Szkoła w Lubieni - od budynku z lat 1924-1926 do imienia Jana Pawła II

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 5.11.2026

Spis treści

Szkoła w Lubieni: najważniejsze fakty

Szkoła w Lubieni w gminie Brody (powiat starachowicki) stoi w murowanym budynku wzniesionym w latach 1924-1926. Od 2005 roku nosi imię Jana Pawła II. Jest więc o około 60 lat starsza od parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, erygowanej 1 stycznia 1984 roku. Daty szkoły podaje hasło Wikipedii o Lubieni, a datę erekcji parafii opis Diecezji Radomskiej.

Od lat zajmuję się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Lubienia ciekawi mnie dlatego, że wszystko jest tu ułożone jakby odwrotnie. Wieś liczy ponad sześćset lat, kopalnia rudy ponad dwieście, szkoła sto, a kościół czterdzieści. Ten tekst opisuje szkołę jako jeden z punktów tej osi czasu. Podaję tylko to, co potwierdzają źródła, i wprost zaznaczam, czego one nie mówią.

Kiedy powstała murowana szkoła w Lubieni?

Murowaną szkołę w Lubieni wzniesiono w latach 1924-1926, w pierwszych latach odrodzonej Polski. Tak podaje hasło Wikipedii „Lubienia (województwo świętokrzyskie)”, sprawdzone w październiku 2026 roku. Budowę zakończono w 1926 roku, więc w 2026 roku mija sto lat od tej daty. Źródła nie podają projektanta, fundatora ani liczby pierwszych uczniów.

Parafraza: w latach 1924-1926 w Lubieni zbudowano murowaną szkołę. Wikipedia, hasło „Lubienia (województwo świętokrzyskie)”, stan na 2026

Lubienia w latach 20. XX wieku: wieś, kopalnia i potrzeba szkoły

W połowie lat 20. Lubienia była już wsią z ponad stuletnią tradycją górniczą. Rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef” działała tu od 1816 roku. Po 1918 roku w całym kraju budowano szkoły powszechne, bo odrodzone państwo musiało od podstaw stworzyć jedną sieć oświaty z trzech różnych systemów zaborczych. Szkoła w Lubieni powstała właśnie wtedy. Lokalnych okoliczności jej budowy źródła jednak nie opisują.

• Lubienia leżała w dawnych dobrach biskupów krakowskich, a od XIX wieku żyła także z wydobycia rudy żelaza.
• Kopalnia „Józef” działała od 1816 roku, więc w latach 20. górnicze rodziny mieszkały we wsi od kilku pokoleń.
• Szkoła wiejska w II Rzeczypospolitej była zwykle szkołą powszechną, czyli podstawową w dzisiejszym rozumieniu.
• Budynek murowany był trwalszą inwestycją niż drewniane izby lekcyjne spotykane wtedy w wielu wsiach regionu.
• Parafia była wtedy w Krynkach, bo Lubienia nie miała jeszcze własnego kościoła ani duszpasterstwa na miejscu.

Co wiadomo o budynku, a czego źródła nie podają?

Pewna jest data budowy (1924-1926) i to, że budynek jest murowany. Reszty dostępne źródła nie podają. W historii małych wsi szkoła była często pierwszym murowanym budynkiem publicznym. Dla Lubieni traktuję to jednak tylko jako tło epoki, a nie udowodniony fakt.

• Projektant i budowniczy: źródła ich nie wymieniają, więc nie podaję żadnych nazwisk.
• Fundator lub inicjator budowy: brak danych w Wikipedii i w opisie diecezji.
• Rozbudowy i remonty: żadne z używanych tu źródeł o nich nie wspomina.
• Zdjęcia: na Wikimedia Commons nie ma wolnych zdjęć szkoły w Lubieni, a fotografie budynku najlepiej robić samemu z ulicy albo za zgodą dyrekcji.
• Rejestr zabytków: źródła nie podają, czy budynek jest wpisany do rejestru.

Jak szkoła wpisuje się w historię wsi od 1363 roku?

Szkoła jest jednym z nowszych punktów na osi czasu Lubieni. Wieś założono w 1363 roku, gdy biskup krakowski Bodzanta nadał ziemię nad rzeką Lubienią pod lokację na prawie średzkim. Od tego nadania do budowy szkoły minęło ponad 560 lat. W tym czasie Lubienia była wsią biskupią, wójtostwem i osadą górniczą (Wikipedia, hasło o Lubieni, 2026).

Wieś biskupów krakowskich, kopalnia Józef i Zębiec

Przez stulecia Lubienia należała do biskupów krakowskich. W XIX i XX wieku jej rytm wyznaczała ruda żelaza. Historię kopalni szerzej opisuję w tekście o ZGH Zębiec i kopalni rudy żelaza. Tutaj wystarczy kilka dat, które pokazują, na jakim tle powstała szkoła:

1. 1363: bp Bodzanta nadaje ziemię nad rzeką Lubienią pod wieś na prawie średzkim.
2. 1440: bp Zbigniew Oleśnicki wystawia przywilej na miasto „Lubyenya”, którego nigdy nie zrealizowano.
3. Do 1788 roku: wójtostwo w dobrach biskupów krakowskich, a dziesięcina trafia do kościoła w Krynkach.
4. 1816: rusza rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef”.
5. 17 stycznia 1864: pod Lubienią oddział powstańczy Karola Kality „Rębajły” stacza potyczkę z wojskiem rosyjskim.
6. 1924-1926: we wsi powstaje murowana szkoła.
7. 1965: kopalnia działa jako ZGH „Zębiec”.

Co działo się we wsi, zanim powstała szkoła?

Zanim zbudowano szkołę, Lubienia przeszła drogę od wsi biskupiej do osady górniczo-rolniczej. Przeżyła też epizod powstania styczniowego. W 1858 roku urodził się tu Antoni Julian Nowowiejski, późniejszy biskup płocki, który przez całe życie był związany z Kościołem i edukacją. Szkoła nie zaczęła więc historii wsi od zera. Dołączyła do miejsca, które miało już swoje tradycje.

• Lubienia ma średniowieczny rodowód, co potwierdza nadanie z 1363 roku.
• Niezrealizowany przywilej miejski z 1440 roku pokazuje, że biskupi wiązali z tym miejscem większe plany.
• Dziesięcina dla Krynek wyjaśnia, dlaczego mieszkańcy przez wieki należeli do parafii w sąsiedniej miejscowości.
• Kopalnia „Józef” od 1816 roku dawała pracę i zmieniała strukturę zawodową wsi.

Od kiedy szkoła nosi imię Jana Pawła II?

Szkoła podstawowa w Lubieni nosi imię Jana Pawła II od 2005 roku. To rok śmierci papieża, który zmarł 2 kwietnia 2005 roku w Watykanie. Datę nadania imienia podaje hasło Wikipedii o Lubieni (2026). Dziennej daty uroczystości ani jej przebiegu dostępne źródła nie podają, dlatego jej nie przytaczam.

Jak w Polsce nadaje się szkole imię patrona?

Imię szkole publicznej nadaje organ prowadzący, najczęściej gmina, na wniosek społeczności szkolnej. Dziś zasady opisuje ustawa z 14 grudnia 2016 roku Prawo oświatowe (Dz.U. 2017 poz. 59 z późn. zm.). W 2005 roku obowiązywała jeszcze ustawa o systemie oświaty z 1991 roku. Ogólny tok sprawy wygląda zwykle tak:

1. Społeczność szkoły, czyli nauczyciele, rodzice i uczniowie, wybiera kandydata na patrona, często w głosowaniu lub konsultacjach.
2. Wniosek składa rada szkoły, a jeśli jej nie ma, rada rodziców i samorząd uczniowski wspólnie.
3. Organ prowadzący, na przykład rada gminy, podejmuje uchwałę o nadaniu imienia.
4. Szkoła zmienia statut i pieczęć, a nowa nazwa trafia do rejestru placówek.
5. Uroczystość nadania imienia często łączy się z poświęceniem sztandaru. To jednak zwyczaj, a nie wymóg ustawy.

Parafraza: imię szkole publicznej nadaje organ prowadzący na wniosek rady szkoły albo na wspólny wniosek rady rodziców i samorządu uczniowskiego. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59

Opis procedury ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. Szczegóły dla konkretnej szkoły zna jej dyrekcja i organ prowadzący.

Dlaczego papież z Polski jako patron wiejskiej szkoły?

Wiele szkół w Polsce przyjęło imię Jana Pawła II w 2005 roku i w kolejnych latach, po jego śmierci. Lubienia wpisuje się w to ogólnopolskie zjawisko. Nie podaję liczby takich szkół, bo nie mam pod ręką pewnej statystyki. Lokalnie dochodzi jeszcze jeden, mniej znany wątek:

• Jan Paweł II urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach i był pierwszym papieżem z Polski.
• 13 czerwca 1999 roku beatyfikował 108 męczenników z czasów II wojny światowej, wśród nich abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego, urodzonego w Lubieni.
• Papież jako patron szkoły kojarzy się z wartościami wychowawczymi, z pracą z młodzieżą i z polską historią XX wieku.
• Imię Jana Pawła II nie zmienia charakteru szkoły: nadal jest to placówka publiczna, a nie katolicka.

Więcej o papieskich wątkach we wsi piszę w tekście Jan Paweł II w Lubieni.

Obchody 100-lecia urodzin papieża w 2020 roku

W maju 2020 roku Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Lubieni obchodziła setną rocznicę urodzin swojego patrona, przypadającą 18 maja 1920 roku. Wzmianka o tym pochodzi z dawnej strony parafialubienia.pl z maja 2020 roku, zachowanej w archiwum Wayback Machine. Wpis nie opisuje szczegółowo programu ani formy obchodów.

Co mówi archiwum dawnej strony?

Dawna strona pod tym adresem działała mniej więcej od 2018 do 2023 roku. W maju 2020 roku odnotowała jubileusz w szkole. To jedyne źródło, jakie mam o tych obchodach. Wiadomo z niego niewiele:

• Rocznica: sto lat od urodzin Karola Wojtyły, który urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach.
• Kiedy: maj 2020 roku, według wpisu na dawnej stronie z tego miesiąca.
• Kto: szkoła im. Jana Pawła II w Lubieni jako placówka noszącą imię jubilata.
• Tło: od marca 2020 roku szkoły w Polsce uczyły zdalnie z powodu pandemii, więc wiele jubileuszy miało wtedy skromniejszą formę niż zwykle.
• Szczegóły programu: archiwum ich nie podaje, więc ich nie odtwarzam.

Jak sprawdzić, co szkoła organizuje dziś?

Aktualne wydarzenia szkolne, rocznice i uroczystości patronalne najlepiej sprawdzać bezpośrednio u źródła. Mój serwis jest niezależnym przewodnikiem po historii Lubieni, nie kalendarzem szkolnym. Nie podaję więc dat przyszłych wydarzeń.

• Oficjalna strona internetowa szkoły, o ile ją prowadzi, to pierwsze miejsce na ogłoszenia o uroczystościach.
• Sekretariat szkoły udziela informacji o wydarzeniach otwartych dla mieszkańców.
• Urząd Gminy Brody i jego serwis informacyjny publikują czasem relacje z życia szkół na terenie gminy.
• Gabloty przy szkole i przy kościele bywają we wsiach najszybszym źródłem informacji o świętach lokalnych.

Czy szkoła i parafia w Lubieni to jedna instytucja?

Nie. Szkoła w Lubieni jest publiczną placówką oświatową, a parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego to wspólnota kościelna diecezji radomskiej. Erygował ją 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski (Diecezja Radomska, opis parafii). Łączy je patron szkoły i papieskie rocznice. Źródła nie potwierdzają żadnej formalnej zależności między nimi.

Cecha	Szkoła w Lubieni	Parafia w Lubieni
Charakter	publiczna placówka oświatowa	wspólnota Kościoła katolickiego
Początek	murowany budynek 1924-1926	erekcja 1 stycznia 1984
Budynek	szkoła murowana	kościół z czerwonego kamienia i cegły, poświęcony 9 września 1986
Patron	Jan Paweł II (od 2005)	Podwyższenie Krzyża Świętego (14 września)
Nadzór	organ prowadzący i kuratorium oświaty	Diecezja Radomska, dekanat starachowicki południowy
Źródło danych	Wikipedia, RSPO	Diecezja Radomska, Wikipedia

Szkoła starsza od parafii o 60 lat

Szkoła powstała około 60 lat przed parafią. Budowę zakończono w 1926 roku, a parafię erygowano w 1984 roku. Kościół poświęcono 9 września 1986 roku, czyli 60 lat po ukończeniu szkoły. Przez kilka pokoleń dzieci z Lubieni chodziły do szkoły na miejscu, ale do kościoła do Krynek. Ten kontrast opisuję szerzej w tekście 40 lat parafii i 660 lat wsi.

• 1926: koniec budowy murowanej szkoły.
• 1980: początek duszpasterstwa na miejscu i tymczasowa kaplica urządzona przez ks. Zbigniewa Kowalczyka, wikariusza z Krynek.
• 1983: ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła.
• 1 stycznia 1984: erekcja parafii z terenu parafii Krynki.
• 9 września 1986: poświęcenie kościoła przez bp. Edwarda Materskiego.

Kto chce poznać samą świątynię, znajdzie opis w przewodniku po kościele w Lubieni. Dane o duszpasterstwie i proboszczach zebrałem w tekście o tym, jak działają kościół i parafia w Lubieni.

Czy szkoła w Lubieni jest szkołą katolicką?

Nie. Imię Jana Pawła II nie czyni szkoły katolicką, a źródła nie wskazują, by prowadziła ją parafia lub inny podmiot kościelny. W polskich szkołach publicznych religia jest przedmiotem nadobowiązkowym, organizowanym na życzenie rodziców. To ogólna zasada prawa oświatowego, a nie cecha tej jednej szkoły.

• Patron szkoły to wybór społeczności szkolnej zatwierdzony przez organ prowadzący, a nie deklaracja wyznaniowa.
• Szkoła publiczna przyjmuje uczniów z obwodu niezależnie od wyznania.
• Lekcje religii prowadzi katecheta skierowany przez Kościół, ale szkoła pozostaje placówką publiczną.
• Uroczystości patronalne mogą mieć oprawę religijną, jeśli tak zdecyduje społeczność szkoły.

Drugi rodak z wielkiej historii: bł. abp Antoni Julian Nowowiejski

Antoni Julian Nowowiejski urodził się w Lubieni 11 lutego 1858 roku. Od 1908 do 1941 roku był biskupem płockim. Zmarł 28 maja 1941 roku w niemieckim obozie Soldau w Działdowie. Jan Paweł II beatyfikował go 13 czerwca 1999 roku w gronie 108 męczenników, a jego wspomnienie przypada 12 czerwca (Wikipedia, hasło o abp. Nowowiejskim, 2026).

• Urodzenie: 11 lutego 1858 w Lubieni, kilkadziesiąt lat przed budową szkoły.
• Posługa: biskup płocki w latach 1908-1941.
• Śmierć: 28 maja 1941 w obozie Soldau w Działdowie.
• Beatyfikacja: 13 czerwca 1999, dokonana przez Jana Pawła II, czyli późniejszego patrona szkoły w Lubieni.
• Upamiętnienie we wsi: dostępne źródła nie potwierdzają tablicy ani kaplicy poświęconej abp. Nowowiejskiemu w Lubieni.

Gdzie sprawdzić aktualne dane szkoły?

Oficjalną nazwę, typ placówki i organ prowadzący szkoły w Lubieni podaje Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych (RSPO), czyli urzędowa baza Ministerstwa Edukacji pod adresem rspo.gov.pl. Nie publikuję telefonów, godzin sekretariatu ani informacji o naborze, bo te dane się zmieniają. Po aktualne informacje zgłoś się prosto do szkoły albo do RSPO.

Jak znaleźć wpis szkoły w RSPO?

Wyszukanie szkoły w RSPO zajmuje kilka minut i wymaga czterech kroków:

1. Wejdź na stronę rspo.gov.pl i otwórz wyszukiwarkę placówek.
2. Wybierz województwo świętokrzyskie, powiat starachowicki i gminę Brody.
3. Wpisz miejscowość Lubienia albo fragment nazwy, na przykład „Jana Pawła II”.
4. Otwórz kartę placówki i odczytaj pełną nazwę, numer RSPO, typ szkoły, adres i organ prowadzący.
5. Jeśli kontaktujesz się w sprawie urzędowej, porównaj nazwę z RSPO z nazwą na stronie szkoły lub w uchwałach gminy.

Kto prowadzi szkołę w Lubieni?

Organ prowadzący szkoły w Lubieni wskazuje karta placówki w RSPO, w rubryce „organ prowadzący”. Publiczne szkoły podstawowe na wsi zwykle prowadzi gmina, w tym przypadku byłaby to gmina Brody. Ostateczną odpowiedź daje jednak wpis w rejestrze, a nie domysł.

• Organ prowadzący odpowiada za budynek, finanse szkoły i uchwały, takie jak nadanie imienia.
• Nadzór pedagogiczny nad szkołami w regionie sprawuje Świętokrzyski Kurator Oświaty.
• Sprawy zapisów i obwodu szkolnego załatwia się w szkole lub w urzędzie gminy.
• Serwis parafialubienia.pl nie pośredniczy w sprawach szkolnych i nie zbiera żadnych zgłoszeń.

Oś czasu szkoły w Lubieni

Oś czasu szkoły w Lubieni obejmuje sześć dat potwierdzonych źródłami: 1363, 1924-1926, 1984, 1986, 2005 i 2020. Pierwsza i trzy kolejne pokazują tło, czyli wieś i parafię. Pozostałe dotyczą samej szkoły. Dane sprawdziłem w październiku 2026 roku w Wikipedii, w opisie Diecezji Radomskiej i w archiwum dawnej strony parafialubienia.pl.

Jakie daty warto zapamiętać?

Rok	Wydarzenie	Źródło
1363	bp Bodzanta nadaje ziemię pod wieś na prawie średzkim	Wikipedia, Lubienia
1924-1926	budowa murowanej szkoły	Wikipedia, Lubienia
1984	erekcja parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (1 stycznia)	Diecezja Radomska
1986	poświęcenie kościoła (9 września)	Diecezja Radomska
2005	szkoła podstawowa otrzymuje imię Jana Pawła II	Wikipedia, Lubienia
2020	obchody 100-lecia urodzin patrona (maj)	archiwum parafialubienia.pl, 05.2020

Czego oś czasu nie obejmuje?

W historii szkoły zostaje kilka luk, których nie wypełniam domysłami. Jeśli masz dokumenty, kronikę szkolną albo stare zdjęcia, najlepszym adresatem jest sama szkoła lub gminne archiwum.

• Brak potwierdzonych informacji o nauczaniu w Lubieni przed budową murowanego budynku.
• Brak danych o losach szkoły w czasie II wojny światowej.
• Brak nazwisk kierowników i dyrektorów szkoły w dostępnych źródłach.
• Brak informacji o rozbudowach, zmianach typu szkoły i reformach w kolejnych dekadach.
• Brak dziennej daty uroczystości nadania imienia w 2005 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Jak nazywa się szkoła w Lubieni?

Od 2005 roku szkoła podstawowa w Lubieni nosi imię Jana Pawła II. Potocznie mówi się o niej „Szkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Lubieni”. Pełną urzędową nazwę i aktualny typ placówki najlepiej sprawdzić w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych.

W jakiej gminie leży szkoła w Lubieni?

Lubienia leży w gminie Brody, w powiecie starachowickim, w województwie świętokrzyskim. Nie należy jej mylić z Lubniem w powiecie myślenickim ani z Lubieniem Kujawskim. Adres i organ prowadzący szkoły potwierdza wpis w RSPO.

Skąd wzięła się nazwa Lubienia?

Nazwa wsi wiąże się z rzeką Lubienią. Nad nią w 1363 roku bp Bodzanta nadał ziemię pod lokację wsi. W przywileju z 1440 roku miejscowość zapisano jako „Lubyenya”.

Czy w Lubieni jest pamiątka po bł. abp. Nowowiejskim?

Dostępne źródła nie potwierdzają tablicy ani kaplicy upamiętniającej abp. Nowowiejskiego w Lubieni. Wiadomo, że urodził się tu 11 lutego 1858 roku, a 13 czerwca 1999 roku Jan Paweł II ogłosił go błogosławionym. Jeśli upamiętnienie istnieje, najwięcej powiedzą o nim mieszkańcy i kancelaria parafii.

Czy można zwiedzić budynek szkoły?

Szkoła jest czynną placówką, więc wejście do środka wymaga zgody dyrekcji. Budynek można obejrzeć z zewnątrz, z drogi publicznej, najlepiej poza godzinami lekcji. Robiąc zdjęcia, nie fotografuj dzieci bez zgody opiekunów.

Czy na stronie parafialubienia.pl znajdę informacje o naborze?

Nie. To niezależny przewodnik po historii i kościele w Lubieni, nie strona szkoły ani parafii. Sprawy naboru i zapisów załatwia się bezpośrednio w szkole albo w Urzędzie Gminy Brody.

Źródła i literatura

1. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie), stan na październik 2026.
2. Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, tekst opisu z 2017 roku.
3. Wikipedia: Antoni Julian Nowowiejski, stan na październik 2026.
4. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018.
5. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59 z późn. zm.
6. Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych, Ministerstwo Edukacji, 2026.
7. Dawna strona parafialubienia.pl w archiwum Wayback Machine, wpisy z maja 2020.
8. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.