Spis treści
Kazanie na Podwyższenie Krzyża w skrócie
Kazanie na Podwyższenie Krzyża najłatwiej zbudować z czterech czytań święta z 14 września: Lb 21,4b-9 (wąż miedziany), Ps 78, Flp 2,6-11 (hymn o uniżeniu) i J 3,13-17 (rozmowa z Nikodemem). Łączy je jeden motyw: wywyższenie, które ratuje. Homilię we Mszy wygłasza kapłan lub diakon (KPK, kan. 767 §1), a świeccy mogą z tych wątków korzystać w rozważaniach.
Nie jestem duchownym i nie piszę gotowej homilii. Zebrałem wątki z siglami Biblii Tysiąclecia i numerami Katechizmu, które lektor, katecheta czy animator może sprawdzić i rozwinąć po swojemu. Na końcu wracam do Lubieni, gdzie 14 września przypada odpust parafii.
Jakie czytania są w święto Podwyższenia Krzyża?
W święto Podwyższenia Krzyża Świętego, 14 września, Lekcjonarz mszalny podaje cztery teksty: Lb 21,4b-9 o wężu miedzianym, Psalm 78, hymn z Listu do Filipian 2,6-11 o uniżeniu i wywyższeniu Chrystusa oraz Ewangelię J 3,13-17 z rozmowy z Nikodemem. Kapłan ma szaty koloru czerwonego. Wszystkie czytania krążą wokół jednego obrazu: wywyższenia, które przynosi życie.
Zanim zacznę notować, czytam te teksty na głos. Zgromadzenie usłyszy je tylko raz, bez przypisów.
| Czytanie | Sigla (Biblia Tysiąclecia) | Główny obraz | Wątek do rozważania |
|---|---|---|---|
| Pierwsze czytanie | Lb 21,4b-9 | Wąż miedziany na palu | Spojrzenie, które ratuje |
| Psalm responsoryjny | Ps 78 | Pamięć o dziełach Boga | Nie zapominać, kto wyprowadził z niewoli |
| Drugie czytanie | Flp 2,6-11 | Uniżenie i wywyższenie | Pokora bez poniżania |
| Ewangelia | J 3,13-17 | Syn Człowieczy wywyższony | Miłość, nie potępienie |
Pierwsze czytanie: Lb 21,4b-9
Lud na pustyni szemrze przeciw Bogu i Mojżeszowi, pojawiają się węże. Mojżesz modli się za lud, a Bóg poleca mu sporządzić węża i umieścić go na palu: kto spojrzy, zostaje przy życiu.
Psalm 78 i drugie czytanie: Flp 2,6-11
Psalm 78 opowiada historię ludu, który zapomina o Bogu i wraca do Niego dopiero w trudnej chwili. Dobrze przygotowuje słuchacza na hymn z Listu do Filipian, w którym św. Paweł opisuje drogę Chrystusa: od uniżenia aż do śmierci krzyżowej, a potem do imienia ponad wszelkie imię.
Ewangelia: J 3,13-17
Ewangelia to fragment nocnej rozmowy Jezusa z Nikodemem. Jezus przywołuje węża z pustyni, zapowiada własne wywyższenie i wypowiada zdanie J 3,16 o Bogu, który dał swego Syna, by świat został zbawiony, a nie potępiony.
Co łączy czytania tego święta?
Łączy je ruch w górę, który ratuje. Nazwa święta mówi dokładnie o tym samym:
- W Lb 21,9 Mojżesz umieszcza węża na palu, ponad obozem.
- W J 3,14 Jezus zapowiada, że Syn Człowieczy zostanie wywyższony.
- W Flp 2,9 Bóg wywyższa Chrystusa nad wszystko.
- W J 3,15 skutkiem tego wywyższenia jest życie wieczne dla wierzących.
Co oznacza wąż miedziany z Księgi Liczb?
Wąż miedziany to znak ratunku z Lb 21,4-9, charakteryzujący się trzema cechami: powstał na polecenie Boga, stał wysoko na palu i działał przez spojrzenie, a nie przez dotyk. Izraelici ukąszeni na pustyni patrzyli na niego i zostawali przy życiu (Lb 21,8-9). Jezus w J 3,14 odnosi ten obraz do siebie.
Wąż kojarzy się z kusicielem z Księgi Rodzaju albo z laską Asklepiosa na szyldzie apteki. Rozważanie zyskuje, gdy od razu oddzieli te skojarzenia od znaku z pustyni.
Wąż na palu a Syn Człowieczy wywyższony (J 3,14)
Jezus sam łączy oba obrazy. W Biblii Tysiąclecia brzmi to tak: „A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego” (J 3,14). Porównanie ma kilka wspólnych punktów, które można pokazać słuchaczom:
- Wysokość - wąż stoi na palu, Chrystus zostaje podniesiony na krzyżu, oba znaki widać z daleka.
- Spojrzenie - w Lb 21 wystarcza popatrzeć, w J 3,15 chodzi o wiarę, czyli spojrzenie serca.
- Życie - ukąszeni przeżywają na pustyni, wierzący otrzymują życie wieczne.
- Paradoks - obraz śmierci (wąż, krzyż) staje się znakiem ocalenia.
Czy wąż miedziany był bożkiem?
Nie. W Lb 21 jest znakiem, przez który działa Bóg. Gdy po wiekach ludzie zaczęli mu palić kadzidło, król Ezechiasz kazał go zniszczyć (2 Krl 18,4). To chroni przed traktowaniem krzyża jak amuletu.
Na co dziś patrzę, gdy szukam ratunku?
Z tego czytania wyrasta proste pytanie do słuchacza, bez oskarżeń: w co wpatruję się w trudnym czasie? W telefon, w lęk, w cudze winy? Krzyż w kościele, w domu czy przy drodze jest zaproszeniem, by spojrzeć wyżej.
Hymn o uniżeniu Chrystusa: Flp 2,6-11 jako oś kazania
Hymn z Listu do Filipian 2,6-11 to jedna z najkrótszych w Nowym Testamencie opowieści o drodze Chrystusa, zbudowana z dwóch części: uniżenia (w. 6-8) i wywyższenia (w. 9-11). Św. Paweł Apostoł pisze, że Chrystus stał się „posłusznym aż do śmierci - i to śmierci krzyżowej” (Flp 2,8, Biblia Tysiąclecia). Druga część hymnu tłumaczy nazwę święta.
Uniżenie i wywyższenie: dwa ruchy jednego hymnu
Hymn porusza się w dół, a potem w górę. Kolejne kroki da się wypisać i każdy z nich może być osobnym akapitem rozważania:
- Chrystus, istniejąc w postaci Bożej, nie trzymał się kurczowo równości z Bogiem (Flp 2,6).
- Ogołocił samego siebie, przyjął postać sługi i stał się podobny do ludzi (Flp 2,7).
- Uniżył samego siebie, posłuszny aż do śmierci krzyżowej (Flp 2,8).
- Dlatego Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię (Flp 2,9).
- Przed imieniem Jezusa zgina się każde kolano, a każdy język wyznaje, że Jezus Chrystus jest Panem (Flp 2,10-11).
Co znaczy, że Chrystus się uniżył?
Uniżenie oznacza, że Syn Boży wybrał drogę sługi zamiast drogi władzy. Nikt Go nie poniżył wbrew woli. To ważne rozróżnienie: pokora z hymnu nie polega na tym, żeby słuchaczowi wmawiać, że jest nic niewart. Polega na wolnym wyborze miłości.
Jak zbudować rozważanie w dwóch krokach?
Wystarczą dwa kroki, tak jak w hymnie. Pierwszy: gdzie Bóg schodzi w dół, do mojej słabości? Drugi: co On podnosi i przemienia?
Dlaczego Bóg tak umiłował świat? Wątek J 3,16-17
Według Ewangelii św. Jana Bóg dał swego Syna, bo umiłował świat, a celem nie było potępienie, tylko zbawienie (J 3,16-17). To zdanie, wypowiedziane w nocnej rozmowie z Nikodemem, pokazuje krzyż jako znak miłości, nie kary. Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 616 wskazuje, że wartość ofierze Chrystusa nadaje miłość „aż do końca”.
„Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne.” - J 3,16, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 1999
Komu Jezus powiedział słowa J 3,16?
Jezus mówi je do Nikodema, faryzeusza i jednego z przywódców żydowskich, który przyszedł do Niego nocą (J 3,1-2). To dobry obraz na rozważanie: człowiek z wątpliwościami przychodzi w ciemności, a odchodzi z odpowiedzią o świetle i życiu.
Czy krzyż oznacza potępienie?
Nie. J 3,17 mówi wprost, że Bóg nie posłał Syna, by świat potępił, ale by świat został przez Niego zbawiony. To odpowiedź dla słuchaczy, którzy z krzyżem kojarzą tylko cierpienie i winę. Kilka sposobów, by ten wątek wybrzmiał:
- Zacząć od J 3,16 przeczytanego powoli, bez komentarza, i dopiero potem mówić.
- Pokazać, że ten sam krzyż jest narzędziem śmierci i znakiem miłości, tak jak wąż z Lb 21.
- Przypomnieć, że Nikodem wraca później w Ewangelii przy pogrzebie Jezusa (J 19,39), więc nocna rozmowa nie poszła na marne.
- Unikać zdań, które przerzucają na słuchacza odpowiedzialność za każdy gwóźdź; mówić raczej o darze niż o długu.
Jak połączyć J 3,16 z innymi rozważaniami o Męce?
Najprościej przez wielkopostne teksty o ostatnich godzinach Jezusa. Dobrym przejściem są siedem słów Jezusa z krzyża, w których miłość do końca widać w konkretnych zdaniach z Golgoty.
Krzyż w Katechizmie: punkty 613-618 i 2015
Katechizm Kościoła Katolickiego (wyd. polskie 1994) poświęca krzyżowi kilka krótkich punktów. KKK 613 nazywa śmierć Chrystusa ofiarą paschalną, KKK 616 mówi o miłości aż do końca, KKK 618 o zaproszeniu uczniów do wzięcia krzyża, a KKK 2015 o tym, że droga doskonałości prowadzi przez krzyż. To wystarczy na szkielet rozważania. Cytując, trzymam się kilku zasad:
- Jeden cytat z Katechizmu na rozważanie zwykle wystarcza.
- Numer punktu podaję na głos, by słuchacz mógł go odnaleźć sam.
- Cytat dosłowny tylko z wydrukowanego tekstu, nigdy z pamięci.
- Po cytacie dodaję jedno zdanie o tym, co punkt znaczy w zwykłym tygodniu.
KKK 613 i 616: ofiara i miłość aż do końca
Punkt 613 łączy śmierć Chrystusa z Paschą: to ofiara, przez którą Bóg wyzwala ludzi i zawiera z nimi Nowe Przymierze. Punkt 616 dodaje, że o wartości tej ofiary decyduje miłość, z jaką Chrystus ją przyjął. Oba punkty lepiej streścić własnymi słowami, niż czytać w całości.
Który punkt KKK mówi o niesieniu krzyża?
KKK 618. Katechizm przypomina tam, że Chrystus wzywa uczniów, by wzięli swój krzyż i szli za Nim, odsyłając do Mt 16,24. Z kolei KKK 2015 ujmuje to krótko:
„Droga doskonałości prowadzi przez krzyż. Nie ma świętości bez wyrzeczenia i walki duchowej.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2015, Pallottinum 1994
Skąd się wzięło święto 14 września w skrócie?
Święto Podwyższenia Krzyża Świętego wiąże się z poświęceniem bazyliki Grobu Pańskiego w Jerozolimie w IV wieku, przy którym wystawiano relikwie Krzyża do uczczenia. Drugi wątek to tradycja odzyskania relikwii przez cesarza Herakliusza w VII wieku. Szczegóły opisuję w osobnym tekście: Podwyższenie Krzyża Świętego: historia święta.
Bazylika Grobu Pańskiego i IV wiek
W tym wątku wystarczą trzy fakty, bez rozbudowanych legend:
- Bazylikę Grobu Pańskiego w Jerozolimie zbudowano w IV wieku, za czasów cesarza Konstantyna.
- Rocznicę jej poświęcenia obchodzono uroczyście we wrześniu.
- Z obchodami łączyło się podnoszenie relikwii Krzyża przed wiernymi, stąd nazwa „podwyższenie”.
Herakliusz i relikwie w VII wieku
Tradycja wiąże święto także z cesarzem Herakliuszem, który odzyskał relikwie Krzyża zabrane przez Persów. W kazaniu na 14 września ta historia może zająć jedno zdanie. Czytania mszalne prowadzą gdzie indziej: ku znaczeniu krzyża, nie ku dziejom relikwii.
Jak mówić o krzyżu bez moralizowania?
O krzyżu najlepiej mówić językiem nadziei: jeden obraz, jeden tekst, jedno pytanie do słuchacza. Papież Franciszek w adhortacji Evangelii gaudium (2013), w części poświęconej homilii, zachęca do zwięzłości i do tego, by słowo nie przypominało wykładu. Krótkie rozważanie z jednym obrazem zapamiętuje się lepiej niż przegląd wszystkich wątków naraz.
Pięć gotowych wątków do rozważania
Każdy z tych wątków wystarczy na kilka minut. Lepiej wybrać jeden niż zmieścić pięć.
- Spojrzenie (Lb 21,8-9) - na co patrzę, gdy szukam ratunku, i czy krzyż jest w zasięgu mojego wzroku.
- Uniżenie (Flp 2,6-8) - Bóg, który schodzi w dół z wolnego wyboru, nie z przymusu.
- Miłość (J 3,16-17) - krzyż jako dar, a nie wyrok; Nikodem przychodzący nocą.
- Krzyż w domu i przy drodze - znak, który mijamy codziennie i przestajemy zauważać.
- Krzyż codziennych obowiązków (KKK 618) - opieka nad chorym rodzicem, praca na zmiany, cierpliwość wobec dzieci.
Obrazy i przykłady z codzienności
Pochodzę ze Starachowic i dużo chodzę po wsiach dawnego zagłębia rudnego. Krzyży przy drogach jest tu sporo i każdy ktoś postawił z konkretnego powodu. Kilka obrazów do wykorzystania:
- Krzyż nad drzwiami w kuchni, przy którym nikt już się nie zatrzymuje, choć wisi od pokoleń.
- Krzyż mijany w drodze do pracy, często postawiony jako wotum albo pamiątka; więcej o tym w tekście o tym, jakie są krzyże przydrożne i ich znaczenie.
- Krzyż na szczycie kościoła widoczny z daleka, tak jak wąż na palu widoczny z całego obozu.
- Znak krzyża kreślony przed podróżą albo nożem na bochenku chleba przed krojeniem.
Pieśni pasujące do rozważania
Najczęściej śpiewa się „Krzyżu Święty nade wszystko” i „Wierny Krzyżu”. Tę drugą zna każdy, kto był na rozważaniach przy krzyżu w Wielki Piątek. Pasują też pieśni pasyjne z Wielkiego Postu, jeśli ich tekst mówi o zwycięstwie krzyża. Kto przygotowywał kazanie pasyjne na Gorzkich Żalach, zauważy różnicę akcentu: 14 września krzyż świętuje się jako znak zbawienia, nie tylko jako miejsce Męki.
Kto może wygłosić homilię, a kto rozważanie?
Według Kodeksu Prawa Kanonicznego (1983, kan. 767 §1) homilia, jako część samej liturgii, jest zastrzeżona kapłanowi lub diakonowi. Osoby świeckie mogą natomiast prowadzić rozważania na nabożeństwach, katechezach i spotkaniach grup, a kan. 766 dopuszcza ich przepowiadanie w kościele w granicach przepisów Konferencji Episkopatu.
Czy świecki może wygłosić kazanie?
Nie w formie homilii podczas Mszy. Świecki może jednak prowadzić rozważanie poza Mszą, jeśli pozwala na to duszpasterz i przepisy Konferencji Episkopatu Polski (kan. 766). Chodzi o nabożeństwa, Drogę Krzyżową czy spotkania grup.
Dla kogo są te wątki?
Materiał przyda się różnym osobom, które przygotowują słowo o krzyżu:
- Lektorom, którzy chcą lepiej rozumieć czytania święta przed ich odczytaniem.
- Katechetom przygotowującym lekcję na początku roku szkolnego, w okolicy 14 września.
- Animatorom grup i wspólnot, które spotykają się w tygodniu święta.
- Członkom Kół Różańcowych przygotowującym modlitwę na spotkanie.
Odpust 14 września w Lubieni: lokalny kontekst
Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, w diecezji radomskiej i gminie Brody, obchodzi odpust 14 września, a drugi odpust 21 maja, w dzień św. Jana Nepomucena (Diecezja Radomska, opis parafii, sprawdzone w październiku 2026). Kościół z czerwonego kamienia i cegły poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski.
Kiedy jest odpust w Lubieni?
Odpust parafii przypada 14 września, w święto patronalne. Godzin nabożeństw i programu odpustu nie podaję, bo zmieniają się z roku na rok. Przed przyjazdem sprawdź ogłoszenia parafialne w gablocie przy kościele przy ul. Iłżeckiej 41 albo zapytaj w kancelarii parafii.
Kościół z czerwonego kamienia i cegły
Kilka faktów o świątyni:
- Parafię erygował 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski, z terenu parafii Krynki.
- Kościół budowano w latach 1983-1986 staraniem ks. Krzysztofa Orła, proboszcza do 2017 roku.
- Projekt przygotowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak.
- Poświęcenie odbyło się 9 września 1986 roku, pięć dni przed świętem patronalnym.
Rodak z Lubieni i wątek krzyża
W Lubieni urodził się w 1858 roku Antoni Julian Nowowiejski, biskup płocki, który zmarł w 1941 roku w obozie Soldau w Działdowie i został beatyfikowany w 1999 roku w gronie 108 męczenników. W rozważaniu wygłaszanym w Lubieni to naturalny przykład krzyża niesionego do końca. Wieś liczy ponad 660 lat, parafia nieco ponad 40.
Najczęściej zadawane pytania
Czy 14 września jest świętem nakazanym?
Nie. Podwyższenie Krzyża Świętego ma w kalendarzu liturgicznym rangę święta, ale w Polsce nie jest dniem, w którym obowiązuje udział we Mszy. Wyjątkiem jest rok, w którym 14 września wypada w niedzielę.
Jaki kolor szat obowiązuje w święto Podwyższenia Krzyża?
Czerwony, tak jak w inne obchody związane z Męką Pańską i w święta męczenników. Kolor przypomina o krwi przelanej na krzyżu i o miłości, z której ta ofiara wypłynęła.
Czy kazanie na 14 września musi mówić o relikwiach Krzyża?
Nie musi. Czytania mszalne prowadzą ku znaczeniu krzyża: ku spojrzeniu wiary (Lb 21), uniżeniu Chrystusa (Flp 2) i miłości Boga (J 3,16). Historię relikwii i cesarza Herakliusza można wspomnieć w jednym zdaniu.
Jak długie powinno być rozważanie o krzyżu?
Kilka minut zwykle wystarcza. Papież Franciszek w Evangelii gaudium (2013) zachęca, by homilia była zwięzła, a ta sama zasada sprawdza się przy rozważaniu na nabożeństwie. Jeden główny obraz i jedno pytanie do słuchaczy zapadają w pamięć lepiej niż długi wywód.
Czym różni się Podwyższenie Krzyża od Wielkiego Piątku?
Wielki Piątek przeżywa Mękę i śmierć Jezusa w ciszy Triduum Paschalnego. 14 września Kościół świętuje krzyż jako znak zwycięstwa i zbawienia, dlatego liturgia ma charakter uroczysty, z hymnem Chwała na wysokości Bogu.
Czy Podwyższenie Krzyża to to samo co dawne święto Znalezienia Krzyża?
Nie. Znalezienie Krzyża Świętego obchodzono dawniej 3 maja i dotyczyło ono tradycji odnalezienia relikwii w Jerozolimie. W obecnym kalendarzu rzymskim pozostało jedno święto Krzyża, 14 września, a 3 maja w Polsce przypada uroczystość NMP Królowej Polski.
Łukasz Cedro - pochodzi ze Starachowic i od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: dawnymi kopalniami rudy żelaza, osadami górniczymi i parafiami, które wokół nich wyrosły.
Aktualizacja: październik 2026
Źródła i literatura
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: Lb 21,4-9; 2 Krl 18,4; Flp 2,6-11; J 3,1-21; Mt 16,24.
- Lekcjonarz mszalny, Pallottinum: Święto Podwyższenia Krzyża Świętego, 14 września.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994: nr 613, 616, 618, 2015.
- Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983: kan. 766, kan. 767 §1.
- Franciszek, adhortacja apostolska Evangelii gaudium, 2013, część o homilii.
- Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (opis parafii, sprawdzone 10.2026).
- Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
- Wikipedia: Antoni Julian Nowowiejski.




