Spis treści
Bałtycki Krzyż Nadziei w skrócie: Pustkowo, 2007, 19 metrów
Bałtycki Krzyż Nadziei nie stoi w Gdańsku, tylko w Pustkowie w gminie Rewal (woj. zachodniopomorskie), przy ul. Nadmorskiej, na wysokim brzegu Bałtyku. Według regionalnego serwisu turystycznego Pomorza Zachodniego postawiono go w 2007 roku jako replikę krzyża z Giewontu: ma 19 m wysokości i 4,5 t masy, czyli jest o półtora metra wyższy od tatrzańskiego pierwowzoru.
Piszę o nim jako ktoś, kto wychował się w cieniu Łysej Góry i od lat czyta o krzyżach stawianych w polskim krajobrazie. Najważniejsze fakty w pigułce:
- Lokalizacja - Pustkowo, ul. Nadmorska, 72-344, gmina Rewal, powiat gryficki.
- Rok postawienia - 2007, według serwisu województwa zachodniopomorskiego.
- Wymiary - 19 m wysokości i 4,5 t masy, według tego samego źródła.
- Pierwowzór - żelazny krzyż na Giewoncie, odsłonięty w sierpniu 1901 roku.
- Nazwa - nawiązuje do słów Jana Pawła II z Mszy w Szczecinie w 1987 roku, łączących Bałtyk z krzyżem na Giewoncie.
Gdzie stoi Bałtycki Krzyż Nadziei?
Bałtycki Krzyż Nadziei stoi w Pustkowie w gminie Rewal na Wybrzeżu Rewalskim (woj. zachodniopomorskie), przy ulicy Nadmorskiej, na wysokim brzegu nad morzem. Nie znajduje się w Gdańsku. Regionalny serwis turystyczny Pomorza Zachodniego podaje adres Nadmorska, 72-344 Pustkowo, i opisuje krzyż jako cel pielgrzymek katolików z całej Polski.
Krzyż widać z plaży, a od strony lądu wyrasta ponad linię drzew. To dobry punkt orientacyjny dla każdego, kto spaceruje brzegiem między sąsiednimi miejscowościami.
Pustkowo, nie Gdańsk: skąd bierze się pomyłka
Pomyłka bierze się z kojarzenia krzyży nad morzem z Gdańskiem, gdzie stoi Pomnik Poległych Stoczniowców z trzema krzyżami. To zupełnie inne miejsce i inna historia. W wyszukiwarce oba hasła się mieszają, bo łączy je morze i symbol krzyża.
- Pomnik Poległych Stoczniowców - Gdańsk, trzy krzyże, upamiętnienie Grudnia 1970.
- Bałtycki Krzyż Nadziei - Pustkowo, jeden krzyż, replika krzyża z Giewontu.
- Województwo - Pustkowo leży w zachodniopomorskim, Gdańsk w pomorskim.
- Położenie - obie miejscowości dzieli niemal cała długość polskiego wybrzeża, od Pomorza Zachodniego po Zatokę Gdańską.
Wybrzeże Rewalskie: Pustkowo, Trzęsacz, Pobierowo
Pustkowo leży między Trzęsaczem a Pobierowem, w pasie nadmorskich miejscowości gminy Rewal. Krzyż łatwo więc połączyć z wizytą przy ruinie kościoła w Trzęsaczu. Jej historia dobrze pokazuje, jak morze zabiera ten brzeg.
Jak nie pomylić dwóch Pustkowów?
W Polsce jest więcej niż jedno Pustkowo. Krzyż stoi w Pustkowie w powiecie gryfickim, nad samym morzem. Pustkowo w powiecie białogardzkim leży w głębi lądu i nie ma z krzyżem nic wspólnego, dlatego w nawigacji wpisuj pełny adres z kodem 72-344.
Bałtycki Krzyż Nadziei: historia i wymiary
Bałtycki Krzyż Nadziei to stalowa replika krzyża z Giewontu, charakteryzująca się wysokością 19 m, masą 4,5 t i położeniem na nadmorskiej skarpie. Według serwisu turystycznego województwa zachodniopomorskiego (dane sprawdzone w październiku 2026 r.) postawiono go w 2007 roku. Jest o półtora metra wyższy i niemal 2 tony cięższy od tatrzańskiego pierwowzoru.
Kiedy postawiono Bałtycki Krzyż Nadziei?
Krzyż postawiono w 2007 roku, czyli 106 lat po odsłonięciu krzyża na Giewoncie. Źródła, do których dotarłem, nie podają nazwisk fundatorów ani daty poświęcenia, więc ich nie wymieniam. O szczegóły lokalnej historii najlepiej zapytać w miejscowej parafii lub w urzędzie gminy Rewal.
Ile metrów ma krzyż w Pustkowie?
Krzyż w Pustkowie ma 19 m wysokości. Tak podaje serwis Pomorza Zachodniego. Poniższa tabela zestawia go z krzyżem na Giewoncie.
| Cecha | Krzyż na Giewoncie | Bałtycki Krzyż Nadziei |
|---|---|---|
| Miejsce | Giewont, Tatry, Tatrzański Park Narodowy | Pustkowo, gmina Rewal, nad Bałtykiem |
| Rok | 1901 (odsłonięcie 19 sierpnia) | 2007 |
| Wysokość | ok. 15 m nad skałą, 17,5 m razem z częścią osadzoną w podłożu | 19 m |
| Masa | o niemal 2 t mniejsza niż replika (porównanie serwisu regionalnego) | 4,5 t |
| Kształt | krzyż łaciński bez figury, konstrukcja ażurowa | krzyż łaciński bez figury, replika |
| Inicjatywa | ks. Kazimierz Kaszelewski, proboszcz Zakopanego | źródła nie podają |
Źródła danych: serwis turystyczny Pomorza Zachodniego (Pustkowo), dzieje.pl i tygodnik Wprost (Giewont); stan na październik 2026 r.
Replika krzyża z Giewontu: co się różni?
Różni się skala i otoczenie. Konstrukcja powtarza ażurową formę tatrzańskiego krzyża, ale stoi nad samym brzegiem zamiast na wapiennym szczycie. Zamiast halnego bije w nią wilgotne, słone powietrze znad morza.
Szopka pod krzyżem w okresie Bożego Narodzenia
Zimą pod krzyżem bywa urządzana podświetlana szopka. Wspomina o niej serwis regionalny, polecając właśnie tę porę na odwiedziny. To lokalny zwyczaj, a nie element liturgii.
O co chodzi z krzyżem na Giewoncie?
Krzyż na Giewoncie to żelazny krzyż na szczycie w Tatrach, odsłonięty 19 sierpnia 1901 roku z inicjatywy ks. Kazimierza Kaszelewskiego, ówczesnego proboszcza Zakopanego. Elementy konstrukcji wnieśli na górę mieszkańcy Zakopanego i okolic. Stał się znakiem wiary górali i jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Tatr, a dziś stoi na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego.
Więcej szczegółów zebrałem w osobnym tekście: krzyż na Giewoncie: historia i symbolika. Tutaj tylko to, co potrzebne do zrozumienia repliki nad morzem.
Ile lat stoi krzyż na Giewoncie?
W 2026 roku krzyż na Giewoncie stoi 125 lat, licząc od odsłonięcia 19 sierpnia 1901 roku. Przetrwał dwie wojny światowe i ponad sto lat górskich burz. Co jakiś czas wracają pogłoski o jego usunięciu, ale żadne z dostępnych mi źródeł nie potwierdza takich planów.
Kto zbudował krzyż na Giewoncie?
Inicjatorem był ks. Kazimierz Kaszelewski, a ciężar pracy wzięli na siebie mieszkańcy Podhala. Etapy powstania krzyża wyglądały tak:
- Pomysł - proboszcz Zakopanego proponuje postawienie krzyża na szczycie na przełomie wieków.
- Wykonanie - konstrukcja powstaje z żelaznych elementów, które da się przenieść w częściach.
- Wniesienie - mieszkańcy Zakopanego i okolic wnoszą elementy na własnych plecach, bez dróg i maszyn.
- Montaż - krzyż składają i osadzają w skale bezpośrednio na szczycie.
- Odsłonięcie - 19 sierpnia 1901 roku krzyż staje się widoczny z Zakopanego.
Od Tatr do Bałtyku: idea dwóch krzyży
Idea dwóch krzyży polega na symbolicznym połączeniu gór i morza, czyli dwóch krańców Polski. Serwis Pomorza Zachodniego wiąże nazwę krzyża w Pustkowie ze słowami Jana Pawła II z Mszy w Szczecinie w 1987 roku, w których papież mówił o wietrze wiejącym od Bałtyku aż po szczyty gór i krzyż na Giewoncie.
Dlaczego krzyż nazwano Krzyżem Nadziei?
Krzyż nazwano Krzyżem Nadziei, bo w chrześcijaństwie krzyż jest znakiem nadziei na życie wieczne. Katechizm Kościoła Katolickiego opisuje nadzieję jako cnotę teologalną:
„Nadzieja jest cnotą teologalną, dzięki której pragniemy jako naszego szczęścia królestwa niebieskiego i życia wiecznego, pokładając ufność w obietnicach Chrystusa i opierając się nie na naszych siłach, ale na pomocy łaski Ducha Świętego.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, KKK 1817, wyd. polskie 1994
Punkty KKK 1817-1821 rozwijają ten wątek: nadzieja odpowiada na pragnienie szczęścia wpisane w serce człowieka i chroni przed zniechęceniem.
Jan Paweł II i krzyż jako znak nadziei
Jan Paweł II wielokrotnie wracał do krzyża w homiliach wygłaszanych w Polsce. Dokładnego brzmienia szczecińskich słów nie cytuję, bo znam je wyłącznie z omówienia w serwisie regionalnym. Ten wątek łączy kilka miejsc:
- Szczecin, 1987 - Msza papieska, podczas której padło zestawienie Bałtyku i Giewontu.
- Giewont, 1901 - pierwowzór, od którego wszystko się zaczyna.
- Zakopane - miasto, którego mieszkańcy wnieśli krzyż na szczyt.
- Pustkowo, 2007 - replika, która przenosi ten obraz nad morze.
Kotwica i krzyż: obraz bliski ludziom morza
List do Hebrajczyków nazywa nadzieję kotwicą. Nad Bałtykiem ten obraz czyta się szczególnie mocno.
„Trzymajmy się jej jako bezpiecznej i silnej kotwicy duszy, która przenika poza zasłonę.” - Hbr 6,19, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999
W sztuce pierwszych chrześcijan kotwica bywała ukrytym znakiem krzyża. Krzyż na skarpie i kotwica rybaków mówią więc tym samym językiem.
Czy krzyż to symbol religijny?
Tak. Dla chrześcijan krzyż jest znakiem zbawienia dokonanego przez śmierć i zmartwychwstanie Jezusa. Święty Paweł pisze, że nauka krzyża jest mocą Bożą dla zbawionych (1 Kor 1,18), a Katechizm (KKK 617-618) przedstawia krzyż jako jedyną ofiarę Chrystusa. Krzyże w krajobrazie pełnią też rolę pamięci, ale zachowują sens religijny.
Co oznacza krzyż dla chrześcijan?
Krzyż oznacza dla chrześcijan miłość Boga, która przechodzi przez cierpienie do zmartwychwstania.
„Nauka bowiem krzyża głupstwem jest dla tych, co idą na zatracenie, mocą Bożą zaś dla nas, którzy dostępujemy zbawienia.” - 1 Kor 1,18, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999
Kościół czci krzyż w liturgii szczególnie dwa razy w roku: w Wielki Piątek podczas adoracji krzyża i 14 września w święto Podwyższenia Krzyża Świętego. To samo święto jest odpustem w kościele w Lubieni, o którym opowiada ten serwis.
Czy krzyż to tylko symbol kulturowy?
Nie. Krzyż ma wymiar kulturowy, ale nie traci przez to znaczenia religijnego. Pomaga rozróżnić kilka warstw:
- Nauka Kościoła - krzyż to znak ofiary Chrystusa (KKK 617-618) i źródło nadziei (KKK 1817-1821).
- Liturgia - adoracja krzyża w Wielki Piątek i święto Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września.
- Pobożność ludowa - Droga Krzyżowa, Gorzkie Żale, modlitwa przy krzyżach przydrożnych.
- Zwyczaj - stawianie krzyży na szczytach, rozstajach dróg i przy wjazdach do wsi.
- Pamięć - krzyże upamiętniające ofiary wojen, katastrof i wydarzeń historycznych.
Nauka Kościoła a zwyczaj stawiania krzyży
Żaden dokument Kościoła nie nakazuje stawiania krzyży na szczytach czy nad morzem. To zwyczaj wyrastający z wiary lokalnych wspólnot, a nie wymóg doktrynalny. Krzyż w Pustkowie i krzyż na Giewoncie należą do tej samej tradycji.
Jak wygląda krzyż katolicki?
Krzyż katolicki to najczęściej krzyż łaciński, charakteryzujący się dłuższym ramieniem pionowym, krótszą belką poprzeczną umieszczoną powyżej środka i często tabliczką z napisem INRI. W kościołach katolickich typowy jest krucyfiks, czyli krzyż z wizerunkiem Ukrzyżowanego. Krzyże w plenerze, jak w Pustkowie i na Giewoncie, zwykle nie mają figury.
Krzyż a krucyfiks: na czym polega różnica?
Krucyfiks to krzyż z postacią Chrystusa, a sam krzyż może być pusty. Najważniejsze odmiany, które spotkasz w Polsce:
- Krzyż łaciński - dwie belki, dłuższa pionowa, bez figury.
- Krucyfiks - krzyż z figurą lub wizerunkiem Ukrzyżowanego, typowy w ołtarzach i kaplicach.
- Krzyż ołtarzowy - krucyfiks ustawiony przy ołtarzu podczas Mszy Świętej.
- Krzyż w plenerze - często bez figury, jak repliki i krzyże szczytowe.
Co znaczy INRI?
INRI to skrót łacińskiego napisu „Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum”, czyli „Jezus Nazarejczyk, Król Żydowski”. Według Ewangelii św. Jana tytuł ten umieścił na krzyżu Piłat (J 19,19), w trzech językach.
Jaki krzyż stoi w Pustkowie?
W Pustkowie stoi krzyż łaciński bez figury, w ażurowej konstrukcji powtarzającej krzyż z Giewontu. Nie ma na nim wizerunku Chrystusa, co odpowiada jego charakterowi znaku w krajobrazie.
Jak odwiedzić krzyż w Pustkowie?
Do krzyża w Pustkowie dojedziesz drogą biegnącą wzdłuż Wybrzeża Rewalskiego, wpisując w nawigacji adres ul. Nadmorska, 72-344 Pustkowo. Krzyż stoi na skarpie nad plażą, więc ostatni odcinek pokonasz pieszo. Aktualne informacje o parkingach i opłatach sprawdź przed wyjazdem w urzędzie gminy Rewal lub w lokalnej informacji turystycznej.
Jak dojechać do krzyża w Pustkowie?
Najprościej samochodem lub rowerem, łącząc wizytę z sąsiednimi miejscowościami. Plan dnia może wyglądać tak:
- Dojazd do gminy Rewal - od strony Gryfic albo Kamienia Pomorskiego.
- Trzęsacz - postój przy ruinie kościoła na klifie.
- Pustkowo - krótki spacer na skarpę pod krzyż.
- Pobierowo - zejście na plażę i powrót brzegiem.
- Wariant rowerowy - serwis regionalny wskazuje przy opisie krzyża trasę Velo Baltica (EuroVelo 10/13).
Kiedy najlepiej przyjechać i jak się zachować
Najlepiej poza szczytem sezonu albo zimą, gdy pod krzyżem bywa szopka. Krzyż jest miejscem modlitwy, więc obowiązuje kilka prostych zasad:
- Cisza - ktoś obok może się modlić.
- Bez wspinania - konstrukcja nie służy do zdjęć z wysokości.
- Uwaga na skarpę - brzeg w gminie Rewal ulega erozji, co widać w Trzęsaczu, gdzie morze zabrało większość średniowiecznego kościoła.
- Zejścia na plażę - korzystaj z wyznaczonych zejść, nie schodź po zboczu.
- Znicze i kwiaty - zostawiaj je tak, by nie zaśmiecały terenu wokół krzyża.
Czy jest kamera na krzyż w Pustkowie?
To zależy od sezonu i lokalnych operatorów kamer, którzy w nadmorskich miejscowościach często się zmieniają. Nie podaję konkretnego adresu, bo nie mam pewności, że dziś działa. Szukaj kamer na stronach gminy Rewal i lokalnych serwisów turystycznych.
Krzyże w krajobrazie Polski: od wybrzeża po Łysą Górę
Krzyże w krajobrazie Polski tworzą szlak od Bałtyku przez Tatry po Góry Świętokrzyskie. Bałtycki Krzyż Nadziei z 2007 roku jest najmłodszy w tej grupie, krzyż na Giewoncie stoi od 1901 roku, a na Łysej Górze od wieków przechowuje się relikwie Drzewa Krzyża. Każde z tych miejsc opowiada o krzyżu trochę inaczej.
Święty Krzyż na Łysej Górze
Dla mnie, ze Starachowic, najbliższym punktem tego szlaku jest Łysa Góra. O klasztorze piszę osobno: Święty Krzyż i relikwie Drzewa Krzyża. Stamtąd niedaleko do Lubieni, wsi z 1363 roku, której kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego poświęcono 9 września 1986 roku.
Gdzie w Polsce modlić się Drogą Krzyżową pod gołym niebem?
Plenerowe Drogi Krzyżowe to inna forma obecności krzyża w krajobrazie. Kilka przykładów:
- Kalwarie - zespoły kaplic odwzorowujące drogę na Golgotę, opisane w tekście o tym, jak wyglądają kalwarie i Droga Krzyżowa w plenerze.
- Warmia - Kalwaria Warmińska w Głotowie z kaplicami rozmieszczonymi w dolinie.
- Sanktuaria maryjne - Droga Krzyżowa w Gietrzwałdzie przy sanktuarium związanym z objawieniami z 1877 roku.
- Szczyty - Giewont i krzyże na innych górach jako znak wiary wędrowców.
- Wybrzeże - Pustkowo, gdzie krzyż stoi nad wodą zamiast na skale.
Czym różnią się te krzyże?
Różnią się wiekiem i funkcją. Relikwie na Łysej Górze są przedmiotem kultu, kalwarie służą modlitwie w drodze, a krzyże na Giewoncie i w Pustkowie są znakami wiary widocznymi z daleka. Łączy je jedno: krzyż jako znak nadziei.
Najczęściej zadawane pytania
Jak został wniesiony krzyż na Giewont?
Krzyż z 1901 roku składa się z żelaznych elementów, które wnieśli na szczyt mieszkańcy Zakopanego i okolic, a następnie zmontowali na miejscu. Inicjatorem był ks. Kazimierz Kaszelewski, proboszcz zakopiański. Prace wykonano ręcznie, bez dróg dojazdowych i maszyn.
Jak wygląda krzyż protestancki?
W kościołach protestanckich częściej spotyka się krzyż pusty, bez figury Chrystusa. Podkreśla on zmartwychwstanie: Chrystus nie pozostał na krzyżu. Kształt to zwykle krzyż łaciński, tak jak w tradycji katolickiej.
O co chodzi z krzyżem celtyckim?
Krzyż celtycki ma koło wokół przecięcia ramion i wywodzi się z wczesnośredniowiecznej Irlandii i Szkocji. W chrześcijaństwie bywa znakiem wiary, ale używają go też grupy skrajne, dlatego kontekst ma znaczenie. Na kamiennych krzyżach w Irlandii koło jest elementem sztuki sakralnej.
Czy Bałtycki Krzyż Nadziei jest podświetlany?
Serwis regionalny opisuje podświetlaną szopkę urządzaną pod krzyżem zimą. O stałym oświetleniu samego krzyża źródła nie piszą. Aktualne informacje warto sprawdzić w gminie Rewal przed przyjazdem.
Czy przy krzyżu w Pustkowie odprawia się nabożeństwa?
Krzyż jest miejscem modlitwy i odwiedzin pielgrzymów. O ewentualnych nabożeństwach decyduje miejscowa parafia, dlatego informacji szukaj w jej ogłoszeniach. Godzin nie podaję, bo zmieniają się z sezonem.
Czy krzyż katolicki i prawosławny to ten sam znak?
Nie do końca. Krzyż prawosławny ma zwykle osiem ramion: dodatkową krótką belkę u góry, nawiązującą do tabliczki z napisem, i skośną belkę u dołu, nawiązującą do podnóżka. Oba wyrażają tę samą wiarę w zbawienie przez krzyż Chrystusa.
Łukasz Cedro - pochodzi ze Starachowic i od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: dawnymi kopalniami rudy żelaza, osadami górniczymi i parafiami, które wokół nich wyrosły.
Aktualizacja: październik 2026
Źródła i literatura
- Pomorze Zachodnie: Bałtycki Krzyż Nadziei, serwis turystyczny województwa zachodniopomorskiego (lokalizacja, rok 2007, wymiary, szopka, nawiązanie do Mszy w Szczecinie w 1987 r.; dostęp październik 2026).
- Dzieje.pl: krzyż na Giewoncie (odsłonięcie 19 sierpnia 1901 r.).
- Wprost: Krzyż na Giewoncie stoi już od 110 lat (wysokość nad skałą).
- Tatrzański Park Narodowy (Giewont, informacje dla turystów).
- Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994: KKK 617-618, 1817-1821.
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: 1 Kor 1,18; Hbr 6,19; J 19,19.




