Droga Krzyżowa i Gorzkie Żale w Lubieni - jak parafia przeżywa Wielki Post

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Wielki Post w Lubieni to 40 dni od Środy Popielcowej do Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek, przeżywane w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego przez dwa główne nabożeństwa: Drogę Krzyżową w piątki i Gorzkie Żale w niedziele. Według dawnej strony parafii w 2020 roku były to piątki o 17:00 i niedziele o 11:30. Zasady postu wyznacza Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 1249-1253).

Dla parafii, której patronem jest Krzyż, Wielki Post nie jest jednym z wielu okresów. Kościół w Lubieni ma w wezwaniu Podwyższenie Krzyża Świętego, a odpust obchodzi 14 września (opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej). Nabożeństwa pasyjne są tu więc rozważaniem tej samej tajemnicy, która dała świątyni imię.

O co chodzi w Wielkim Poście?

Wielki Post to czterdziestodniowy okres pokuty i przygotowania do Paschy, charakteryzujący się modlitwą, postem i jałmużną, fioletem liturgicznym oraz nabożeństwami pasyjnymi. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 540) łączy go z czterdziestoma dniami Jezusa na pustyni, a nr 1438 nazywa ten czas szczególnym momentem praktyki pokutnej w roku liturgicznym.

Parafraza: Kościół każdego roku przez czterdzieści dni Wielkiego Postu jednoczy się z tajemnicą Jezusa przebywającego na pustyni. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 540, wyd. polskie Pallottinum, 1994

Cel tego okresu łatwo nazwać, trudniej przeżyć. Chodzi o nawrócenie i przygotowanie do odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych, które wierni wypowiadają w Wigilię Paschalną.

Ile trwał post Jezusa?

Post Jezusa na pustyni trwał 40 dni i 40 nocy. Ewangelia według św. Mateusza (Mt 4,1-2 w Biblii Tysiąclecia) mówi, że po tym czasie Jezus odczuł głód, a potem przyszło kuszenie. Tę samą scenę krócej opisują Mk 1,12-13 i Łk 4,1-2.

Liczba 40 ma w Biblii głębsze tło. Przywołuje 40 lat wędrówki Izraela przez pustynię i 40 dni Mojżesza na górze Synaj. Dlatego Kościół przyjął ją jako miarę czasu pokuty.

Modlitwa, post i jałmużna: czym się różnią?

To trzy formy pokuty wymienione w Kazaniu na Górze (Mt 6,1-18) i w KKK 1434, a każda porządkuje inną relację człowieka. W praktyce wygląda to tak:

• Modlitwa porządkuje relację z Bogiem; w Lubieni wyrażają ją przede wszystkim Droga Krzyżowa i Gorzkie Żale.
• Post porządkuje relację z samym sobą; obejmuje obowiązkowy post ścisły i wstrzemięźliwość oraz dobrowolne postanowienia.
• Jałmużna porządkuje relację z bliźnimi: to pomoc potrzebującym, czas poświęcony samotnym, przebaczenie.
• Ewangelia według św. Mateusza (Mt 6,1-18) zachęca, by wszystkie trzy praktyki pełnić w ukryciu, bez szukania uznania.
• KKK 1438 dodaje, że okres pokuty sprzyja rekolekcjom, liturgii pokutnej i pielgrzymkom.

Jakie są zasady Wielkiego Postu?

Zasady Wielkiego Postu określa Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku (kan. 1249-1253). W Środę Popielcową i Wielki Piątek obowiązuje post ścisły i wstrzemięźliwość od mięsa, a we wszystkie piątki roku wstrzemięźliwość. Wstrzemięźliwość dotyczy osób od 14. roku życia, post ścisły pełnoletnich do rozpoczęcia 60. roku życia.

Parafraza: dniami pokuty w całym Kościele są wszystkie piątki całego roku oraz czas Wielkiego Postu. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1250, 1983

Prawo rozróżnia trzy poziomy, które w rozmowach często się mieszają. Obowiązek prawny to minimum. Dobrowolne postanowienia są osobistym wyborem. Zwyczaje regionalne, jak dawne ścisłe „suszenie” w Wielki Piątek, należą do pobożności ludowej, nie do prawa.

Post ścisły i wstrzemięźliwość: kogo obowiązują?

Wstrzemięźliwość od mięsa obowiązuje wszystkich, którzy ukończyli 14 lat, a post ścisły osoby pełnoletnie do rozpoczęcia 60. roku życia (kan. 1252 KPK). Post ścisły w praktyce Kościoła w Polsce oznacza jeden posiłek do syta i dwa skromne w ciągu dnia.

Cecha	Post ścisły	Wstrzemięźliwość od mięsa
Na czym polega	Jeden posiłek do syta i dwa skromne	Rezygnacja z pokarmów mięsnych
Kiedy obowiązuje	Środa Popielcowa i Wielki Piątek	Wszystkie piątki roku oraz Środa Popielcowa
Wiek	Od 18 lat do rozpoczęcia 60. roku życia	Od ukończenia 14 lat, bez górnej granicy
Podstawa prawna	Kan. 1251-1252 KPK	Kan. 1251-1252 KPK
Wyjątek	Zdrowie, ciąża, ciężka praca	Piątek, w który przypada uroczystość

Czy podczas postu można tańczyć?

Nie, jeśli chodzi o zabawy taneczne i huczne imprezy: polskie przykazania kościelne zachęcają, by w okresach pokuty powstrzymywać się od udziału w zabawach. To prawo partykularne Kościoła w Polsce, zapisane w czwartym przykazaniu kościelnym (por. KKK 2043).

Rodzinne uroczystości, jak chrzciny czy jubileusz, nie są zakazane. Zwykle obchodzi się je skromniej, bez orkiestry i tańców. Przykazanie mówi o zabawach, nie o każdym spotkaniu przy stole.

Kto jest zwolniony z postu?

Z postu zwolnieni są ci, którym szkodziłby on na zdrowiu: chorzy, kobiety w ciąży i karmiące, osoby wykonujące ciężką pracę fizyczną. Prawo kościelne nie wymaga wyrzeczenia, które przekracza siły człowieka.

• Osoby chore mogą zamienić post na inny uczynek pokuty, na przykład modlitwę lub pomoc innym.
• Kobiety w ciąży i karmiące nie są zobowiązane do postu ścisłego ze względu na zdrowie dziecka.
• Osoby, które rozpoczęły 60. rok życia, nie mają już obowiązku postu ścisłego (kan. 1252 KPK); wstrzemięźliwość pozostaje.
• Dzieci przed ukończeniem 14 lat nie mają obowiązku wstrzemięźliwości, choć mogą uczyć się jej stopniowo.
• Sytuacje wątpliwe najlepiej omówić ze spowiednikiem albo w kancelarii własnej parafii.

Ta część ma charakter informacyjny i nie zastępuje rozmowy z duszpasterzem ani porady lekarza w sprawach zdrowia.

Droga Krzyżowa w Lubieni w piątki Wielkiego Postu

Droga Krzyżowa to nabożeństwo rozważania męki Jezusa w 14 stacjach, od wyroku Piłata do złożenia do grobu, charakteryzujące się przechodzeniem od stacji do stacji, krótkimi rozważaniami i pieśniami pasyjnymi. Według dawnej strony parafii w Wielkim Poście 2020 roku odprawiano ją w Lubieni w piątki o 17:00.

W kościele, którego patronem jest Podwyższenie Krzyża Świętego, to nabożeństwo ma szczególny ciężar. Krzyż, który czci się tu 14 września jako znak zwycięstwa, w piątki Wielkiego Postu ogląda się od strony cierpienia. O samej świątyni, jej budowie w latach 1983-1986 i projekcie arch. Zofii Łotkowskiej piszę w tekście parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni.

Ile stacji ma Droga Krzyżowa?

Tradycyjna Droga Krzyżowa ma 14 stacji. W wielu kościołach dodaje się na końcu rozważanie o Zmartwychwstaniu, ale nie należy ono do klasycznego układu. Oto pełna lista:

1. Pan Jezus na śmierć skazany.
2. Pan Jezus bierze krzyż na swoje ramiona.
3. Pan Jezus upada pod krzyżem po raz pierwszy.
4. Pan Jezus spotyka swoją Matkę.
5. Szymon z Cyreny pomaga nieść krzyż Panu Jezusowi.
6. Weronika ociera twarz Panu Jezusowi.
7. Pan Jezus upada pod krzyżem po raz drugi.
8. Pan Jezus pociesza płaczące niewiasty.
9. Pan Jezus upada pod krzyżem po raz trzeci.
10. Pan Jezus z szat obnażony.
11. Pan Jezus przybity do krzyża.
12. Pan Jezus umiera na krzyżu.
13. Pan Jezus zdjęty z krzyża.
14. Pan Jezus złożony do grobu.

Enchiridion indulgentiarum (Podręcznik odpustów, wyd. IV, 1999) łączy z pobożnie odprawioną Drogą Krzyżową przy prawnie erygowanych stacjach możliwość uzyskania odpustu zupełnego, przy zachowaniu zwykłych warunków. To element kościelnej dyscypliny, nie obietnica skutku.

Harcerska Droga Krzyżowa: od kiedy odbywa się w Lubieni?

Harcerska Droga Krzyżowa odbywała się w Lubieni co roku od początku XXI wieku. 12 kwietnia 2019 roku dawna strona parafii opisała jej XVIII edycję i podała, że nabożeństwo organizowane jest od 18 lat, co wskazuje na pierwszą edycję około 2002 roku.

Ta relacja z 2019 roku to najbardziej konkretny ślad wielkopostnej tradycji w Lubieni, jaki znalazłem, przeglądając zapisy dawnej strony w Internet Archive. Według niej w nabożeństwie wzięli udział:

• Harcerski Krąg Seniorów „Łysica - Żubry”, czyli seniorzy harcerstwa, których nazwa odwołuje się do najwyższego szczytu Gór Świętokrzyskich.
• 82 Drużyna Harcerska „Kubuś”, której harcerze w grudniu 2018 roku przekazywali też w gminie Brody Betlejemskie Światło Pokoju.
• Mieszkańcy Lubieni, którzy modlili się w kościele razem z harcerzami.
• Spotkanie „przy pączku”, na którym uczestnicy zostali po nabożeństwie.

Nie mam nowszego źródła, które mówiłoby, czy tradycja trwa po 2019 roku. Kto chce dołączyć, zapyta o nią w ogłoszeniach parafialnych.

Droga Krzyżowa z Nowej Słupi na Święty Krzyż

7 marca 2020 roku parafia z Lubieni organizowała Drogę Krzyżową z Nowej Słupi na Święty Krzyż: start o 12:00 przy kościele w Nowej Słupi, Msza na Świętym Krzyżu o 14:00 (dawna strona parafii). Szlak prowadzi drogą królewską pod klasztor na Łysej Górze.

Tę trasę znam z własnych wędrówek. Podejście jest krótkie, ale strome, a kamienne stopnie nadają mu rytm, który dobrze pasuje do kolejnych stacji. Historię tej pielgrzymki i opis trasy zebrałem w osobnym tekście: Droga Krzyżowa z Nowej Słupi na Święty Krzyż. Nie wiem, czy parafia organizuje ją także dziś.

Czym są Gorzkie Żale?

Gorzkie Żale to polskie nabożeństwo pasyjne śpiewane w niedziele Wielkiego Postu, często przed wystawionym Najświętszym Sakramentem, charakteryzujące się trzema częściami, stałym schematem pieśni i kazaniem pasyjnym. Tekst wydano po raz pierwszy w Warszawie w 1707 roku. W Lubieni, według dawnej strony parafii, w Wielkim Poście 2020 roku śpiewano je w niedziele o 11:30.

Kiedy powstały Gorzkie Żale?

Gorzkie Żale powstały na początku XVIII wieku: pierwsze wydanie tekstu ukazało się w Warszawie w 1707 roku pod tytułem „Snopek Mirry z Ogrodu Gethsemańskiego”. Wiąże się je z bractwem działającym przy kościele Świętego Krzyża w Warszawie i z jego członkiem, misjonarzem ks. Wawrzyńcem Benikiem.

Ciekawa zbieżność: nabożeństwo narodziło się przy warszawskim kościele Świętego Krzyża, a w Lubieni śpiewa się je w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego. To dwie różne świątynie i dwa różne wezwania. Łączy je ten sam znak.

Z ilu części składają się Gorzkie Żale?

Gorzkie Żale składają się z trzech części o identycznym układzie. Różni je rozważany etap męki: od Ogrójca, przez sąd i biczowanie, po ukrzyżowanie i śmierć. Każda część obejmuje:

1. Pobudkę, czyli wezwanie „Gorzkie żale, przybywajcie”, wspólne dla wszystkich części.
2. Intencję, czyli krótkie wskazanie, w jakiej sprawie ofiaruje się rozważanie.
3. Hymn, który opisuje wydarzenia męki rozważane w danej części.
4. Lament duszy nad cierpiącym Jezusem, czyli osobistą modlitwę zwróconą do Chrystusa.
5. Rozmowę duszy z Matką Bolesną, dialog z Maryją stojącą pod krzyżem.

Nabożeństwu zwykle towarzyszy kazanie pasyjne. W wielu parafiach każdą część śpiewa się w inną niedzielę, a pod koniec postu wszystkie trzy jednego dnia. Porządek ustala parafia.

Gorzkie Żale w niedziele w Lubieni

W 2020 roku dawna strona parafii podawała Gorzkie Żale w niedziele o 11:30. To informacja historyczna: w kolejnych latach godzina mogła się zmienić. Dla porządku zestawiam oba wielkopostne nabożeństwa:

Cecha	Droga Krzyżowa	Gorzkie Żale
Pochodzenie	Tradycja ogólnokościelna, rozwijana przez franciszkanów	Polska, Warszawa 1707
Dzień w Lubieni (2020)	Piątki, 17:00	Niedziele, 11:30
Układ	14 stacji	3 części po 5 elementów
Forma	Rozważania i pieśni przy stacjach	Śpiew całej wspólnoty, kazanie pasyjne
Odprawianie prywatne	Możliwe, z modlitewnikiem	Możliwe, choć zwykle śpiewane wspólnie

Jak sprawdzić godziny nabożeństw wielkopostnych w Lubieni?

Aktualne godziny Drogi Krzyżowej i Gorzkich Żali w Lubieni sprawdzisz w ogłoszeniach parafialnych czytanych po Mszach i w gablocie przy kościele przy ul. Iłżeckiej 41. Parafia nie ma obecnie osobnej oficjalnej strony (stan na październik 2026), a godziny zmieniają się z roku na rok.

Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem, nie stroną parafii, i podaje godziny wyłącznie z datą źródła.

Gdzie znaleźć ogłoszenia na Wielki Post?

Ogłoszenia na Wielki Post znajdziesz w kilku miejscach, a najpewniejsze jest pierwsze. Proponuję taką kolejność:

1. Ogłoszenia po niedzielnej Mszy: proboszcz zwykle w ostatnią niedzielę przed Popielcem podaje porządek wielkopostny.
2. Gablota przy kościele: tam wisi wydruk ogłoszeń na cały tydzień.
3. Kancelaria parafialna: w godzinach urzędowania można zapytać o szczegóły, na przykład o rekolekcje.
4. Strona Diecezji Radomskiej: opis parafii podaje adres i porządek Mszy, ale jego tekst pochodzi z 2017 roku.
5. Sąsiedzi i znajomi z parafii: najszybsza droga, gdy przyjeżdżasz z daleka.

Czy Droga Krzyżowa bywa w różnych porach?

Tak, w wielu parafiach Droga Krzyżowa odbywa się w piątki o dwóch porach: wcześniej dla dzieci, później dla dorosłych i młodzieży. Czy tak jest w Lubieni w danym roku, rozstrzygną ogłoszenia.

• Droga Krzyżowa dla dzieci bywa po lekcjach, z prostszymi rozważaniami.
• Droga Krzyżowa dla dorosłych zwykle odbywa się wieczorem, w połączeniu z Mszą.
• Nabożeństwa w plenerze, jak droga na Święty Krzyż, mają osobny termin i miejsce zbiórki.

Od Popielca do Triduum: kalendarz Wielkiego Postu

Wielki Post trwa od Środy Popielcowej do Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek wyłącznie, jak określają Normy ogólne o roku liturgicznym i kalendarzu z 1969 roku (nr 28). Jego daty co roku się przesuwają, bo zależą od Wielkanocy, która wypada w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca.

Kiedy kończy się Wielki Post?

Wielki Post kończy się w Wielki Czwartek wieczorem, z chwilą rozpoczęcia Mszy Wieczerzy Pańskiej. Od niej zaczyna się Triduum Paschalne, które liturgia traktuje jako osobny, najważniejszy okres roku. Popielec wypada zawsze 46 dni przed Wielkanocą. W 2027 roku Wielkanoc przypada 28 marca, więc Środa Popielcowa 10 lutego.

Skąd 46, a nie 40? Niedziele nie są dniami pokuty, bo każda jest pamiątką Zmartwychwstania. Główne etapy okresu wyglądają tak:

• Środa Popielcowa to posypanie głów popiołem, wezwanie z księgi Joela do nawrócenia całym sercem (Jl 2,12-13) i post ścisły.
• Pięć niedziel Wielkiego Postu przynosi czytania o kuszeniu, Przemienieniu i powrocie do Boga, a w Lubieni dawniej także Gorzkie Żale.
• Piątki oznaczają wstrzemięźliwość od mięsa i Drogę Krzyżową.
• Niedziela Palmowa otwiera Wielki Tydzień wspomnieniem wjazdu Jezusa do Jerozolimy.
• Wielki Czwartek zaczyna się rano Mszą Krzyżma w katedrze, a wieczorem przechodzi w Triduum.

Niedziela Palmowa i Wielki Tydzień

Niedziela Palmowa rozpoczyna ostatni tydzień przed Wielkanocą. Liturgia łączy w niej radość wjazdu do Jerozolimy z odczytaniem opisu Męki Pańskiej. Wielki Poniedziałek, Wtorek i Środa należą jeszcze do Wielkiego Postu, a od Wieczerzy Pańskiej po Wigilię Paschalną trwa już Triduum.

Wielki Post to tylko jeden rozdział roku w Lubieni. W październiku modlitwę podtrzymuje Koło Różańcowe w Lubieni, w grudniu parafia zbiera się na roraty i Godzinki w Adwencie, a po Wielkanocy przychodzą nabożeństwa majowe w Lubieni. Wieś ma ponad sześćset lat historii, parafia nieco ponad czterdzieści, a ten liturgiczny rytm wpisał się w nią od samego początku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w niedziele Wielkiego Postu obowiązuje post?

Nie, niedziela zawsze jest dniem Zmartwychwstania i prawo nie nakłada na nią postu ani wstrzemięźliwości. Obowiązkowa wstrzemięźliwość dotyczy piątków, a post ścisły Środy Popielcowej i Wielkiego Piątku (kan. 1251 KPK). Wiele osób zachowuje jednak swoje dobrowolne postanowienia także w niedziele.

Czy Drogę Krzyżową można odprawić w domu?

Tak, Drogę Krzyżową można rozważać prywatnie, w domu lub w drodze, korzystając z modlitewnika. Enchiridion indulgentiarum łączy odpust zupełny zwykle z nabożeństwem przy erygowanych stacjach, przewidując wyjątki dla osób, które nie mogą przyjść do kościoła. Szczegóły wyjaśni duszpasterz.

Dlaczego w Środę Popielcową posypuje się głowy popiołem?

Popiół jest biblijnym znakiem pokuty i przemijalności człowieka (Rdz 3,19; Jl 2,12-13). Kapłan mówi przy tym „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” albo „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz”. Sam popiół pochodzi zwykle ze spalonych palm z poprzedniego roku.

Czy rezygnacja ze słodyczy to obowiązek wielkopostny?

Nie, to dobrowolne postanowienie, a nie wymóg prawa kościelnego. Obowiązkiem są post ścisły i wstrzemięźliwość w dniach określonych przez kan. 1251 KPK. Postanowienie ma sens wtedy, gdy pomaga w modlitwie albo pozwala zaoszczędzone pieniądze przeznaczyć na jałmużnę.

Czy w Wielki Piątek można jeść ryby?

Tak, wstrzemięźliwość dotyczy mięsa, a ryby nie są nią objęte. W Wielki Piątek obowiązuje jednak także post ścisły, więc liczy się nie tylko rodzaj potraw, ale też ich ilość. Wystawny obiad rybny trudno pogodzić z duchem tego dnia.

Źródła i literatura

1. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, Księga IV, Tytuł II: Dni pokuty, kan. 1249-1253. Wyd. polskie: Pallottinum, Poznań.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 540, 1434, 1438, 2043. Wyd. polskie: Pallottinum, Poznań 1994.
3. Normy ogólne o roku liturgicznym i kalendarzu, Kongregacja Obrzędów, 1969, nr 28.
4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Mt 4,1-2; Mt 6,1-18; Mk 1,12-13; Łk 4,1-2; Jl 2,12-13; Rdz 3,19.
5. Enchiridion indulgentiarum (Podręcznik odpustów), Penitencjaria Apostolska, wyd. IV, 1999.
6. Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (stan na październik 2026).
7. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
8. Internet Archive: dawna strona parafii w Lubieni, zapisy z kwietnia 2019 i maja 2020.