Spis treści
Co chrześcijanie świętują w Wielkanoc?
Wielkanoc to najważniejsze święto chrześcijan. Obchodzi się w nim Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa trzeciego dnia po Jego śmierci na krzyżu. Katechizm Kościoła Katolickiego (KKK 638) nazywa Zmartwychwstanie centralną prawdą wiary w Chrystusa, a św. Paweł pisze w 1 Kor 15,14, że bez niego wiara byłaby „próżna”. Kościół świętuje ten dzień przez 50 dni okresu wielkanocnego.
Od lat czytam stare kroniki parafii Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Uderza mnie w nich jedno: zmieniały się kopalnie, granice i władze, a rytm Wielkiego Tygodnia i Niedzieli Zmartwychwstania pozostawał ten sam. W tym tekście oddzielam to, czego naucza Kościół, od tego, co wyrosło z polskiego zwyczaju. To rozróżnienie bardzo pomaga zrozumieć znaczenie Wielkanocy.
Zmartwychwstanie Jezusa w przekazie Ewangelii
Wszystkie cztery Ewangelie opisują pusty grób i spotkania ze Zmartwychwstałym. Każda robi to trochę inaczej. Według Mt 28,1-10 o świcie pierwszego dnia tygodnia do grobu przychodzą Maria Magdalena i „druga Maria”. Anioł mówi im, że Jezusa tam nie ma, bo zmartwychwstał, jak zapowiedział. Kobiety biegną z tą wiadomością do uczniów, a w drodze spotykają samego Jezusa.
- Mt 28,1-10: anioł przy grobie, kobiety posłane do uczniów i ich spotkanie z Jezusem w drodze.
- Mk 16,1-8: trzy kobiety z wonnościami, młodzieniec w białej szacie i strach, który odbiera im mowę.
- Łk 24,13-35: dwaj uczniowie w drodze do Emaus rozpoznają Jezusa przy łamaniu chleba.
- J 20,1-18: Maria Magdalena przy pustym grobie bierze Jezusa za ogrodnika, dopóki nie usłyszy swojego imienia.
- J 20,19-29: Zmartwychwstały staje wśród uczniów, a tydzień później przychodzi do niedowierzającego Tomasza.
Jak krzyż łączy się ze Zmartwychwstaniem?
Krzyż i Zmartwychwstanie tworzą w nauczaniu Kościoła jedno misterium paschalne. Nie da się ich rozdzielić. KKK 654 wyjaśnia, że to misterium ma dwa aspekty. Przez śmierć Chrystus wyzwala człowieka od grzechu, a przez Zmartwychwstanie otwiera mu dostęp do nowego życia. Dlatego pusty krzyż i paschał stoją w tej samej liturgii obok siebie. Więcej o samym znaku piszę w tekście o tym, czym jest Wielki Piątek i znaczenie dnia śmierci Jezusa.
Parafraza: Zmartwychwstanie Jezusa jest najwyższą prawdą wiary w Chrystusa, w którą pierwsza wspólnota chrześcijańska wierzyła i którą przeżywała jako prawdę centralną. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 638, 1992
Gdzie przeczytać wielkanocną Ewangelię?
Najlepiej zacząć od J 20,1-18 w przekładzie Biblii Tysiąclecia. To krótki tekst, około 18 wersetów, który da się przeczytać w kilka minut. Opowiada o porannej drodze Marii Magdaleny do grobu i o tym, jak rozpoznaje Jezusa, gdy On zwraca się do niej po imieniu.
Dlaczego Zmartwychwstanie jest centrum wiary?
Zmartwychwstanie jest centrum wiary chrześcijańskiej, bo potwierdza wszystko, czego Jezus nauczał i co uczynił. Pokazuje też, że Jego śmierć na krzyżu nie była końcem. Św. Paweł Apostoł w 1 Kor 15,14.20 stawia sprawę wprost: od faktu Zmartwychwstania zależy sens głoszenia apostołów i wiary wspólnoty. Katechizm Kościoła Katolickiego rozwija tę myśl w nr 638-655.
Świadectwo św. Pawła w 1 Kor 15
Pierwszy List do Koryntian powstał wcześniej niż spisane Ewangelie. Rozdział 15 zawiera jedno z najstarszych wyznań wiary w Zmartwychwstanie. Paweł wylicza świadków: Kefasa, Dwunastu, ponad pięciuset braci naraz, Jakuba i wreszcie siebie (1 Kor 15,5-8). Następnie formułuje zdanie, które do dziś jest kluczem do znaczenia Wielkanocy:
„A jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara”. św. Paweł Apostoł, 1 Kor 15,14, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 1999
Kilka wersetów dalej (1 Kor 15,20) Paweł nazywa Chrystusa pierwszym spośród tych, którzy pomarli. Zmartwychwstanie nie jest więc dla niego wyjątkiem w dziejach jednego człowieka. Jest zapowiedzią przyszłości wszystkich.
Czym Zmartwychwstanie różni się od powrotu do ziemskiego życia?
Zmartwychwstanie nie jest powrotem do zwykłego ziemskiego życia, które kiedyś znów się skończy. KKK 646 odróżnia je od wskrzeszeń opisanych w Ewangeliach. Te dotyczą córki Jaira, młodzieńca z Nain i Łazarza, którzy później umarli ponownie. Według KKK 645 ciało Zmartwychwstałego jest prawdziwe, bo można Go dotknąć i je z uczniami, a zarazem przemienione, bo nie ograniczają go już przestrzeń i czas.
- Wskrzeszenie Łazarza (J 11) przywraca życie doczesne, które kończy się kolejną śmiercią.
- Zmartwychwstanie Jezusa według KKK 646 oznacza przejście do życia, którego śmierć już nie dotyczy.
- Ślady męki pozostają na ciele Zmartwychwstałego, co pokazuje scena z Tomaszem (J 20,27).
- Nowy sposób obecności polega na tym, że Jezus staje wśród uczniów mimo zamkniętych drzwi (J 20,19).
Co oznacza „nowe życie” według KKK 654?
„Nowe życie” to według KKK 654 usprawiedliwienie, czyli przywrócenie człowieka do łaski Boga i do bycia Jego dzieckiem. Nie jest to obietnica rozwiązania konkretnych życiowych kłopotów. Katechizm opisuje zmianę relacji człowieka z Bogiem, którą chrześcijanin przyjmuje przez chrzest. Właśnie dlatego chrzest jest tak mocno związany z liturgią wielkanocnej nocy.
Kiedy zaczęto obchodzić Wielkanoc?
Wielkanoc nie ma jednej daty „założenia”. Apostołowie głosili Zmartwychwstanie od pierwszych dni, co opisują Dzieje Apostolskie. Pierwsze wspólnoty gromadziły się co tydzień w pierwszym dniu tygodnia, a coroczne święto Paschy rozwijało się stopniowo w ciągu pierwszych wieków. Sobór Watykański II w konstytucji Sacrosanctum Concilium (1963), nr 102 i 106, opisuje oba obchody: cotygodniowy i doroczny.
Pascha żydowska i Pascha Chrystusa
Pascha to słowo pochodzące od hebrajskiego pesach, czyli „przejście”. Pierwotnie oznacza żydowskie święto upamiętniające wyjście Izraela z Egiptu, które opisuje Wj 12. Jezus umiera w czasie tego święta. Dlatego chrześcijanie od początku odczytywali Jego śmierć i Zmartwychwstanie jako nową Paschę. Paweł pisze w 1 Kor 5,7, że Chrystus został złożony w ofierze jako nasza Pascha.
| Cecha | Pascha żydowska | Pascha Chrystusa |
|---|---|---|
| Wydarzenie | Wyjście z niewoli egipskiej (Wj 12-14) | Męka, śmierć i Zmartwychwstanie Jezusa (Mt 26-28) |
| „Przejście” | Z niewoli do wolności | Ze śmierci do życia (KKK 654) |
| Znak ofiary | Baranek paschalny | Chrystus nazwany Paschą (1 Kor 5,7) |
| Termin | 14 nisan według kalendarza żydowskiego | Niedziela po pierwszej wiosennej pełni |
| Główny obchód | Wieczerza paschalna w rodzinie | Wigilia Paschalna i Niedziela Zmartwychwstania |
Od niedzieli do dorocznej Paschy: jak rósł obchód Zmartwychwstania
Najstarszym świętem chrześcijan jest niedziela. Doroczna Wielkanoc rozwinęła się jako jej „wielka” wersja. Sobór Watykański II ujmuje tę zależność wyraźnie:
Parafraza: Kościół obchodzi misterium paschalne co ósmy dzień, w dniu słusznie nazywanym Dniem Pańskim. Raz w roku czci Zmartwychwstanie wraz z błogosławioną męką w najuroczystsze święto Wielkanocy. Sobór Watykański II, Sacrosanctum Concilium, nr 102 i 106, 1963
- Pierwszy dzień tygodnia: wspólnota łamie chleb, o czym mówią Dz 20,7 i KKK 1166-1167.
- II wiek: Kościoły spierają się o datę dorocznej Paschy, co pokazuje, że obchód już wtedy istniał.
- IV wiek: Kościół dąży do wspólnego terminu i coraz bogaciej celebruje Wielki Tydzień.
- Rok liturgiczny: KKK 1163-1170 przedstawia Wielkanoc jako jego centrum, z którego promieniują pozostałe święta.
- 1969: Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza porządkują obecny kształt Triduum i okresu wielkanocnego.
Czy sobór nicejski ustanowił Wielkanoc?
Nie. Sobór w Nicei w 325 roku nie stworzył święta Wielkanocy, bo chrześcijanie obchodzili je już wcześniej. Sobór dążył do ujednolicenia daty, aby wszystkie Kościoły świętowały Zmartwychwstanie tego samego dnia. Przypisywanie mu „wymyślenia” Wielkanocy to uproszczenie, które często powtarza się w internecie.
Jak liturgia prowadzi od krzyża do Zmartwychwstania?
Liturgia prowadzi od krzyża do Zmartwychwstania w czterech krokach Triduum Paschalnego. Pierwszym jest Msza Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek, drugim liturgia Męki Pańskiej w Wielki Piątek. Potem przychodzi cisza Wielkiej Soboty i wreszcie Wigilia Paschalna w noc Zmartwychwstania. Strukturę Wigilii opisuje list okólny Kongregacji Kultu Bożego Paschalis sollemnitatis z 1988 roku, nr 81.
Triduum Paschalne jako jedna całość
Triduum Paschalne to jedna celebracja rozłożona na trzy dni, a nie trzy osobne nabożeństwa. Łączy je to, że Msza Wieczerzy Pańskiej kończy się bez rozesłania, a liturgia Wielkiego Piątku zaczyna się bez znaku krzyża i pozdrowienia. Wygląda to tak, jakby jedno nabożeństwo trwało od czwartkowego wieczoru do wielkanocnej nocy.
- Wielki Czwartek: Msza Wieczerzy Pańskiej wspomina ustanowienie Eucharystii i kapłaństwa oraz obrzęd umycia nóg (J 13,1-15).
- Wielki Piątek: liturgia Męki Pańskiej obejmuje czytanie Męki według św. Jana, modlitwę powszechną, adorację krzyża i Komunię świętą. Tego dnia nie odprawia się Mszy.
- Wielka Sobota: Kościół czuwa przy grobie Pana. W Polsce w ciągu dnia odbywa się zwyczajowe błogosławieństwo pokarmów.
- Wigilia Paschalna: po zapadnięciu zmroku liturgia ogłasza Zmartwychwstanie i rozpoczyna Niedzielę Wielkanocną.
W parafiach naszego regionu Wielki Post od dawna ma własny rytm. Według dawnej strony parafii w Lubieni z 2020 roku Droga Krzyżowa odbywała się w piątki o 17:00, a Gorzkie Żale w niedziele o 11:30. Aktualny porządek nabożeństw sprawdzisz w ogłoszeniach w kościele albo w kancelarii parafialnej.
Wigilia Paschalna: światło, słowo, chrzest i Eucharystia
Wigilia Paschalna to najważniejsza liturgia roku. Składa się z czterech części, które wylicza Paschalis sollemnitatis, nr 81. Ich kolejność ma znaczenie: od ciemności do światła, od słowa do sakramentu.
- Liturgia światła obejmuje poświęcenie ognia, zapalenie paschału, procesję z wezwaniem „Światło Chrystusa” i śpiew Orędzia Wielkanocnego (Exsultet).
- Liturgia słowa to do siedmiu czytań ze Starego Testamentu, w tym Wj 14 o przejściu przez morze, a następnie Gloria, List do Rzymian i uroczyste Alleluja.
- Liturgia chrzcielna obejmuje Litanię do Wszystkich Świętych, poświęcenie wody, ewentualny chrzest i odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych.
- Liturgia eucharystyczna to pierwsza Msza Zmartwychwstania, do której wierni przystępują jako wspólnota odnowiona w chrzcie.
Jakie znaki rozpoznasz w programie liturgii?
Wystarczy pięć nazw, żeby bez trudu odnaleźć się w programie liturgii. Każda z nich ma źródło w samej celebracji, a nie w zwyczaju domowym.
- Paschał: duża świeca z krzyżem, literami Alfa i Omega oraz cyframi bieżącego roku, symbol Chrystusa Zmartwychwstałego.
- Exsultet: Orędzie Wielkanocne śpiewane przy paschale, pochwała „tej nocy”.
- Alleluja: okrzyk, który milknie na cały Wielki Post i powraca uroczyście w czasie Wigilii.
- Woda chrzcielna: poświęcona w liturgii chrzcielnej i używana do pokropienia wiernych.
- Rezurekcja: polska procesja ogłaszająca Zmartwychwstanie, odprawiana po Wigilii albo rano w Niedzielę Wielkanocną.
Kiedy była Wielkanoc w marcu?
W ostatnich latach Wielkanoc wypadła w marcu czterokrotnie: 23 marca 2008, 31 marca 2013, 27 marca 2016 i 31 marca 2024 roku. Najbliższy marcowy termin to 28 marca 2027. W obrządku zachodnim Niedziela Zmartwychwstania może przypaść najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia, zgodnie z regułą obliczania daty Paschy przyjętą w kalendarzu gregoriańskim.
Jak wyznacza się datę Wielkanocy?
Datę Wielkanocy wyznacza się w trzech krokach. To dlatego co roku jest inna, podczas gdy Boże Narodzenie zawsze przypada 25 grudnia.
- Za początek wiosny przyjmuje się umownie 21 marca, czyli równonoc według tablic kościelnych.
- Następnie szuka się pierwszej pełni Księżyca, która przypada w tym dniu lub po nim (tak zwanej pełni paschalnej).
- Wielkanoc to pierwsza niedziela po tej pełni. Jeśli pełnia wypada w niedzielę, święto przesuwa się o tydzień.
- Od tej daty liczy się kolejne dni: Środa Popielcowa wypada 46 dni wcześniej, a Zesłanie Ducha Świętego 49 dni później.
W których latach Wielkanoc przypadła w marcu?
Marcowa Wielkanoc zdarza się średnio raz na kilka lat. Tabela zbiera terminy z ostatnich dwóch dekad oraz najbliższy przyszły.
| Rok | Niedziela Zmartwychwstania | Uwagi |
|---|---|---|
| 2008 | 23 marca | Jeden dzień po najwcześniejszym możliwym terminie |
| 2013 | 31 marca | Ostatni dzień marca |
| 2016 | 27 marca | Marcowa Wielkanoc po trzech latach przerwy |
| 2024 | 31 marca | Przykład z brief-u kalendarzowego, ostatnia dotąd marcowa Wielkanoc |
| 2027 | 28 marca | Najbliższy marcowy termin |
Dlaczego prawosławni świętują Wielkanoc w innym terminie?
Prawosławni obliczają datę Paschy według tej samej zasady, ale opierają się na kalendarzu juliańskim. Dlatego ich Wielkanoc zwykle przypada później. Czasem oba terminy się pokrywają, jak w 2025 roku, gdy katolicy i prawosławni świętowali 20 kwietnia.
- Kalendarz gregoriański obowiązuje w Kościele katolickim i większości Kościołów protestanckich.
- Kalendarz juliański w obliczeniach paschalnych zachowuje większość Kościołów prawosławnych.
- Różnica terminów wynosi zero, jeden, cztery albo pięć tygodni, zależnie od roku.
- Wspólny termin zdarza się co kilka lat i bywa okazją do ekumenicznych spotkań.
Jak wypadały święta wielkanocne w 2026 roku?
Święta wielkanocne 2026 wyznaczyła ta sama reguła co w każdym roku. Niedziela Zmartwychwstania przypadła w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni, Poniedziałek Wielkanocny dzień później, a Triduum Paschalne objęło trzy dni poprzedzające. Dokładne daty z 2026 roku potwierdzisz w kalendarzu liturgicznym swojej diecezji, w przypadku Lubieni Diecezji Radomskiej.
Gdzie sprawdzić daty świąt wielkanocnych 2026?
Daty z kalendarza warto sprawdzać w źródłach kościelnych, a nie w przypadkowych zestawieniach. Wiarygodne są te miejsca:
- Kalendarz liturgiczny diecezji, tak zwane Ordo, wydawany co roku przez kurię.
- Strona Diecezji Radomskiej, na której znajduje się też opis parafii w Lubieni.
- Ogłoszenia parafialne wywieszane w gablocie i odczytywane po Mszach.
- Kancelaria parafialna, gdy chodzi o godziny nabożeństw w konkretnym kościele.
- Kalendarz liturgiczny Konferencji Episkopatu Polski, który obowiązuje we wszystkich diecezjach.
Jakie dni obejmuje kalendarz świąt wielkanocnych?
Kalendarz wielkanocny obejmuje więcej niż dwa dni świąteczne. Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza (1969, nr 22-24) wyznaczają oktawę i pięćdziesiąt dni świętowania.
- Niedziela Palmowa otwiera Wielki Tydzień wspomnieniem wjazdu Jezusa do Jerozolimy.
- Triduum Paschalne trwa od wieczoru Wielkiego Czwartku do nieszporów Niedzieli Zmartwychwstania.
- Niedziela Zmartwychwstania rozpoczyna oktawę Wielkanocy.
- Poniedziałek Wielkanocny to drugi dzień oktawy, w Polsce z własnymi tradycjami, które opisuję w tekście Poniedziałek Wielkanocny i jego tradycje.
- Okres wielkanocny trwa 50 dni i kończy się w uroczystość Zesłania Ducha Świętego.
Wielkanocne zwyczaje i symbole w Polsce
Wielkanocne symbole w Polsce należą do dwóch porządków. Pierwszy to znaki liturgiczne, takie jak paschał, woda chrzcielna czy Alleluja, wynikające z obrzędów opisanych w księgach liturgicznych. Drugi to zwyczaje domowe i regionalne: święconka, śniadanie wielkanocne, pisanki i śmigus-dyngus. Kościół błogosławi część z nich, ale to one wyrastają z liturgii, a nie odwrotnie.
Paschał i woda chrzcielna w liturgii
Paschał zapala się w Wigilię Paschalną. Przez cały okres wielkanocny stoi on przy ołtarzu lub ambonie, a potem przy chrzcielnicy, gdzie zapala się od niego świece podczas chrztów. Woda poświęcona w wielkanocną noc przypomina, że chrześcijanin przez chrzest uczestniczy w śmierci i Zmartwychwstaniu Chrystusa (Rz 6,3-4). Oba znaki łączy myśl z KKK 654 o nowym życiu.
- Krzyż na paschale przypomina, że Zmartwychwstały to Ukrzyżowany.
- Pięć ziaren kadzidła wbitych w paschał symbolizuje rany Chrystusa.
- Alfa i Omega wyrażają Chrystusa jako początek i koniec (Ap 22,13).
- Pokropienie wodą w niedziele okresu wielkanocnego przypomina chrzest.
W Lubieni temat krzyża jest szczególnie bliski. Kościół nosi wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego, został poświęcony 9 września 1986 roku, a odpust przypada 14 września (według opisu parafii na stronie Diecezji Radomskiej). Związek tego święta z Wielkanocą wyjaśniam w tekście Podwyższenie Krzyża Świętego, święto 14 września.
Święconka i rodzinny stół jako zwyczaje
Święconka to polski zwyczaj błogosławienia pokarmów w Wielką Sobotę. Jest sakramentalium, a nie sakramentem ani częścią Triduum. Wędrując po wsiach dawnego Zagłębia Staropolskiego, widzę te same koszyki z chlebem, jajkiem, solą i wędliną, choć szczegóły różnią się między rodzinami. Ludowe objaśnienia poszczególnych pokarmów to tradycja, nie nauka Kościoła. Szerzej piszę o tym w artykule o zwyczajach religijnych i ludowych Wielkanocy.
Czym różni się symbol liturgiczny od zwyczaju ludowego?
Symbol liturgiczny opisują księgi Kościoła i jest taki sam w każdej parafii. Zwyczaj ludowy zależy od regionu i rodziny. Tabela pokazuje różnicę na przykładach.
| Element | Rodzaj | Źródło lub kontekst |
|---|---|---|
| Paschał | Znak liturgiczny | Liturgia światła Wigilii Paschalnej |
| Woda chrzcielna | Znak liturgiczny | Liturgia chrzcielna, Rz 6,3-4 |
| Błogosławieństwo pokarmów | Sakramentalium | KKK 1667-1671 |
| Pisanki | Zwyczaj ludowy | Tradycja domowa, różna w regionach |
| Śniadanie wielkanocne | Zwyczaj rodzinny | Niedziela Wielkanocna, po rezurekcji |
| Śmigus-dyngus | Zwyczaj ludowy | Poniedziałek Wielkanocny |
Jeśli szukasz słów na świąteczną kartkę, które sięgają do treści święta, zajrzyj do zestawienia życzeń na Wielkanoc, religijnych i z sensem.
Najczęściej zadawane pytania
Kiedy je się śniadanie wielkanocne?
W polskim zwyczaju śniadanie wielkanocne je się w Niedzielę Wielkanocną rano, często po rezurekcji. Nie ma jednej godziny ustalonej przez Kościół, bo to zwyczaj rodzinny, a nie część liturgii. Na stole zwykle lądują pokarmy pobłogosławione w Wielką Sobotę.
Czy Wielkanoc trwa tylko jeden dzień?
Nie. Niedziela Zmartwychwstania rozpoczyna oktawę, czyli osiem dni obchodzonych jak jedno święto, a cały okres wielkanocny trwa 50 dni, aż do Zesłania Ducha Świętego. Opisują to Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza z 1969 roku, nr 22-24.
Co oznacza słowo Alleluja?
Alleluja to hebrajskie wezwanie „Chwalcie Pana”, które często pojawia się w psalmach, na przykład w Ps 150. W liturgii milknie na cały Wielki Post i wraca uroczyście w Wigilię Paschalną. Dlatego stało się dźwiękowym znakiem wielkanocnej radości.
Czy święcenie pokarmów jest sakramentem?
Nie. Błogosławieństwo pokarmów jest sakramentalium, a nie jednym z siedmiu sakramentów. Katechizm rozróżnia sakramenty ustanowione przez Chrystusa (KKK 1113) i sakramentalia ustanowione przez Kościół, do których należą błogosławieństwa (KKK 1667-1671). Udział w święconce nie zastępuje udziału w liturgii Triduum.
Czy każda niedziela przypomina Wielkanoc?
Tak. W nauczaniu katolickim każda niedziela jest cotygodniowym obchodem Zmartwychwstania, czyli „małą Wielkanocą”. Wskazuje na to Sacrosanctum Concilium, nr 106, które nazywa niedzielę pierwotnym dniem świątecznym. Doroczna Wielkanoc jest jej najbardziej uroczystą formą.
Skąd pochodzi polska nazwa Wielkanoc?
Nazwa Wielkanoc wywodzi się od „wielkiej nocy”, czyli nocy Zmartwychwstania, w której odprawia się Wigilię Paschalną. W wielu innych językach święto nazywa się od słowa Pascha, na przykład włoskie Pasqua czy francuskie Pâques. Polska nazwa podkreśla więc noc czuwania, a nie samą niedzielę.
Czy Wielkanoc jest ważniejsza od Bożego Narodzenia?
Tak. W roku liturgicznym Kościoła katolickiego Wielkanoc jest najważniejszym świętem. KKK 1169 nazywa ją „Świętem świąt” i „Uroczystością uroczystości”. Boże Narodzenie jest wielką uroczystością, ale cały rok liturgiczny wyrasta z Paschy (KKK 1163-1170).
Łukasz Cedro - pochodzi ze Starachowic i od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego: dawnymi kopalniami rudy żelaza, osadami górniczymi i parafiami, które wokół nich wyrosły.
Aktualizacja: październik 2026
Źródła i literatura
- Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: Mt 28,1-10; J 20,1-18; 1 Kor 15,14.20; 1 Kor 5,7; Ps 150; Biblia Tysiąclecia online (biblia.deon.pl).
- Katechizm Kościoła Katolickiego, 1992, nr 638, 645-646, 654, 1113, 1163-1170, 1667-1671; Katechizm Kościoła Katolickiego (opoka.org.pl).
- Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, 1963, nr 102 i 106.
- Kongregacja Kultu Bożego, list okólny Paschalis sollemnitatis o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych, 1988, nr 81.
- Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza, 1969, nr 22-24.
- Diecezja Radomska, opis parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni; diecezja.radom.pl.




