Podwyższenie Krzyża Świętego - święto 14 września i jego historia

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Co to za święto Podwyższenia Krzyża?

Podwyższenie Krzyża Świętego to święto Kościoła katolickiego obchodzone 14 września, w czerwonych szatach liturgicznych. Czci Krzyż jako znak zbawienia przez śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa (KKK 613-617), a nie sam przedmiot. Święto wywodzi się z poświęcenia bazylik Grobu Pańskiego w Jerozolimie w 335 roku. Tego dnia główny odpust obchodzi też parafia w Lubieni.

Dla mnie ta data łączy dwie historie. Jedna to wielka historia Jerozolimy, cesarzowej Heleny i cesarza Herakliusza. Druga jest bliska: chodzi o młodą parafię we wsi pod Starachowicami, która od 1984 roku nosi właśnie to wezwanie. O pierwszej piszę na podstawie źródeł starożytnych i ksiąg liturgicznych, o drugiej na podstawie opisu parafii Diecezji Radomskiej.

Dlaczego Kościół świętuje narzędzie męki?

Kościół świętuje Krzyż, bo widzi w nim miejsce, w którym Chrystus z miłości oddał życie za ludzi. Nie chodzi o samo drewno. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 613-617) opisuje śmierć Jezusa jako ofiarę paschalną i ofiarę Nowego Przymierza. Według KKK 617 Chrystus „swoją najświętszą męką na drzewie krzyża” wysłużył ludziom usprawiedliwienie. Ten fragment Katechizm przejmuje z Soboru Trydenckiego.

W praktyce liturgii i pobożności oznacza to kilka rzeczy:

• Cześć dla Chrystusa: adoracja krzyża odnosi się do Osoby Ukrzyżowanego, a materiał krzyża nie ma tu znaczenia.
• Radosny ton: 14 września to święto, nie dzień pokuty, i dlatego w liturgii pojawia się Chwała na wysokości Bogu.
• Związek z Paschą: Krzyż zawsze czyta się razem ze zmartwychwstaniem, a nie jako osobny „symbol cierpienia”.
• Relikwie: tam, gdzie kościół ma partykułę Drzewa Krzyża, wierni mogą ją ucałować, ale to zwyczaj, a nie warunek przeżycia święta.
• Odpust parafialny: kościoły pod tym wezwaniem obchodzą w tym dniu swoje święto tytułu.

Co znaczy słowo „podwyższenie”?

„Podwyższenie” to dawna polska nazwa uniesienia Krzyża w górę i ukazania go wiernym. Łacińska nazwa święta brzmi Exaltatio Sanctae Crucis. Słowo ma dwa znaczenia. Pierwsze jest historyczne: w Jerozolimie biskup podnosił relikwię nad głowami ludzi. Drugie jest biblijne, bo w Ewangelii Jana Jezus nazywa swoją śmierć na krzyżu wywyższeniem.

„A Ja, gdy zostanę nad ziemię wywyższony, przyciągnę wszystkich do siebie” - Pismo Święte, Biblia Tysiąclecia, J 12,32

Podwyższenie Krzyża w skrócie: data, ranga, kolor

Najważniejsze dane o święcie, zebrane z Mszału rzymskiego dla diecezji polskich (1986):

• Data: 14 września, co roku ta sama, w kalendarzu powszechnym Kościoła.
• Ranga: święto (festum), a w parafiach pod tym wezwaniem uroczystość tytułu kościoła.
• Kolor szat: czerwony, czyli kolor męki i Krzyża.
• Ewangelia: J 3,13-17, rozmowa Jezusa z Nikodemem.
• Pierwsze czytanie: Lb 21,4b-9, wąż miedziany na pustyni.

Skąd pochodzi święto 14 września?

Święto 14 września pochodzi z Jerozolimy. We wrześniu 335 roku poświęcono tam bazyliki wzniesione przez cesarza Konstantyna nad Grobem Pańskim i Golgotą, a dzień później ukazano wiernym relikwie Krzyża. Rocznicę tego wydarzenia obchodzono uroczyście już w IV wieku, co poświadcza relacja pielgrzymki Egerii. Stamtąd zwyczaj przeszedł na Wschód i Zachód.

Ta historia ma kilka warstw. Część z nich można sprawdzić w źródłach, inne są pobożną tradycją:

1. Rok 335: poświęcenie zespołu bazylik Grobu Pańskiego, czyli wydarzenie historyczne opisane przez autorów starożytnych.
2. Koniec IV wieku: Egeria opisuje doroczne święto poświęcenia i adorację Drzewa Krzyża.
3. Rok 395: św. Ambroży w mowie po śmierci cesarza Teodozjusza łączy odnalezienie Krzyża ze św. Heleną.
4. Kolejne wieki: rozwijają się legendy o sposobie odnalezienia relikwii.
5. Rok 630: według tradycji cesarz Herakliusz wnosi odzyskane od Persów relikwie z powrotem do Jerozolimy.

Bazylika Grobu Pańskiego i rok 335

Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie to zespół budowli wzniesiony z polecenia cesarza Konstantyna nad miejscem pochówku Jezusa i nad skałą Golgoty. Poświęcono go we wrześniu 335 roku. Wschodnie Kościoły do dziś pamiętają ten dzień jako święto odnowienia świątyni. Ukazanie Krzyża wiernym nazajutrz po poświęceniu stało się jądrem późniejszego święta Podwyższenia.

Co opisała pielgrzymka Egerii?

Egeria, pątniczka z końca IV wieku, opisała w swoim Itinerarium liturgię Jerozolimy dzień po dniu. Wspomina wielodniowe uroczystości rocznicy poświęcenia kościołów, na które ściągały tłumy mnichów i świeckich z całego Wschodu. Opisuje też Wielki Piątek. Biskup trzymał wtedy relikwiarz z Drzewem Krzyża, a wierni podchodzili kolejno, by ucałować relikwię. Diakoni pilnowali jej, bo, jak notuje Egeria, ktoś kiedyś odgryzł kawałek drewna. Ten szczegół czytam zawsze z uśmiechem. Pokazuje, że pobożność ludowa miała swoje przesady już szesnaście wieków temu.

Jak św. Helena odnalazła krzyż?

Według tradycji św. Helena, matka Konstantyna, kazała kopać w okolicy Golgoty i znalazła tam trzy krzyże. Krzyż Chrystusa rozpoznano po uzdrowieniu chorej osoby albo, w innych wersjach, po tabliczce z napisem. Najstarszy przekaz łączący Helenę z odnalezieniem podaje św. Ambroży w 395 roku. Szczegóły wydobycia relikwii należą jednak do legendy, a nie do udokumentowanej historii. Więcej piszę o tym w osobnym tekście: św. Helena i odnalezienie Krzyża.

Herakliusz i powrót relikwii do Jerozolimy w 630 roku

W 614 roku Persowie zdobyli Jerozolimę i wywieźli relikwie Krzyża. Cesarz bizantyjski Herakliusz pokonał ich po wieloletniej wojnie i według tradycji w 630 roku uroczyście wniósł Krzyż z powrotem do miasta. Średniowieczne legendy dodają, że cesarz mógł wejść przez bramę dopiero wtedy, gdy zdjął szaty królewskie. Ten wątek rozwijam w artykule Herakliusz i odzyskanie Krzyża w 630 roku.

Liturgia 14 września: czytania, kolor szat i ich sens

Liturgia 14 września ma własny formularz w Mszale rzymskim dla diecezji polskich (1986): czerwone szaty, Chwała na wysokości Bogu, dwa czytania przed Ewangelią i prefację o Krzyżu. Antyfona na wejście nawiązuje do Ga 6,14, czyli do chlubienia się Krzyżem. Czytania układają się w jedną linię: od węża na pustyni, przez hymn o uniżeniu Chrystusa, do rozmowy z Nikodemem.

„Co do mnie, nie daj Boże, bym się miał chlubić z czego innego, jak tylko z krzyża Pana naszego Jezusa Chrystusa” - Pismo Święte, Biblia Tysiąclecia, Ga 6,14

Jakie czytania są 14 września?

14 września Kościół czyta cztery teksty, wskazane w lekcjonarzu i Mszale:

1. Lb 21,4b-9: Izraelici na pustyni, ukąszenia węży i wąż miedziany na palu.
2. Psalm 78: wspomnienie dzieł Boga, z refrenem o pamięci o Jego czynach.
3. Flp 2,6-11: hymn o Chrystusie, który uniżył samego siebie aż do śmierci krzyżowej, a Bóg Go wywyższył.
4. J 3,13-17: słowa Jezusa o Synu Człowieczym, którego trzeba wywyższyć, „aby każdy, kto w Niego wierzy, miał życie wieczne”.
5. Prefacja: tekst o drzewie Krzyża, z którego wyszło życie, choć przez drzewo przyszła śmierć.

Dlaczego czyta się o wężu miedzianym?

O wężu miedzianym czyta się dlatego, że sam Jezus porównał do niego swoją śmierć w J 3,14. Kto na pustyni spojrzał na węża zawieszonego przez Mojżesza, ten żył. Kto spogląda z wiarą na Ukrzyżowanego, ma życie wieczne. Pierwsze czytanie jest więc zapowiedzią, a Ewangelia jej wypełnieniem.

„A jak Mojżesz wywyższył węża na pustyni, tak potrzeba, by wywyższono Syna Człowieczego” - Pismo Święte, Biblia Tysiąclecia, J 3,14

Co, gdy 14 września wypada w niedzielę?

Gdy 14 września wypada w niedzielę zwykłą, święto Podwyższenia Krzyża zastępuje liturgię tej niedzieli. Tak stanowią Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza (1969). Święta Pańskie mają w nich pierwszeństwo przed niedzielami okresu zwykłego. Tak było na przykład 14 września 2025 roku. W 2026 roku święto przypada w poniedziałek.

Podwyższenie a Znalezienie Krzyża 3 maja - czym się różnią?

Znalezienie Krzyża (3 maja) upamiętniało tradycyjne odnalezienie relikwii przez św. Helenę. Podwyższenie (14 września) wywodzi się z poświęcenia bazylik Grobu Pańskiego i ukazania Krzyża wiernym. Święto 3 maja usunięto z kalendarza powszechnego w reformie rubryk z 1960 roku, za pontyfikatu Jana XXIII. W Polsce 3 maja przypada dziś uroczystość Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski.

Cecha	Znalezienie Krzyża	Podwyższenie Krzyża Świętego
Data	3 maja	14 września
Treść	Odnalezienie relikwii przez św. Helenę (tradycja)	Poświęcenie bazylik w 335 r. i ukazanie Krzyża
Pochodzenie	Głównie liturgia zachodnia, galijska i rzymska	Jerozolima, potem cały Wschód i Zachód
Status dziś	Usunięte z kalendarza powszechnego w 1960 r.	Święto w kalendarzu powszechnym
Co obchodzimy 3 maja w Polsce	Uroczystość NMP Królowej Polski	Nie dotyczy

Kiedy zniesiono święto Znalezienia Krzyża?

Święto Znalezienia Krzyża zniesiono w 1960 roku, gdy Jan XXIII wprowadził nowy kodeks rubryk dla Kościoła łacińskiego. Treść obu świąt połączono wtedy w jednym dniu, 14 września. Starsze modlitewniki i kalendarze sprzed 1960 roku wciąż wymieniają 3 maja jako dzień Krzyża i stąd biorą się nieporozumienia.

Czy 3 maja obchodzi się jeszcze Znalezienie Krzyża?

Nie w kalendarzu powszechnym. Ślady tego dnia przetrwały głównie w pobożności ludowej i w niektórych lokalnych zwyczajach. Mylenie obu dat ma zwykle kilka przyczyn:

• Stare kalendarze: wydania sprzed reformy podają jeszcze 3 maja jako święto Krzyża.
• Zbieg z Maryją: w Polsce 3 maja to uroczystość NMP Królowej Polski, która przesłania dawne święto.
• Tradycja Heleny: opowieść o odnalezieniu Krzyża jest dziś czytana w kontekście 14 września.
• Liturgia nadzwyczajna: wspólnoty korzystające z ksiąg z 1962 roku nie mają już tego święta, bo stosują rubryki z 1960 roku.

Na jakim krzyżu umarł Jezus?

Jezus umarł na krzyżu rzymskim, ale Ewangelie nie opisują jego kształtu. Wiadomo z nich, że nad głową Jezusa umieszczono tabliczkę z napisem (Mt 27,37; J 19,19-20). To wspiera tradycyjny kształt łaciński, z belką pionową wystającą ponad poprzeczną. Rzymianie stosowali przy ukrzyżowaniach pal pionowy i belkę poprzeczną, którą skazaniec często niósł sam.

Czy krzyż Jezusa miał kształt litery T?

To zależy od tego, jak odczytujemy źródła. Krzyż w kształcie litery T (tzw. crux commissa) był w świecie rzymskim możliwy, ale tabliczka „nad głową” z Mt 27,37 lepiej pasuje do krzyża łacińskiego. Historycy podkreślają, że Rzymianie nie trzymali się jednego wzoru. Pewności co do kształtu nie daje ani archeologia, ani tekst Ewangelii.

Co było napisane na tabliczce nad krzyżem?

Według J 19,19-20 Piłat kazał umieścić napis „Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski” w trzech językach: hebrajskim, łacińskim i greckim. U Mateusza brzmi on krócej: „To jest Jezus, Król Żydowski”. Skrót łaciński INRI (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum) widzimy do dziś na wielu krucyfiksach.

Historia a ikonografia krzyża

Kształty krzyża, które znamy z kościołów i rozstajów dróg, wyrosły z tradycji artystycznej, nie z opisu w Ewangelii. Najczęstsze typy:

• Krzyż łaciński: dłuższa belka pionowa, typowy dla Kościoła zachodniego i polskich krucyfiksów.
• Krzyż grecki: ramiona równej długości, częsty w sztuce bizantyjskiej.
• Krzyż Tau: kształt litery T, związany m.in. z tradycją franciszkańską.
• Krzyż prawosławny: z dodatkową tabliczką u góry i skośnym podnóżkiem.
• Krzyż przydrożny: drewniany lub kamienny, stawiany jako znak wiary, wotum albo granica wsi.

Ten ostatni typ jest dla mieszkańców Lubieni i okolic najbliższy. Opisuję go szerzej w tekście krzyże przydrożne i ich znaczenie.

Gdzie w Polsce znajdują się relikwie Krzyża Świętego?

Najbardziej znane relikwie Krzyża Świętego w Polsce przechowuje sanktuarium Relikwii Drzewa Krzyża Świętego na Świętym Krzyżu (Łysa Góra) w Górach Świętokrzyskich. Prowadzą je Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej. Mniejsze partykuły mają też inne katedry i kościoły. Ich listę warto sprawdzać na oficjalnych stronach tych świątyń, a nie w zbiorczych zestawieniach z internetu.

Święty Krzyż na Łysej Górze

Święty Krzyż to dawne opactwo benedyktyńskie na szczycie Łysej Góry, dziś sanktuarium w rękach oblatów. Od tego miejsca nazwę wzięły całe Góry Świętokrzyskie. Kiedy wchodzę tam szlakiem z Nowej Słupi, najpierw mijam bukowy las Puszczy Jodłowej i gołoborza, a dopiero potem docieram do klasztoru. Lubienia leży w tym samym regionie, więc dla wielu mieszkańców gminy Brody to najbliższe miejsce z relikwią Drzewa Krzyża.

Przy planowaniu wyjazdu przydaje się kilka informacji:

• Opiekun: Misjonarze Oblaci Maryi Niepokalanej prowadzą sanktuarium i duszpasterstwo pielgrzymów.
• Relikwiarz: relikwie Drzewa Krzyża przechowuje się w kaplicy, do której pielgrzymi przychodzą na modlitwę.
• Szlak pieszy: najpopularniejsze podejście prowadzi z Nowej Słupi, tzw. Drogą Królewską.
• Park narodowy: szczyt leży w Świętokrzyskim Parku Narodowym, więc trzeba liczyć się z jego przepisami.
• Wrzesień: okolice 14 września to czas licznych pielgrzymek i większego ruchu na szlaku.

Skąd relikwie trafiły na Święty Krzyż?

Według tradycji relikwie przywiózł na Łysą Górę węgierski królewicz św. Emeryk. Przekaz ten zapisano w średniowieczu i należy go traktować jako tradycję klasztorną, a nie jako pewny fakt historyczny. Pewne jest to, że benedyktyni strzegli relikwii przez wieki. Miejsce przyciągało pątników, także królów polskich.

Jak sprawdzić godziny Mszy na Świętym Krzyżu?

Godziny Mszy na Świętym Krzyżu najlepiej sprawdzić w trzech krokach, bo porządek nabożeństw zmienia się z sezonem i w dni odpustowe:

1. Oficjalna strona sanktuarium prowadzona przez Misjonarzy Oblatów MN ma bieżący porządek Mszy i spowiedzi.
2. Kancelaria sanktuarium potwierdzi telefonicznie godziny w konkretnym dniu, zwłaszcza w okolicy 14 września.
3. Ogłoszenia oblatów podają zmiany na czas uroczystości odpustowych i pielgrzymek.
4. Przed wyjazdem w niedzielę sprawdź także dojazd i parking, bo w dni świąteczne ruch na górze jest duży.

Celowo nie podaję tu godzin. Spisane z pamięci szybko się dezaktualizują.

Odpust Podwyższenia Krzyża w Lubieni

Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (gmina Brody, diecezja radomska, dekanat starachowicki południowy) obchodzi główny odpust 14 września. Jej jednonawowy kościół z czerwonego kamienia i cegły zbudowano w latach 1983-1986. Poświęcił go 9 września 1986 roku bp Edward Materski, kilka dni przed świętem patronalnym. Tak podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej.

Lubienia jest wsią z ponad sześćsetletnią historią: w 1363 roku biskup Bodzanta nadał tu ziemię pod osadę. Parafia i kościół mają dopiero około czterdziestu lat. Ten kontrast lubię najbardziej.

Kiedy jest odpust w Lubieni?

Odpust w Lubieni przypada 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża Świętego. Drugi odpust parafia obchodzi 21 maja, we wspomnienie św. Jana Nepomucena. Ten dzień jest też w Lubieni dniem adoracji Najświętszego Sakramentu (źródło: Diecezja Radomska, opis parafii). Godzin Mszy odpustowej nie podaję. Diecezja wciąż publikuje porządek z opisu z 2017 roku, a dawna strona parafii z 2019 roku podawała inny. Przed przyjazdem sprawdź ogłoszenia w gablocie przy kościele przy ul. Iłżeckiej 41 albo zapytaj w kancelarii.

Kościół poświęcony 9 września 1986 roku

Kościół w Lubieni poświęcił 9 września 1986 roku bp Edward Materski, ówczesny biskup radomski. Nic nie wskazuje na to, by świątynia została później konsekrowana, bo źródła o konsekracji milczą. Najważniejsze daty z historii parafii według opisu diecezji i Wikipedii:

• 1980: ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek, urządza tymczasową kaplicę w domu.
• 1983: ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła na działce podarowanej przez Franciszka i Józefę Jańców.
• 1 stycznia 1984: bp Edward Materski eryguje parafię z terenu parafii Krynki.
• 9 września 1986: poświęcenie kościoła.
• Od 2022: proboszczem jest ks. Dariusz Zając.

Kto zaprojektował kościół w Lubieni?

Kościół w Lubieni zaprojektowali arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Pełnego imienia współprojektanta źródła nie podają. Bryła jest jednonawowa, z czerwonego kamienia i cegły. To materiał bliski tej ziemi: przez Lubienię przebiegał niegdyś szlak górniczy kopalni rudy żelaza „Józef”, a później ZGH „Zębiec”.

Jak przeżyć święto Podwyższenia Krzyża w domu i w parafii?

Święto Podwyższenia Krzyża najprościej przeżyć w trzech krokach: pójść na Mszę 14 września, uczynić świadomie znak krzyża (KKK 2157) i przeczytać w domu J 3,13-17. Reszta to zwyczaje. Procesje, ucałowanie relikwii czy ozdabianie krzyży przydrożnych nie są obowiązkiem, ale wyrastają z tej samej czci dla Krzyża.

Dobrze odróżniać przy tym naukę Kościoła od pobożności ludowej:

• Nauka Kościoła: Krzyż jest znakiem zbawienia przez ofiarę Chrystusa (KKK 613-617).
• Liturgia: Msza z formularza święta, czerwone szaty, czytania o wężu miedzianym i wywyższeniu.
• Zwyczaj parafialny: ucałowanie krzyża lub relikwii po Mszy, jeśli dana parafia to przewiduje.
• Pobożność ludowa: kwiaty i wstążki przy krzyżach na rozstajach, modlitwa przy nich w gronie sąsiadów.
• Pielgrzymka: wrzesień w regionie świętokrzyskim to także czas wypraw na Święty Krzyż, osobno lub w grupach.

Znak krzyża jako codzienna modlitwa

Znak krzyża to najkrótsza modlitwa chrześcijanina, łącząca wyznanie wiary w Trójcę Świętą z pamięcią o Krzyżu. KKK 2157 przypomina, że chrześcijanin zaczyna dzień, modlitwę i działania znakiem krzyża, „w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego”. W święto 14 września wystarczy zrobić go wolniej niż zwykle, z myślą o tym, co oznacza. Ta sama treść stoi za krzyżami przy drogach naszych wsi. Odnowienie zaniedbanego krzyża we wrześniu jest dobrym, sąsiedzkim gestem.

Jak wytłumaczyć dziecku sens tego święta?

Najlepiej zacząć od opowieści o wężu miedzianym z Lb 21,4b-9, bo dzieci łatwo ją zapamiętują. Potem można pokazać, jak Jezus sam odwołał się do niej w J 3,14. Prosty plan rozmowy:

1. Przeczytajcie razem Lb 21,4b-9 i zapytajcie dziecko, co uratowało Izraelitów.
2. Przeczytajcie J 3,14-16 i pokażcie, że Jezus porównuje siebie do tego znaku.
3. Wyjaśnijcie, że krzyż przypomina, jak bardzo Bóg kocha ludzi, a nie tylko cierpienie.
4. Pokażcie krzyż w domu i zapytajcie, gdzie jeszcze dziecko go widziało: w kościele, przy drodze, na cmentarzu.
5. Zakończcie wspólnym, spokojnym znakiem krzyża.

Czy w domu warto mieć krzyż na ścianie?

Tak, jeśli dla domowników jest znakiem wiary, a nie tylko dekoracją. Kościół nie nakazuje wieszania krzyża w mieszkaniu, ale to stary polski zwyczaj, zwykle w pokoju dziennym lub nad drzwiami. Krzyż przypomina o codziennej modlitwie i o tym, czym jest Wielki Piątek. Tego dnia cały Kościół adoruje Krzyż, o czym piszę w tekście adoracja Krzyża i liturgia Wielkiego Piątku. Dni poprzedzające Triduum opisuję osobno: Wielki Wtorek i Wielka Środa.

Najczęściej zadawane pytania

Czy 14 września jest świętem nakazanym?

Nie. Podwyższenie Krzyża Świętego nie należy w Polsce do świąt nakazanych, w które obowiązuje udział we Mszy (KPK kan. 1246). Obowiązek dotyczy tego dnia tylko wtedy, gdy 14 września wypada w niedzielę. Udział we Mszy w dzień powszedni jest dobrowolny, a w parafiach pod tym wezwaniem zwykle gromadzi więcej wiernych niż zwykle.

Czy w dniu odpustu parafialnego można uzyskać odpust zupełny?

Tak. Kościół przewiduje odpust zupełny za nawiedzenie kościoła parafialnego w dniu jego tytułu. Obowiązują zwykłe warunki: spowiedź, Komunia, modlitwa w intencjach Ojca Świętego i wolność od przywiązania do jakiegokolwiek grzechu. Szczegóły podaje Enchiridion Indulgentiarum, a o praktykę w konkretnej parafii najlepiej zapytać w jej kancelarii.

Dlaczego w Wielki Piątek adoruje się krzyż?

Adoracja Krzyża w Wielki Piątek oddaje cześć Chrystusowi, który na krzyżu oddał życie. Nie jest czcią samego drewna. Zwyczaj sięga Jerozolimy z IV wieku, którą opisała Egeria. Ten sam sens ma święto 14 września, tyle że obchodzone w radosnym, a nie pokutnym tonie.

Czy krzyż w domu trzeba poświęcić?

Nie ma takiego obowiązku, ale to dobry zwyczaj. Obrzędy błogosławieństw przewidują błogosławieństwo krzyża i dewocjonaliów. Można o nie poprosić kapłana po Mszy albo podczas wizyty duszpasterskiej, czyli kolędy.

Czy krzyże przydrożne mają związek ze świętem Podwyższenia Krzyża?

Bezpośrednio nie, ale wyrażają tę samą cześć dla Krzyża. Ludzie stawiali je jako znak wiary, wotum za ocalenie albo znak ochrony wsi. W wielu miejscowościach jesienią się je odnawia i ozdabia, choć to zwyczaj lokalny, a nie część liturgii.

Czy kościół w Lubieni ma relikwie Krzyża Świętego?

Opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej nie wspomina o relikwiach Krzyża w Lubieni. Brak też innych dostępnych źródeł na ten temat. Wezwanie kościoła nie oznacza, że świątynia posiada relikwię. Najbliższe znane miejsce z relikwiami Drzewa Krzyża w regionie to sanktuarium na Świętym Krzyżu.

Kto jest patronem drugiego odpustu w Lubieni?

Drugim patronem odpustowym parafii w Lubieni jest św. Jan Nepomucen, czczony 21 maja. Według opisu diecezji ten sam dzień jest w parafii dniem adoracji Najświętszego Sakramentu. Św. Jan Nepomucen to patron dobrej spowiedzi i opiekun przed powodzią, często spotykany w figurach przy mostach i drogach.

Źródła i literatura

1. Mszał rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum, Poznań 1986: formularz święta Podwyższenia Krzyża Świętego, 14 września.
2. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Lb 21,4b-9; Flp 2,6-11; J 3,13-17; J 12,32; Mt 27,37; J 19,19-20; Ga 6,14.
3. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994: KKK 613-617, 2157.
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1246.
5. Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza, Kongregacja Obrzędów, 1969.
6. Egeria, Itinerarium (Pielgrzymka do Ziemi Świętej), koniec IV wieku, przekłady polskie.
7. Św. Ambroży, De obitu Theodosii (mowa na pogrzebie cesarza Teodozjusza), 395.
8. Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (opis z 2017 r., stan strony z października 2026).
9. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
10. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie).