Zbawienie przyszło przez krzyż - tekst pieśni

Autor: · zmiana

Spis treści

„Zbawienie przyszło przez krzyż” to pieśń religijna o krzyżu jako drodze zbawienia. Najczęściej śpiewa się ją w Wielkim Poście: na Drodze Krzyżowej, podczas adoracji krzyża i na rekolekcjach. Jej myśl przewodnia odpowiada nauce świętego Pawła z 1 Kor 1,18 i punktom 613-617 Katechizmu Kościoła Katolickiego. Pełny tekst najlepiej sprawdzić w drukowanym śpiewniku, w którym podano autora.

O czym jest pieśń „Zbawienie przyszło przez krzyż”?

Pieśń „Zbawienie przyszło przez krzyż” to utwór religijny wyrażający wiarę, że śmierć Chrystusa na krzyżu pojednała człowieka z Bogiem. Ma prosty, łatwy do zapamiętania refren, przez co pasuje do śpiewu całego zgromadzenia. Jej tytułowe słowa streszczają myśl świętego Pawła Apostoła z 1 Kor 1,18 i Kol 1,20 (Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000).

Celowo nie przepisuję tu zwrotek z pamięci. Wersje krążące w sieci różnią się słowami, a pieśń religijna ma autora tekstu i melodii, nawet jeśli nikt go nie zna z nazwiska. Zamiast tego opisuję, co pieśń mówi, skąd ta myśl pochodzi i gdzie szukać tekstu.

Jaki jest główny motyw refrenu?

Główny motyw jest jeden: krzyż nie jest porażką, tylko miejscem, w którym Bóg dokonał zbawienia. Tytułowe zdanie, czyli incipit pieśni, działa jak krótkie wyznanie wiary. Ta sama myśl wraca w kilku tekstach Nowego Testamentu:

  • 1 Kor 1,18 - nauka krzyża jest „mocą Bożą” dla tych, którzy dostępują zbawienia.
  • Ga 6,14 - święty Paweł nie chce się chlubić niczym innym poza krzyżem Pana Jezusa Chrystusa.
  • Kol 1,20 - Bóg pojednał wszystko przez Chrystusa, wprowadzając pokój „przez krew Jego krzyża”.
  • Flp 2,8 - Chrystus był posłuszny aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej.
  • J 19,17 - Jezus sam niesie krzyż na Golgotę, czyli na Miejsce Czaszki.

Czego szukają osoby wpisujące tytuł pieśni?

Ci, którzy wpisują tytuł w wyszukiwarkę, szukają zwykle jednej z trzech rzeczy: tekstu, chwytów na gitarę albo nagrania „z tekstem”. Ten przewodnik odpowiada na każdą z nich, ale bez skrótów, które później trzeba prostować. Na tekst odsyłam do śpiewników, chwyty wyjaśniam od strony przygotowania scholi, a sens słów opisuję na podstawie Pisma Świętego i Katechizmu.

Gdzie znaleźć pełny tekst pieśni?

Pełny tekst pieśni „Zbawienie przyszło przez krzyż” najlepiej sprawdzić w drukowanym śpiewniku albo w wydaniu nutowym, które podaje autora tekstu i melodii. Wersje „z tekstem” w internecie często różnią się słowami i kolejnością zwrotek. Przed publikacją pełnego tekstu w sieci trzeba ustalić, kto ma do niego prawa (ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 1994 r.).

Śpiewniki parafialne i wspólnotowe

Pieśni o krzyżu zwykle trafiają do części wielkopostnej albo pasyjnej śpiewnika. Spotykam je też w zestawach na Drogę Krzyżową i rekolekcje, które wspólnoty składają same. Szukając wiarygodnej wersji, sprawdź po kolei:

  1. Śpiewnik używany w twojej parafii - organista lub kancelaria parafii powie, z jakiego wydania korzysta zgromadzenie.
  2. Śpiewniki wspólnot i ruchów - takie wydania często mają metryczkę pod tytułem, czyli autora i źródło.
  3. Wydania nutowe - zapis z nutami pozwala też porównać, gdzie wersje różnią się melodią.
  4. Oficjalne strony wydawców muzyki religijnej - tam bywają teksty opublikowane za zgodą autorów.
  5. Książeczki rekolekcyjne - przydają się, gdy podają, z jakiego śpiewnika wzięto tekst.

Tekst z YouTube: na co uważać przy wersjach „z tekstem”

Nagranie z napisami pomaga nauczyć się melodii. Nie jest jednak źródłem tekstu. Napisy zwykle przepisuje osoba, która wrzuca film, i często robi to ze słuchu. Najczęściej spotykane rozbieżności:

  • Inna kolejność zwrotek albo brak jednej z nich.
  • Pojedyncze słowa zmienione, bo ktoś źle je usłyszał.
  • Refren powtórzony inną liczbę razy niż w śpiewniku.
  • Brak autora albo autor podany bez żadnego źródła.
  • Film na kanale, który nie ma praw do nagrania ani do tekstu.

Słowa z filmu porównaj więc zawsze z drukowanym śpiewnikiem.

Prawo autorskie: co wolno, a czego nie?

Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 z późn. zm.) chroni zarówno tekst, jak i melodię. Pieśń religijna nie jest wyjątkiem. Autorskie prawa majątkowe wygasają co do zasady 70 lat po śmierci twórcy, dlatego stare pieśni tradycyjne i utwory współczesne trzeba traktować inaczej.

  • Jeśli prawa do tekstu nie są ustalone, podaje się incipit, opis treści i nazwę wydania, z którego pochodzi pieśń.
  • Skan albo zdjęcie strony śpiewnika można opublikować tylko za zgodą wydawcy.
  • Cudzego opracowania z chwytami nie publikuje się bez zgody jego autora.
  • Przy nagraniu liczą się też prawa wykonawcy i producenta, nie tylko autora pieśni.

To materiał informacyjny, nie porada prawna. Przy druku lub publikacji w internecie zapytaj wydawcę śpiewnika albo prawnika.

Skąd pochodzi pieśń i jak sprawdzić jej autora?

Autora pieśni „Zbawienie przyszło przez krzyż” i rok jej powstania można ustalić wyłącznie z wydania nutowego, metryczki w śpiewniku albo informacji wydawcy nagrania. Źródła, z których korzystam przy tym przewodniku, nie podają autora tekstu ani melodii. Nie wpisuję więc nazwiska na podstawie przypuszczeń, bo w pieśniach religijnych błędne przypisania rozchodzą się latami.

Jak sprawdzić autora w trzech krokach?

Autora najszybciej ustalisz w trzech krokach, zaczynając od źródła drukowanego:

  1. Stopka utworu w śpiewniku - pod tytułem albo pod nutami wydawca zwykle podaje autora słów („sł.”) i muzyki („muz.”).
  2. Katalog Biblioteki Narodowej - w katalogu można wyszukać wydania nutowe po tytule i sprawdzić, kto figuruje jako twórca.
  3. Informacja wydawcy nagrania - opis płyty lub oficjalnego kanału wykonawcy podaje zwykle autorów utworów.
  4. Zestawienie wyników - jeśli dwa niezależne źródła podają to samo nazwisko, można je przyjąć; jeśli się różnią, lepiej napisać, że autorstwo jest niepewne.

Jak odróżnić pieśń od „W krzyżu cierpienie”?

Tytuły pieśni o krzyżu są do siebie podobne, a wyszukiwarka chętnie je miesza. Pieśń „W krzyżu cierpienie, w krzyżu zbawienie” to inny, tradycyjny utwór, choć tytułowe słowa brzmią prawie tak samo. Podobnie jest z antyfoną „Oto drzewo krzyża” z liturgii Wielkiego Piątku: to tekst z Mszału Rzymskiego, a nie pieśń. Zanim wydrukujesz tekst dla wspólnoty, sprawdź:

  • pierwsze słowa (incipit), bo tytuł w spisie treści bywa skrócony;
  • melodię, czyli czy nagranie zgadza się z nutami ze śpiewnika;
  • budowę, czyli czy utwór ma refren, czy tylko zwrotki;
  • źródło, czyli czy tekst pochodzi z księgi liturgicznej, czy ze śpiewnika.

Co znaczą słowa „zbawienie przyszło przez krzyż”?

Słowa „zbawienie przyszło przez krzyż” streszczają naukę świętego Pawła: krzyż, który świat uważa za głupstwo, jest mocą Bożą dla zbawionych (1 Kor 1,18). Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 613-617, 1992) nazywa śmierć Chrystusa ofiarą Nowego Przymierza, która jedna ludzi z Bogiem. Krzyż nie zamyka tej historii, bo prowadzi do zmartwychwstania (KKK 638).

Krzyż w listach świętego Pawła: 1 Kor 1,18 i Ga 6,14

Święty Paweł pisał do Koryntian, którzy żyli w świecie ceniącym mądrość i siłę. Ukrzyżowanie było wtedy hańbiącą karą. Mimo to Apostoł stawia krzyż w samym centrum swojego nauczania:

„Nauka bowiem krzyża głupstwem jest dla tych, co idą na zatracenie, mocą Bożą zaś dla nas, którzy dostępujemy zbawienia.” - 1 Kor 1,18, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000

W Liście do Galatów (Ga 6,14) Paweł idzie jeszcze dalej: nie chce się chlubić niczym poza krzyżem Pana naszego Jezusa Chrystusa. Z tych tekstów wynika kilka rzeczy:

  • Paradoks krzyża - to, co wygląda na klęskę, Paweł nazywa mocą Boga.
  • Pojednanie - Kol 1,20 mówi o pokoju zawartym „przez krew krzyża”.
  • Posłuszeństwo - Flp 2,8 opisuje Chrystusa posłusznego aż do śmierci krzyżowej.
  • Powód do chluby - według Ga 6,14 wierzący chlubi się krzyżem, a nie własnymi zasługami.

Ofiara Chrystusa w Katechizmie: KKK 613-617

Katechizm Kościoła Katolickiego zbiera tę naukę w kilku punktach. Przytaczam je w parafrazie, z numerami, żeby łatwo było sprawdzić je w oryginale:

  1. KKK 613 - śmierć Chrystusa jest jednocześnie ofiarą paschalną i ofiarą Nowego Przymierza, która przywraca człowiekowi komunię z Bogiem.
  2. KKK 614 - ta ofiara jest jedyna i dopełnia wszystkie ofiary Starego Przymierza.
  3. KKK 615 - posłuszeństwo Jezusa zastępuje nieposłuszeństwo Adama.
  4. KKK 616 - wartość odkupienia wynika z miłości, z jaką Chrystus umiłował „aż do końca”.
  5. KKK 617 - Katechizm przywołuje Sobór Trydencki: męka Chrystusa na drzewie krzyża wysłużyła nam usprawiedliwienie.

Punkt 618 dodaje, że krzyż jest jedyną ofiarą Chrystusa, a uczniowie są wezwani, by wziąć swój krzyż i iść za Nim. Pieśń mówi tym samym językiem, tylko krócej.

Krzyż drzewem życia: motyw z liturgii Wielkiego Piątku

Najmocniej ta myśl brzmi w liturgii Wielkiego Piątku. Podczas obrzędu adoracji krzyża celebrans odsłania krzyż, a Mszał Rzymski dla diecezji polskich podaje wezwanie:

„Oto drzewo krzyża, na którym zawisło zbawienie świata. Pójdźmy z pokłonem.” - Mszał Rzymski dla diecezji polskich, liturgia Wielkiego Piątku, obrzęd adoracji krzyża

Tytuł pieśni jest więc echem tej antyfony. W tradycji chrześcijańskiej powtarza się kilka obrazów krzyża:

  • drzewo życia, przeciwstawione drzewu z raju;
  • tron, z którego króluje Chrystus;
  • most między człowiekiem a Bogiem;
  • znak zwycięstwa, nie tylko narzędzie kary.

Czy chrześcijaństwo gloryfikuje cierpienie?

Nie. Nauka o zbawieniu przez krzyż nie jest kultem cierpienia. Katechizm (KKK 638) nazywa zmartwychwstanie Chrystusa centralną prawdą wiary. Krzyż ma sens dlatego, że po nim przychodzi pusty grób. Pieśń o krzyżu nie zachęca więc do szukania bólu. Mówi o miłości, która przeszła przez cierpienie i je pokonała. Dlatego w Kościele po Wielkim Piątku zawsze przychodzi Wigilia Paschalna.

Kiedy śpiewa się tę pieśń?

Pieśń „Zbawienie przyszło przez krzyż” śpiewa się najczęściej w Wielkim Poście: na Drodze Krzyżowej, podczas adoracji krzyża i na rekolekcjach. Tematycznie pasuje też do święta Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września. O tym, czy pieśń można zaśpiewać w samej liturgii, decydują przepisy Instrukcji Konferencji Episkopatu Polski o muzyce liturgicznej (2017) i prowadzący liturgię.

Pieśń w liturgii a pieśń na nabożeństwie

Kościół odróżnia liturgię, czyli Mszę i sakramenty, od nabożeństw, takich jak Droga Krzyżowa czy Gorzkie Żale. Na nabożeństwie dobór pieśni jest swobodniejszy. W liturgii obowiązują normy Episkopatu. Różnice wyglądają tak:

  • Msza Święta - pieśni muszą pasować do okresu liturgicznego i do miejsca w obrzędzie; dobór reguluje Instrukcja KEP o muzyce liturgicznej z 2017 roku.
  • Wielki Piątek - pierwszeństwo mają śpiewy przewidziane w Mszale, w tym antyfona „Oto drzewo krzyża” i Improperia; pieśń nie jest obowiązkowym elementem tej liturgii.
  • Nabożeństwa pasyjne - prowadzący może sięgnąć po pieśń o krzyżu jako śpiew między stacjami lub na zakończenie.
  • Konkretna parafia - ostatecznie decyduje ksiądz prowadzący i organista, więc ta sama pieśń w jednym kościele bywa, a w innym nie.

Na jakie nabożeństwa pasuje?

Pieśń najlepiej sprawdza się tam, gdzie krzyż jest w centrum modlitwy. Najczęstsze okazje to:

  1. Droga Krzyżowa w piątki Wielkiego Postu, jako śpiew między stacjami; więcej o samym nabożeństwie piszę w tekście Droga Krzyżowa: czym jest to nabożeństwo.
  2. Adoracja krzyża poza liturgią Wielkiego Piątku, na przykład w Wielką Sobotę przy Grobie Pańskim.
  3. Rekolekcje wielkopostne i spotkania wspólnot, gdzie refren łatwo podchwytuje cała sala.
  4. Święto Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września, gdy w wielu kościołach krzyż wraca w centrum uwagi.
  5. Nabożeństwa młodzieżowe i harcerskie, przy gitarze, bo prosta melodia nie wymaga organów.

Chwyty na gitarę: jak przygotować pieśń w scholi?

Chwyty na gitarę do pieśni „Zbawienie przyszło przez krzyż” warto brać wyłącznie z wydania nutowego albo z własnego zapisu sprawdzonego ze śpiewnikiem. Akordy przepisane ze słuchu często mają złą tonację lub uproszczoną harmonię. Dlatego nie podaję tu chwytów z pamięci. Zamiast nich opisuję, jak przygotować pieśń, żeby zgromadzenie naprawdę ją zaśpiewało.

Skąd wziąć wiarygodne chwyty?

Najpewniejsze źródła akordów to te, za którymi stoi konkretny wydawca albo konkretna osoba:

  • Śpiewnik wspólnotowy z akordami nad tekstem, z podanym wydawcą.
  • Wydanie nutowe, z którego organista lub gitarzysta odczyta harmonię.
  • Opracowanie od autora pieśni albo od wydawcy nagrania.
  • Własny zapis, porównany z nutami przed pierwszą próbą.
  • Opracowanie kolegi z innej scholi, ale tylko do użytku wewnętrznego i za jego zgodą.

Jak nauczyć zgromadzenie refrenu?

Refren uczy się w pięciu krokach, zanim schola zacznie zwrotki. To zasada, którą stosuje wiele schol parafialnych, bo ludzie najpierw muszą poczuć się pewnie:

  1. Dobierz tonację do głosów - refren powinien leżeć w średnim rejestrze, żeby mogli go zaśpiewać i mężczyźni, i kobiety.
  2. Zaśpiewaj refren raz sama schola - przed nabożeństwem, wolno i wyraźnie.
  3. Powtórz go ze zgromadzeniem - najlepiej z tekstem wyświetlonym albo wydrukowanym, jeśli macie do tego prawo.
  4. Dodaj zwrotki - śpiewa je schola, a zgromadzenie wchodzi tylko z refrenem.
  5. Utrzymaj stałe tempo - pieśń pasyjna nie musi być wleczona, wystarczy spokojny, równy rytm.

Golgota w pieśniach wielkopostnych: podobne utwory o krzyżu

Golgota, czyli miejsce ukrzyżowania Jezusa poza murami Jerozolimy (J 19,17), wraca w wielu pieśniach wielkopostnych jako obraz męki i ofiary. Pieśń „Zbawienie przyszło przez krzyż” należy do tej samej rodziny utworów. Obok niej w śpiewnikach stoją pieśni tradycyjne i współczesne, a dobór zależy od okazji i od wspólnoty, która je śpiewa.

Co oznacza nazwa Golgota?

Golgota to aramejska nazwa miejsca, które Ewangelia według świętego Jana tłumaczy jako „Miejsce Czaszki”:

„A On sam, dźwigając krzyż, wyszedł na miejsce zwane Miejscem Czaszki, które po hebrajsku nazywa się Golgota.” - J 19,17, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000

Tej nazwy nie warto mylić z pokrewnymi pojęciami:

  • Kalwaria - łacińska nazwa tego samego miejsca, a w Polsce także typ sanktuarium z dróżkami pasyjnymi.
  • Golgota Jasnogórska - cykl obrazów Jerzego Dudy-Gracza, a nie miejsce w Jerozolimie.
  • Bazylika Grobu Pańskiego - kościół w Jerozolimie, który obejmuje tradycyjne miejsce Golgoty.
  • Relikwie Krzyża - temat osobny, opisany w tekście o tym, gdzie są relikwie Krzyża Świętego w Polsce.

Jakie są inne pieśni o krzyżu?

Jeśli układasz zestaw na nabożeństwo, poniższa tabela pomoże dobrać pieśni do okazji. Charakter utworu podaję tylko tam, gdzie jest pewny. Przy pieśni opisanej w tym tekście zostawiam uczciwe „autorstwo nie podane w wykorzystanych źródłach”.

Tytuł Typowa okazja Charakter
Zbawienie przyszło przez krzyż Droga Krzyżowa, rekolekcje, adoracja krzyża Pieśń z refrenem; autorstwo nie podane w wykorzystanych źródłach
W krzyżu cierpienie Wielki Post, nabożeństwa pasyjne Pieśń tradycyjna
Krzyżu Chrystusa Wielki Post, adoracja krzyża Opis w osobnym tekście
Stary krzyż Spotkania wspólnot, nabożeństwa przy gitarze Opis w osobnym tekście
Oto drzewo krzyża Liturgia Wielkiego Piątku Antyfona z Mszału Rzymskiego, nie pieśń

Teksty i historię kolejnych utworów opisuję osobno: pieśń „Krzyżu Chrystusa” i jej tekst, pieśń „Stary krzyż” oraz szerszy zestaw pieśni na Wielki Piątek i Wielki Czwartek.

Pieśń o krzyżu a święto Podwyższenia Krzyża Świętego

Święto Podwyższenia Krzyża Świętego Kościół obchodzi 14 września. W odróżnieniu od Wielkiego Piątku nie jest to dzień żałoby, tylko dzień czci krzyża jako znaku zwycięstwa. Dla mnie ma też wymiar lokalny. Kościół w Lubieni, przy drodze krajowej nr 9, nosi właśnie to wezwanie. Według opisu na stronie Diecezji Radomskiej (sprawdzone w październiku 2026) parafia obchodzi odpust Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września, a drugi odpust 21 maja, ku czci świętego Jana Nepomucena.

  • Parafia - pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, diecezja radomska, erygowana 1 stycznia 1984 roku (diecezja.radom.pl).
  • Kościół - budowany w latach 1983-1986, jednonawowy, z czerwonego kamienia i cegły.
  • Poświęcenie - 9 września 1986 roku, dokonał go bp Edward Materski.
  • Wieś - starsza od parafii o ponad sześćset lat; pierwsze nadanie ziemi pochodzi z 1363 roku.

Nie mam źródła, które mówiłoby, czy ta konkretna pieśń jest śpiewana w Lubieni. Wezwanie kościoła pokazuje jednak, że krzyż w tej okolicy to nie tylko temat Wielkiego Postu, lecz także patron, wokół którego od ponad 40 lat żyje wspólnota.

Najczęściej zadawane pytania

Czy to pieśń tylko na Wielki Post?

Nie. Najczęściej śpiewa się ją w Wielkim Poście, ale tematycznie pasuje do każdego nabożeństwa o krzyżu. Dobrze sprawdza się w święto Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września, na rekolekcjach i podczas adoracji krzyża w ciągu roku.

Czym różni się pieśń od antyfony liturgicznej?

Antyfona to tekst zapisany w księgach liturgicznych, na przykład „Oto drzewo krzyża” w Mszale Rzymskim na Wielki Piątek. Pieśń religijna to utwór dobierany do okazji przez prowadzącego i organistę. O tym, gdzie pieśń może zastąpić lub uzupełnić śpiew liturgiczny, mówi Instrukcja KEP o muzyce liturgicznej z 2017 roku.

Czy mogę wydrukować tekst pieśni dla wspólnoty?

Do śpiewu we wspólnocie zwykle korzysta się ze śpiewników, które wydawca przygotował z myślą o zgromadzeniu. Przy własnym druku, rzutniku z tekstem albo publikacji w internecie najpierw sprawdź u wydawcy, kto ma prawa do tekstu i melodii. Gdy masz wątpliwości, zapytaj w kancelarii swojej parafii, z jakich materiałów korzysta schola.

Gdzie posłuchać nagrania pieśni z tekstem?

Najbezpieczniej szukać nagrania na oficjalnym kanale wykonawcy, wspólnoty albo wydawcy muzyki religijnej. Takie nagranie najczęściej ma poprawny tekst i podanych autorów. Melodii można się uczyć z filmu, ale słowa i tak warto porównać ze śpiewnikiem.

Czy w kościele w Lubieni śpiewa się tę pieśń?

Nie mam źródła, które by to potwierdzało, więc tego nie twierdzę. Dobór pieśni zależy od prowadzącego i organisty, a może się zmieniać z roku na rok. Jeśli chcesz to wiedzieć, zapytaj bezpośrednio w parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni.

Czy krzyż z pieśni to to samo co relikwia Krzyża Świętego?

Nie. Pieśń mówi o krzyżu jako o tajemnicy wiary, czyli o śmierci Chrystusa i jej sensie. Relikwie to fragmenty drewna czczone jako cząstki krzyża z Golgoty. To osobny temat, związany z historią pielgrzymek i sanktuariów, między innymi na Świętym Krzyżu w Górach Świętokrzyskich.

Jak długo trwa Wielki Post, w którym najczęściej śpiewa się tę pieśń?

Wielki Post trwa około 40 dni. Zaczyna się w Środę Popielcową i kończy w Wielki Czwartek przed Mszą Wieczerzy Pańskiej, od której zaczyna się Triduum Paschalne. Pieśni o krzyżu brzmią w tym czasie najczęściej, a najmocniej w Wielki Piątek.

Łukasz Cedro - pochodzi ze Starachowic i od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: dawnymi kopalniami rudy żelaza, osadami górniczymi i parafiami, które wokół nich wyrosły.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: 1 Kor 1,18; Ga 6,14; Kol 1,20; Flp 2,8; J 19,17.
  2. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, pkt 613-618 i 638; polski tekst KKK na stronie Stolicy Apostolskiej.
  3. Konferencja Episkopatu Polski, Instrukcja o muzyce liturgicznej, 2017.
  4. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum, Poznań 1986: liturgia Wielkiego Piątku, obrzęd adoracji krzyża.
  5. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 z późn. zm.; tekst w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.
  6. Diecezja Radomska, Lubienia - parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, dostęp 27.10.2026.
  7. Wikipedia, Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni oraz Lubienia (województwo świętokrzyskie), dostęp 27.10.2026.
  8. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.
Łukasz Cedro
Łukasz Cedro

Łukasz Cedro pochodzi ze Starachowic i od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: dawnymi kopalniami rudy żelaza, osadami górniczymi i parafiami, które wokół nich wyrosły. Lubienia jest dla niego przykładem wsi, która ma ponad sześćset lat historii, a parafię i kościół dopiero od lat 80. XX wieku. Nie jest księdzem, historykiem z tytułem naukowym ani przewodnikiem z uprawnieniami, nie pracuje też dla parafii. Korzysta z opisu parafii w katalogu Diecezji Radomskiej, artykułów encyklopedycznych i dawnej strony parafii zachowanej w Internet Archive. Godzin Mszy, których nie może potwierdzić, nie publikuje. Każdą poprawkę zapisuje z datą.

Articles: 147