakramentu,
• przydziały księży i pełnione przez nich funkcje diecezjalne.

Porównanie dwóch wydań, na przykład z 2007 i 2018 roku, pozwala odtworzyć kolejne zmiany personalne. Tak powstała lista proboszczów Lubieni w encyklopedii.

Opis parafii na stronie diecezji

Strona diecezja.radom.pl publikuje opisy parafii z historią, nazwiskiem proboszcza i porządkiem nabożeństw. Opis Lubieni pochodzi z 2017 roku, choć nazwisko proboszcza jest już aktualne. Przed wizytą w kościele zadzwoń do kancelarii albo sprawdź gablotę przy świątyni, bo godziny Mszy w starszych opisach mogą się różnić od obecnych.

Jak zapytać w kancelarii parafialnej?

Pytania o konkretnego duchownego, na przykład o jego dalszą posługę, kieruj do kancelarii swojej parafii albo do Kurii Diecezjalnej w Radomiu. Kilka praktycznych wskazówek:

1. Przygotuj imię, nazwisko i lata posługi duchownego.
2. Napisz, w jakim celu pytasz: rodzinnym, historycznym czy kronikarskim.
3. Pytaj w godzinach pracy kancelarii, sprawdzonych wcześniej w opisie parafii.
4. Pamiętaj o ochronie danych osobowych: kancelaria nie musi udostępniać informacji o żyjących osobach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy ks. Zbigniew Kowalczyk z 1980 roku to ten sam ksiądz co proboszcz z lat 2020-2022?

Źródła wymieniają dwa wpisy: ks. Zbigniewa Kowalczyka, wikariusza z Krynek, który w 1980 roku urządził kaplicę w Lubieni, oraz ks. Zbigniewa Kowalczyka (jun.), proboszcza w latach 2020-2022. Dopisek „jun.” sugeruje dwie osoby, ale opisy tego wprost nie rozstrzygają. Pewną odpowiedź da aktualny Rocznik Diecezji Radomskiej albo Kuria Diecezjalna w Radomiu.

Czy w Lubieni jest upamiętnienie ks. Orła?

Dostępne źródła nie wspominają o tablicy ani innym upamiętnieniu ks. Krzysztofa Orła w Lubieni. Jeśli takie istnieje, najprościej zapytać o nie przy kościele. Ten tekst opiera się wyłącznie na faktach z opisu diecezji i encyklopedii.

Z czego zbudowano kościół w Lubieni?

Kościół w Lubieni zbudowano z czerwonego kamienia i cegły. Opis Diecezji Radomskiej określa go jako jednonawowy. Inne materiały i szczegóły wnętrza nie są w źródłach opisane.

Kiedy jest odpust w parafii w Lubieni?

Parafia w Lubieni obchodzi dwa odpusty: Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września oraz św. Jana Nepomucena 21 maja. Ten drugi dzień jest też dniem adoracji Najświętszego Sakramentu. Godziny uroczystości sprawdź przed przyjazdem w kancelarii parafii.

Do jakiej diecezji i dekanatu należy Lubienia?

Parafia Lubienia należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego. Leży w gminie Brody, w powiecie starachowickim w województwie świętokrzyskim. Do 1984 roku wierni z Lubieni należeli do parafii Krynki.

Gdzie stoi kościół zbudowany przez ks. Orła?

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego stoi przy ul. Iłżeckiej 41 w Lubieni, kod pocztowy 27-230 Brody. Przez Lubienię biegnie droga krajowa nr 9. Najbliższe informacje o nabożeństwach znajdziesz na stronie Diecezji Radomskiej.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska: Lubienia - parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, opis parafii (tekst z 2017 r., dostęp: październik 2026).
2. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, hasło oparte na Rocznikach Diecezji Radomskiej 2007 i 2018 (dostęp: październik 2026).
3. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie) (dostęp: październik 2026).
4. Rocznik Diecezji Radomskiej, Kuria Diecezjalna w Radomiu, wydanie 2018.
5. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 503-510, 515, 519, 522, 523, 1009.