Działka pod kościół w Lubieni - dar małżonków Jańców

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 5.11.2026

Spis treści

Kto podarował działkę pod kościół w Lubieni?

Działka pod kościół w Lubieni była darem małżonków Franciszka i Józefy Jańców. Tak podaje opis parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, który opublikowała Diecezja Radomska. Na tym gruncie ks. Krzysztof Orzeł zbudował w latach 1983-1986 jednonawowy kościół z czerwonego kamienia i cegły. 9 września 1986 roku poświęcił go bp Edward Materski.

Od lat czytam opisy parafii wokół Starachowic. Te teksty zwykle wyliczają biskupów, proboszczów i daty dekretów. Świeckich mieszkańców wymieniają z nazwiska rzadko. Lubienia jest tu wyjątkiem i dlatego to jedno zdanie o darczyńcach poświęcam cały ten tekst. Krótko o źródle: opisuję wyłącznie to, co da się sprawdzić w dostępnych materiałach. Tam, gdzie źródła milczą, piszę o tym wprost.

Franciszek i Józefa: darczyńcy w opisie diecezji

Opis diecezji podaje dar ziemi jako fakt z początków budowy. Nie rozwija tego wątku w osobną historię. Z samego opisu wynika kilka konkretów:

• Darczyńcami byli małżonkowie: źródło wymienia razem dwa imiona, Franciszka i Józefę.
• Nazwisko pojawia się w formie „małżonków Franciszka i Józefy Jańców” i tylko tę formę tu powtarzam, bez odtwarzania innych przypadków.
• Przedmiotem daru była działka, na której stanął kościół w Lubieni pw. Podwyższenia Krzyża Świętego przy ul. Iłżeckiej 41.
• Wzmianka o darze sąsiaduje w opisie z informacjami o projekcie, budowie i poświęceniu, więc należy do opowieści o narodzinach świątyni.
• Opis nie podaje dat życia darczyńców, ich zawodów ani pokrewieństwa z innymi mieszkańcami.

Czy darczyńcy byli małżeństwem?

Tak. Opis Diecezji Radomskiej wprost nazywa darczyńców „małżonkami”, więc działkę przekazało małżeństwo, a nie jedna osoba ani instytucja. Źródło nie mówi, czy grunt był ich wspólną własnością, czy należał do jednego z nich. Tego nie dopowiadam.

Czy nazwiska darczyńców podaje oficjalne źródło?

Tak. Imiona i nazwisko darczyńców podaje oficjalna strona Diecezji Radomskiej w opisie parafii w Lubieni. Dla historii lokalnej to mocne oparcie, bo tekst opublikowała kuria, a nie anonimowy wpis na forum. Jedno zdanie, które można zacytować bez kontekstu: według opisu parafii na stronie Diecezji Radomskiej (tekst z 2017 roku) grunt pod kościół w Lubieni podarowali małżonkowie Franciszek i Józefa Jańcowie.

Skąd wiadomo o darze ziemi?

O darze ziemi pod kościół w Lubieni wiemy z jednego źródła: z opisu parafii na stronie Diecezji Radomskiej, datowanego na 23 lipca 2017 roku. Hasło parafii w polskiej Wikipedii, oparte na Rocznikach Diecezji Radomskiej z 2007 i 2018 roku, opisuje budowę, ale tego wątku nie rozwija. Dane sprawdzone: październik 2026.

Jedno źródło to mało, choć to wcale nie znaczy, że informacja jest słaba. Pochodzi od instytucji, która prowadzi akta parafii. Trzeba jednak uczciwie powiedzieć, czego w niej brakuje:

• Data przekazania działki: opis jej nie podaje, więc nie wiadomo, czy dar poprzedził rok 1983, czy wiązał się z samym początkiem budowy.
• Powierzchnia gruntu: brak danych w opisie diecezji i w Wikipedii.
• Forma prawna przekazania: źródła nie mówią, czy była to darowizna notarialna, czy inna forma przeniesienia własności.
• Upamiętnienie darczyńców: nie znalazłem w dostępnych materiałach wzmianki o tablicy ani o wpisie w księdze pamiątkowej.
• Dawna strona parafii z lat 2018-2023 zachowała się w archiwum internetowym, a jej zakładka „Historia Parafii” była pusta.

Czy istnieje drugie źródło potwierdzające dar?

Nie w źródłach dostępnych publicznie w październiku 2026. Hasło Wikipedii o parafii wymienia budowniczego, projektantów i lata budowy, ale darczyńców nie wymienia. Hasło o samej wsi Lubienia skupia się na dziejach osady, kopalni i szkoły. Drugie potwierdzenie mogą zawierać źródła niecyfrowe: kronika parafialna i akta parafii w archiwum kurii. O nich piszę na końcu.

Kiedy opisano dar w materiałach diecezji?

Tekst opisu parafii na stronie Diecezji Radomskiej nosi datę 23 lipca 2017 roku. To rok, w którym zakończyła się 33-letnia posługa ks. Krzysztofa Orła jako proboszcza. Strona jest dziś aktualizowana tylko częściowo: przy opisie z 2017 roku widnieje już nazwisko obecnego proboszcza, ks. Dariusza Zająca (od 2022). Samej treści o darczyńcach to jednak nie zmienia.

Jak budowano kościół w latach 1983-1986?

Kościół w Lubieni powstał w trzech krokach. W 1980 roku urządzono tymczasową kaplicę w domu. W 1983 roku ks. Krzysztof Orzeł rozpoczął budowę na podarowanej działce. 9 września 1986 roku bp Edward Materski poświęcił gotową świątynię. Parafię erygowano w trakcie budowy, 1 stycznia 1984 roku, z terenu parafii Krynki (Diecezja Radomska, Wikipedia).

Data	Wydarzenie	Źródło
1980	Początek duszpasterstwa na miejscu, tymczasowa kaplica w domu urządzona przez ks. Zbigniewa Kowalczyka, wikariusza z Krynek	Diecezja Radomska
1983	Ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła	Wikipedia (hasła o parafii i o wsi)
1 stycznia 1984	Erekcja parafii przez bp. Edwarda Materskiego, z terenu parafii Krynki	Diecezja Radomska, Wikipedia
1984-2017	Ks. Krzysztof Orzeł proboszczem parafii	Wikipedia
9 września 1986	Poświęcenie kościoła przez bp. Edwarda Materskiego	Diecezja Radomska

Od kaplicy domowej do własnej świątyni

Przed 1980 rokiem mieszkańcy Lubieni należeli do parafii w Krynkach. Według Wikipedii z tamtejszym kościołem wieś była związana od średniowiecza, bo do 1788 roku płaciła mu dziesięcinę. Kolejne etapy wyglądały tak:

1. W 1980 roku ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek, urządził w Lubieni tymczasową kaplicę w domu (opis diecezji).
2. Kaplica pozwalała odprawiać Msze na miejscu, ale była rozwiązaniem przejściowym, bez własnego budynku sakralnego.
3. Do budowy kościoła potrzebny był grunt i w tym miejscu źródło wymienia dar małżonków Franciszka i Józefy Jańców.
4. W 1983 roku ruszyła budowa, a 1 stycznia 1984 roku Lubienia stała się samodzielną parafią.
5. Po niespełna trzech latach od rozpoczęcia prac wierni modlili się już w nowym kościele.

Kto prowadził budowę kościoła?

Budowę prowadził ks. Krzysztof Orzeł. Rozpoczął ją w 1983 roku, a od 1984 do 2017 roku był proboszczem parafii (Wikipedia). Jego biografię i 33 lata posługi opisuję w osobnym tekście: ks. Krzysztof Orzeł, budowniczy kościoła. Według opisu diecezji projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają. Świątynia jest jednonawowa, z czerwonego kamienia i cegły. Opis diecezji nie mówi nic więcej o wnętrzu, więc ja też tego nie opisuję.

Ile trwała budowa kościoła?

Budowa trwała około trzech lat: od 1983 roku do poświęcenia 9 września 1986 roku. Jak na kościół wznoszony w latach 80., kiedy materiałów budowlanych brakowało, to krótki czas. Źródła nie podają, kiedy dokładnie w 1983 roku ruszyły prace, więc dokładniejszego wyliczenia w miesiącach nie podaję.

Co mówi prawo kanoniczne o budowie kościoła?

Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 roku zabrania budowy kościoła bez wyraźnej, pisemnej zgody biskupa diecezjalnego (kan. 1215 §1). Każe też zachować zasady liturgii i sztuki sakralnej (kan. 1216), a gotowy budynek przeznaczyć do kultu przez obrzęd liturgiczny (kan. 1217). Sam dar ziemi od wiernych nie wystarcza: o budowie decyduje biskup.

To tło dobrze tłumaczy, dlaczego w opisie Lubieni obok darczyńców pojawia się bp Edward Materski. Kodeks z 1983 roku wszedł w życie niedługo przed erekcją parafii, a jego przepisy obowiązują do dziś.

Zgoda biskupa i przeznaczenie budynku do kultu

„Przez kościół rozumie się budynek święty przeznaczony do kultu Bożego, do którego wierni mają prawo przychodzić w celu wykonywania kultu Bożego, zwłaszcza publicznego.” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1214, 1983

Z tej definicji wynika, że kościół nie jest prywatną kaplicą darczyńcy. Jest miejscem otwartym dla całej wspólnoty. Kolejne kanony opisują drogę od pomysłu do poświęcenia:

1. Kan. 1215 §1: budowa wymaga wyraźnej zgody biskupa diecezjalnego, wyrażonej na piśmie.
2. Kan. 1215 §2 (parafraza): biskup przed decyzją zasięga opinii rady kapłańskiej i rektorów sąsiednich kościołów. Ocenia, czy nowy kościół posłuży dobru wiernych i czy wystarczy środków na budowę oraz sprawowanie kultu.
3. Kan. 1216 (parafraza): przy budowie korzysta się z rady biegłych i trzyma zasad liturgii oraz sztuki sakralnej.
4. Kan. 1217 (parafraza): ukończony kościół należy jak najszybciej poświęcić albo pobłogosławić według przepisów liturgicznych.
5. Kan. 1217 §2 (parafraza): kościoły parafialne przeznacza się do kultu uroczystym obrzędem.

„Nie można budować żadnego kościoła bez wyraźnej i na piśmie wyrażonej zgody biskupa diecezjalnego.” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 1215 §1, 1983

Czy wierni mogą sami zbudować kościół?

Nie, przynajmniej nie bez biskupa. Wierni mogą podarować grunt, pracować przy budowie i składać ofiary. Zgodę na budowę daje jednak biskup diecezjalny (kan. 1215 §1) i to on przeznacza budynek do kultu. W Lubieni wspólnota i darczyńcy dali ziemię i pracę, a decyzje należały do władzy kościelnej.

Kto zatwierdza miejsce pod świątynię?

Miejsce zatwierdza biskup diecezjalny, bo jego pisemna zgoda dotyczy konkretnej budowy. Darczyńca może zaproponować działkę, ale nie wybiera za biskupa lokalizacji kościoła. W polskich realiach dochodzą do tego przepisy świeckie: planowanie przestrzenne i pozwolenie na budowę. Kodeks kanoniczny ich nie zastępuje.

Dlaczego dar ziemi był ważny dla młodej parafii?

Dar ziemi rozstrzygał o tym, czy kościół w ogóle stanie w Lubieni. Bez gruntu kaplica domowa z 1980 roku nie mogła zamienić się w świątynię. Wspólnota, która 1 stycznia 1984 roku stała się parafią, potrzebowała własnego miejsca. Działka małżonków Jańców dała je jeszcze przed erekcją parafii.

Lubienia to wieś stara, a parafia młoda. Bp Bodzanta nadał ziemię nad rzeką Lubienią pod lokację wsi w 1363 roku, a w 1440 roku bp Zbigniew Oleśnicki wystawił przywilej na miasto, którego nigdy nie zrealizowano (Wikipedia). Ten kontrast rozwijam w tekście młoda parafia w starej wsi.

Grunt jako warunek budowy na miejscu

Z perspektywy historii Staropolskiego Okręgu Przemysłowego Lubienia ma typowy profil. Rytm wsi przez lata wyznaczała kopalnia, a do kościoła chodziło się do sąsiedniej miejscowości. Dar działki zmienił kilka rzeczy naraz:

• Odległość: mieszkańcy Lubieni, Klepaczy, Przymiarek, Młynka i Komornik nie musieli już jeździć na Msze do Krynek.
• Koszty: parafia w budowie nie musiała szukać pieniędzy na zakup gruntu, co w latach 80. było realną barierą.
• Czas: ziemia była dostępna, więc budowa mogła ruszyć w 1983 roku, zanim jeszcze ustanowiono parafię.
• Tożsamość: wieś z rządową kopalnią rudy „Józef” z 1816 roku, później ZGH „Zębiec”, dostała własny ośrodek życia religijnego.
• Ciągłość: kościół stanął w miejscowości, w której od 1924-1926 roku działała już murowana szkoła.

Co zmieniło się po 1984 roku?

Po erekcji parafii i poświęceniu kościoła w 1986 roku Lubienia zaczęła żyć własnym kalendarzem liturgicznym. Opis diecezji podaje dwa odpusty: Podwyższenia Krzyża Świętego (14 września) i św. Jana Nepomucena (21 maja). Dawna strona parafii opisywała harcerską Drogę Krzyżową i nabożeństwa majowe. Kościół i szkoła w Lubieni, od 2005 roku nosząca imię Jana Pawła II, stały się dwoma punktami, wokół których skupia się życie wsi.

Dar ziemi a ofiara na Kościół: jak rozumie to nauczanie Kościoła

Dar ziemi to dobrowolne przekazanie majątku na cel kościelny, oparte na prawie wiernych do przekazywania dóbr na rzecz Kościoła (KPK kan. 1261 §1). Różni się od zwykłej ofiary skalą, trwałością i formą. Obie mają jedną cechę wspólną: są decyzją konkretnych osób, a nie opłatą. Motywów darczyńców z Lubieni źródła nie opisują, więc ich nie zgaduję.

Dobra doczesne Kościoła w Kodeksie

Księga V Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 roku dotyczy dóbr doczesnych. Kilka przepisów wyjaśnia, jak Kościół rozumie taki dar jak działka w Lubieni:

• Kan. 1254 §1 (parafraza): Kościół ma własne, niezależne od władzy świeckiej prawo nabywania, posiadania, zarządzania i zbywania dóbr doczesnych.
• Kan. 1254 §2 (parafraza): dobra służą urządzaniu kultu Bożego, utrzymaniu duchownych i innych pracowników oraz dziełom apostolatu i miłości, zwłaszcza wobec potrzebujących.
• Kan. 1261 §1 (parafraza): wierni mają prawo przekazywać dobra doczesne na rzecz Kościoła.
• Kan. 1262 (parafraza): wierni wspierają Kościół według norm ustalonych przez konferencję biskupów.
• KKK 2043 (parafraza): piąte przykazanie kościelne, „Troszczyć się o potrzeby wspólnoty Kościoła”, przypomina o wspieraniu jego potrzeb materialnych każdy według swoich możliwości.

Pismo Święte zostawia tu dużo swobody. Św. Paweł pisze, by każdy dawał tak, jak postanowił w sercu, bez przymusu, bo „radosnego dawcę miłuje Bóg” (2 Kor 9,7, Biblia Tysiąclecia). Ewangelia o ubogiej wdowie (Mk 12,41-44) pokazuje z kolei, że o wartości daru nie decyduje jego wielkość.

Czy przekazanie ziemi Kościołowi jest regulowane prawem kanonicznym?

Tak, ale tylko w części. Kodeks Prawa Kanonicznego potwierdza prawo wiernych do przekazywania dóbr (kan. 1261 §1) i prawo Kościoła do ich posiadania (kan. 1254). Samo przeniesienie własności nieruchomości w Polsce podlega prawu cywilnemu: według art. 158 Kodeksu cywilnego umowa przenosząca własność nieruchomości wymaga aktu notarialnego.

Na jakie cele Kościół może wykorzystać dobra doczesne?

Kodeks wymienia trzy cele (kan. 1254 §2): kult Boży, utrzymanie duchowieństwa i innych pracowników oraz dzieła apostolatu i miłości. Działka w Lubieni posłużyła pierwszemu z nich, bo stanął na niej kościół. Poniższa tabela porównuje dar gruntu ze zwykłą ofiarą:

Cecha	Dar ziemi pod kościół	Ofiara składana w parafii
Charakter	Jednorazowy, trwały dar majątku	Zwykle powtarzalny, bieżący
Forma prawna w Polsce	Akt notarialny (art. 158 KC)	Bez formalności
Podstawa w KPK	Kan. 1261 §1, kan. 1254	Kan. 1261-1262, KKK 2043
Dobrowolność	Całkowicie dobrowolny	Dobrowolna, bez ustalonej kwoty jako obowiązku
Ślad w źródłach	Czasem nazwisko w kronice lub opisie parafii	Zwykle bez imiennego śladu

Czego nie wiemy o darze Jańców?

Nie znamy daty przekazania działki, jej powierzchni, formy prawnej ani motywów darczyńców. Opis Diecezji Radomskiej z 2017 roku podaje tylko imiona, nazwisko i fakt daru. Źródła nie mówią też, czy darczyńców upamiętniono w kościele. Te luki opisuję otwarcie, zamiast zapełniać je domysłami.

Lokalna historia rzadko przegrywa przez brak informacji. Częściej psuje ją ładna, dopowiedziana legenda. Poniżej lista tego, czego nie twierdzę, i powód dla każdej pozycji.

Brak daty, powierzchni i formy prawnej

• Data daru: nie podaję jej, bo żadne dostępne źródło jej nie zawiera.
• Powierzchnia działki: brak danych w opisie diecezji i w Wikipedii.
• Forma prawna: nie wiadomo, czy był to akt notarialny z lat 80., czy inne rozwiązanie z tamtych czasów.
• Życiorysy darczyńców: źródło nie podaje dat urodzenia, zawodów ani związków z kopalnią.
• Pokrewieństwo: nie łączę darczyńców z innymi osobami o podobnym nazwisku z regionu.

Czy w kościele jest tablica dla darczyńców?

Dostępne źródła tego nie podają. Opis diecezji, Wikipedia i archiwalna strona parafii nie wspominają o tablicy, epitafium ani innym upamiętnieniu Franciszka i Józefy Jańców. Nie zakładam, że takie upamiętnienie istnieje, ani że go nie ma. Kto będzie w kościele, może się po prostu rozejrzeć albo zapytać w kancelarii parafii.

Jak samodzielnie poszukać śladów lokalnej historii?

Szukanie warto zacząć od trzech miejsc: kroniki parafialnej, kancelarii parafii i Rocznika Diecezji Radomskiej. Potem przychodzi czas na rozmowy ze starszymi mieszkańcami, którzy pamiętają budowę z lat 1983-1986. Każdą informację warto zapisać razem z jej pochodzeniem. Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem, więc pytania o dokumenty trzeba kierować do parafii.

Rozmowa ze starszymi mieszkańcami i kronika parafialna

Kościół poświęcono w 1986 roku, więc wiele osób pamięta jeszcze kaplicę domową i plac budowy. Wspomnienia często żyją w środowiskach związanych z parafią od dziesięcioleci, na przykład w kręgu takim jak Koło Różańcowe w Lubieni, o którym wspominała dawna strona parafii z 2021 roku. Przy takich rozmowach sprawdza się prosty porządek:

1. Zacznij od pytań otwartych: „Jak wyglądała kaplica w 1980 roku?”, a nie „Czy to prawda, że…?”.
2. Zapisz, kto mówi, kiedy i w jakiej sytuacji rozmowa się odbyła, zachowując zgodę rozmówcy na notatki.
3. Oddzielaj to, co rozmówca widział sam, od tego, co zna „ze słyszenia”.
4. Porównaj relację z faktami z opisu diecezji: lata 1983-1986, poświęcenie 9 września 1986 roku.
5. Kronikę parafialną przeglądaj tylko za zgodą proboszcza, bo to dokument parafii, a nie zbiór publiczny.

Gdzie mogą być zapisy o darczyńcach?

Zapisy o darczyńcach mogą się znajdować w kronice parafialnej, w aktach parafii przechowywanych w kurii diecezjalnej oraz w dokumentach notarialnych dotyczących działki. Zasady dostępu, terminy i godziny kancelarii trzeba sprawdzić u źródła: w parafii w Lubieni albo w Kurii Diecezjalnej w Radomiu. Rocznik Diecezji Radomskiej, na którym opiera się Wikipedia, daje przegląd danych o parafii, ale niekoniecznie wymienia darczyńców.

Jak opisać relację ustną, żeby nie wprowadzić w błąd?

Relację ustną trzeba opisać jako relację: z podaniem, kto mówi i skąd wie, bez przedstawiania jej jako ustalonego faktu. Pomaga kilka zasad:

• Formuła „według wspomnień mieszkanki” jest uczciwsza niż „wiadomo, że”.
• Daty z pamięci zapisuj jako przybliżone, na przykład „na początku lat 80.”.
• Nie publikuj nazwisk żyjących osób bez ich zgody.
• Gdy dwie relacje się różnią, podaj obie i nie wybieraj „ładniejszej”.
• Fakty pisane, czyli opis diecezji, Wikipedię i kronikę, zawsze cytuj ze wskazaniem źródła i roku.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy poświęcono kościół w Lubieni?

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski. Budowa zaczęła się w 1983 roku. Źródła mówią o poświęceniu i nie podają informacji o osobnej konsekracji.

Kto zaprojektował kościół w Lubieni?

Według opisu Diecezji Radomskiej projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają. Budowę prowadził ks. Krzysztof Orzeł.

Z jakiego materiału zbudowano kościół w Lubieni?

Opis diecezji podaje, że to kościół jednonawowy z czerwonego kamienia i cegły. To jedyny materiał opisany w źródłach. O wyposażeniu wnętrza, witrażach i organach dostępne materiały nie mówią.

Do jakiej parafii należała Lubienia przed 1984 rokiem?

Lubienia należała do parafii w Krynkach. Według Wikipedii jeszcze do 1788 roku wieś płaciła dziesięcinę tamtejszemu kościołowi. Parafię w Lubieni erygowano 1 stycznia 1984 roku właśnie z terenu parafii Krynki.

Ile lat ma parafia w Lubieni?

W 2026 roku parafia w Lubieni ma 42 lata, bo bp Edward Materski erygował ją 1 stycznia 1984 roku. Kościół jest o dwa lata młodszy, poświęcono go w 1986 roku. Sama wieś ma ponad 660 lat, bo jej początki sięgają nadania z 1363 roku.

Czy ks. Zbigniew Kowalczyk z 1980 roku to ten sam kapłan, który był proboszczem w latach 2020-2022?

Źródła wskazują na dwie różne osoby. W 1980 roku kaplicę domową urządził ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek (opis diecezji). Wikipedia w wykazie proboszczów z lat 2020-2022 oznacza ks. Zbigniewa Kowalczyka dopiskiem „junior”, co odróżnia go od starszego imiennika.

Jakie wezwanie ma kościół zbudowany na podarowanej działce?

Kościół nosi wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego, a odpust przypada 14 września. Opis diecezji podaje też drugi odpust, św. Jana Nepomucena, 21 maja. Tego dnia parafia obchodzi również dzień adoracji Najświętszego Sakramentu.

Czy grunt pod kościół można przekazać parafii także dziś?

Tak, prawo kanoniczne pozwala wiernym przekazywać dobra na rzecz Kościoła (kan. 1261 §1), a w Polsce przeniesienie własności nieruchomości wymaga aktu notarialnego (art. 158 KC). To poważna decyzja majątkowa, którą omawia się z kancelarią parafii i notariuszem. Ta odpowiedź jest materiałem informacyjnym i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska: Lubienia - parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, opis parafii (tekst z 23.07.2017)
2. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018)
3. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie)
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1214-1217 (miejsca święte, kościoły) oraz kan. 1254, 1261-1262 (dobra doczesne Kościoła), przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu, Pallottinum, Poznań 1984.
5. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2043 (przykazania kościelne), Pallottinum, Poznań 1994.
6. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych (Biblia Tysiąclecia), 2 Kor 9,7; Mk 12,41-44.
7. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 158 (forma umowy przenoszącej własność nieruchomości).
8. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.