Święty Jan Nepomucen - patron spowiedników i drugi patron Lubieni

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Święty Jan Nepomucen to czeski kapłan, wikariusz generalny arcybiskupa praskiego. Zginął w Pradze 20 marca 1393 r.: z rozkazu króla Wacława IV zrzucono go do Wełtawy. Kościół kanonizował go w 1729 r. Jest patronem spowiedników, dobrej sławy, tonących i mostów. W parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni ku jego czci obchodzi się odpust 21 maja (Diecezja Radomska).

Kim był święty Jan Nepomucen?

Święty Jan Nepomucen to czeski duchowny z XIV wieku. Był prawnikiem kościelnym, kanonikiem i wikariuszem generalnym archidiecezji praskiej. Zginął śmiercią męczeńską w 1393 r. Martyrologium Rzymskie wymienia go wśród świętych męczenników, a Encyklopedia Katolicka KUL opisuje go jako jednego z najpopularniejszych świętych barokowej Europy Środkowej.

Interesuję się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Często trafiam więc na postaci, które poznaję najpierw z kamiennej figury, a dopiero potem z książek. Z Nepomucenem jest podobnie. Większość z nas widziała go przy moście, zanim usłyszała jego życiorys.

Od Pomuka do Pragi: wikariusz generalny arcybiskupa

Jan urodził się około 1350 r. w miasteczku Pomuk w zachodnich Czechach. Zrobił karierę w kurii praskiej. Jego drogę od małego miasta do najwyższego urzędu w archidiecezji pokazują poniższe etapy:

• Pochodzenie: miasteczko Pomuk, dziś Nepomuk, w zachodnich Czechach.
• Wykształcenie: studiował prawo w Pradze, a doktorat z prawa kanonicznego zrobił w Padwie (według Encyklopedii Katolickiej KUL w 1387 r.).
• Urzędy: był kanonikiem kilku kapituł i notariuszem w kancelarii arcybiskupiej.
• Szczyt kariery: od 1389 r. pełnił funkcję wikariusza generalnego arcybiskupa Jana z Jenštejna.
• Stan duchowny: był kapłanem, nigdy nie został biskupem. Dlatego na figurach nosi strój kanonika.

Skąd pochodzi przydomek Nepomucen?

Przydomek Nepomucen pochodzi od miejsca urodzenia. „Jan z Pomuka”, po łacinie Joannes de Pomuk, z czasem zmienił się w Nepomucenus. To nie nazwisko, tylko określenie pochodzenia, takie samo jak w imieniu „Jan z Jenštejna”.

Jan Nepomucen imię: skąd się wzięło i kto je nosił

Imię Jan Nepomucen przyszło do Polski razem z kultem świętego. W XVIII i XIX wieku często nadawano je jako imię podwójne. Nosił je między innymi malarz Jan Nepomucen Głowacki. Ludzi o tym imieniu nie należy mylić ze św. Janem Nepomucenem Neumannem, XIX-wiecznym biskupem Filadelfii, który dostał imię właśnie na cześć praskiego męczennika.

Jak zginął święty Jan Nepomucen?

Jan Nepomucen zginął w nocy z 20 na 21 marca 1393 r. w Pradze. Na rozkaz króla Wacława IV Luksemburskiego był torturowany, a potem związany zrzucony z kamiennego mostu do Wełtawy. Ten most nazywamy dziś mostem Karola. Datę i przebieg wydarzeń podaje Encyklopedia Katolicka KUL na podstawie skargi arcybiskupa Jana z Jenštejna do papieża.

Dlaczego król kazał zabić Jana Nepomucena?

Według historyków przyczyną był spór polityczny między królem a arcybiskupem praskim, a nie spowiedź. Wacław IV chciał po śmierci opata benedyktynów w Kladrubach zamienić opactwo w nowe biskupstwo dla swojego stronnika. Wikariusz generalny szybko zatwierdził jednak nowego opata. W ten sposób udaremnił plan króla. Konflikt narastał już wcześniej:

1. Arcybiskup Jan z Jenštejn od lat bronił niezależności Kościoła wobec dworu.
2. Król domagał się wpływu na obsadę urzędów i majątków kościelnych.
3. Sprawa Kladrub uderzyła bezpośrednio w plany Wacława IV.
4. Rozgniewany król kazał uwięzić czterech urzędników kurii, w tym Jana z Pomuka.
5. Inni uwięzieni przeżyli. Jan zmarł na skutek tortur i został wrzucony do rzeki.

Tajemnica spowiedzi: tradycja a źródła historyczne

Opowieść o kapłanie, który odmówił królowi wyjawienia spowiedzi królowej, to przekaz tradycji. Dokumenty z 1393 r. o niej nie wspominają. Pojawia się w kronikach kilkadziesiąt lat później i to ona ukształtowała barokowy obraz świętego. Poniższa tabela pokazuje różnicę między tym, co wiemy z dokumentów, a tym, co przekazała pobożność.

Element	Dokumenty z epoki	Tradycja późniejsza
Powód śmierci	Spór króla z arcybiskupem, sprawa opactwa w Kladrubach	Odmowa zdradzenia spowiedzi królowej Zofii
Rola Jana	Wikariusz generalny, prawnik kurii	Spowiednik królowej
Sposób śmierci	Tortury, zrzucenie z mostu do Wełtawy	To samo, z dodanym motywem milczenia
Znaki po śmierci	Brak wzmianki	Światła lub gwiazdy nad wodą
Znaczenie dla kultu	Męczennik za wolność Kościoła	Męczennik tajemnicy spowiedzi

Oba obrazy nie muszą się wykluczać, ale nie są tym samym. Szerzej piszę o tym w tekście męczennik tajemnicy spowiedzi.

Beatyfikacja i kanonizacja w XVIII wieku

Jana Nepomucena beatyfikowano w 1721 r., a kanonizował go papież Benedykt XIII 19 marca 1729 r. (Encyklopedia Katolicka KUL). Proces poprzedziły wieki kultu lokalnego w Czechach. Najważniejsze daty po jego śmierci:

• 1393: ciało wyłowione z Wełtawy zostaje pochowane w katedrze św. Wita w Pradze.
• 1683: na moście w Pradze staje jego figura z brązu, wzór dla tysięcy późniejszych.
• 1721: beatyfikacja, czyli zgoda na kult w określonych miejscach.
• 1729: kanonizacja przez Benedykta XIII, czyli kult w całym Kościele.
• XVIII wiek: w katedrze św. Wita powstaje srebrny, barokowy nagrobek świętego.

Czego patronem jest Jan Nepomucen?

Święty Jan Nepomucen jest patronem spowiedników i tajemnicy spowiedzi, dobrej sławy, tonących, mostów i przepraw, a także Czech. Patronaty biorą się z tradycji o jego milczeniu i ze śmierci w nurcie Wełtawy. Dlatego jego figury stoją przy rzekach i mostach w całej Europie Środkowej. Taki obraz kultu przedstawia Encyklopedia Katolicka KUL.

Czy Jan Nepomucen jest patronem tonących i spowiedników?

Tak. W pobożności katolickiej Jan Nepomucen jest patronem zarówno spowiedników, jak i tonących. Pierwszy patronat wynika z tradycji o dochowaniu tajemnicy spowiedzi. Drugi łączy się ze śmiercią w rzece. Ludzie pracujący na wodzie modlili się do niego od czasów baroku.

Patron dobrej sławy, mostów i Czech

Zakres patronatów jest szeroki. Wszystkie wyrastają z tej samej historii, w której ważne są słowo, milczenie i woda:

• Spowiednicy i penitenci: modlitwa o dobrą spowiedź i wierność tajemnicy sakramentalnej.
• Dobra sława: prośba o ochronę przed obmową i oszczerstwem, bo święty milczał, gdy inni domagali się słów.
• Tonący i ludzie pracujący na wodzie: flisacy, rybacy, przewoźnicy, młynarze.
• Mosty i przeprawy: jego figury stawiano przy przejściach przez rzeki.
• Kraje i miejscowości: Czechy oraz wiele miast i parafii w Europie Środkowej.

Te patronaty należą do tradycji pobożności. Nie są nauką wiary w ścisłym sensie. Kościół zatwierdza kult świętego, a to, w jakich sprawach wierni się do niego zwracają, kształtuje zwyczaj.

Czym jest tajemnica spowiedzi według Kościoła?

Tajemnica spowiedzi to bezwzględny obowiązek milczenia kapłana o tym, co usłyszał w sakramencie pokuty. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1467) mówi o „absolutnej tajemnicy” pod surowymi karami, a Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 983 § 1) nazywa ją nienaruszalną. Właśnie z tradycją o dochowaniu tej tajemnicy wiąże się kult Nepomucena jako patrona spowiedników.

Co mówi Katechizm i Kodeks Prawa Kanonicznego?

Oba dokumenty mówią to samo, ale innym językiem. Katechizm wyjaśnia, a Kodeks stanowi prawo.

„Każdy kapłan, który spowiada, jest zobowiązany pod surowymi karami do zachowania absolutnej tajemnicy co do grzechów, które penitenci mu wyznali.” Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1467, wyd. polskie Pallottinum, 1994

„Tajemnica sakramentalna jest nienaruszalna; dlatego nie wolno spowiednikowi słowami lub w jakikolwiek inny sposób i dla jakiejkolwiek przyczyny w czymkolwiek zdradzić penitenta.” Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 983 § 1, 1983

Z tych przepisów wynika kilka konkretnych zasad:

• Zakres: tajemnica obejmuje wyznane grzechy i wszystko, co mogłoby wskazać penitenta.
• Brak wyjątków: Katechizm w tym samym punkcie nazywa ją „pieczęcią sakramentalną”, która nie dopuszcza wyjątków.
• Zakaz korzystania z wiedzy: kapłanowi nie wolno używać wiadomości ze spowiedzi, nawet bez ujawniania ich (KKK 1467).
• Osoby trzecie: tajemnica wiąże także tłumacza i każdego, kto przypadkiem usłyszał spowiedź (KPK kan. 983 § 2).
• Kara: spowiednik, który bezpośrednio narusza tajemnicę, ściąga na siebie ekskomunikę z mocy samego prawa, zastrzeżoną Stolicy Apostolskiej (KPK kan. 1386 § 1 po reformie z 2021 r., wcześniej kan. 1388 § 1).

Czy ksiądz może wyjawić, co usłyszał w spowiedzi?

Nie. Kapłan nie może wyjawić niczego z treści spowiedzi, nawet po śmierci penitenta i nawet pod groźbą kary. Zgodnie z KPK kan. 983 § 1 żadna przyczyna tego nie usprawiedliwia. Właśnie ta pewność daje penitentowi wolność, by mówić szczerze.

Jan Nepomucen atrybuty: jak rozpoznać figurę świętego

Figurę św. Jana Nepomucena rozpoznasz po pięciu cechach. Ma strój kanonika (sutannę, komżę i mucet), trzyma krucyfiks, ma aureolę z pięciu gwiazd, a często także palmę męczeńską i gest milczenia. Ten zestaw utrwalił się po 1683 r., kiedy na praskim moście stanęła jego figura z brązu. Na niej wzorowali się rzeźbiarze w całej Europie Środkowej.

Pięć gwiazd, krucyfiks i palec na ustach

Każdy atrybut odsyła do konkretnego fragmentu jego historii. Na wędrówkach po dolinach rzek najpierw szukam gwiazd. Bywa, że to jedyny znak widoczny na zwietrzałym piaskowcu.

• Aureola z pięciu gwiazd: według tradycji nad wodą w miejscu jego śmierci ukazały się światła. Pięć gwiazd bywa też odczytywane jako pięć liter łacińskiego tacui, czyli „milczałem”.
• Krucyfiks: święty trzyma go w dłoniach lub przytula, jak na figurze w Pradze.
• Palma męczeńska: znak śmierci za wiarę, wspólny dla wszystkich męczenników.
• Palec na ustach lub kłódka: znak milczenia i tajemnicy spowiedzi.
• Strój kanonika: sutanna, komża, mucet, czasem biret na głowie.
• Most lub woda: pojawiają się na obrazach i płaskorzeźbach u stóp świętego.

Jak odróżnić Nepomucena od innych świętych w stroju kapłańskim?

Pierwszym i najpewniejszym kryterium są gwiazdy wokół głowy. Inni duchowni w komży zwykle ich nie mają. Biskupów zdradza mitra i pastorał, a zakonników habit. Jeśli figura w komży trzyma krucyfiks i ma gwiazdy, prawie na pewno przedstawia Nepomucena.

Dlaczego pomniki Jana Nepomucena stoją przy mostach?

Pomniki Jana Nepomucena stoją przy mostach, bo święty zginął zrzucony z mostu do Wełtawy. Ludzie zaczęli więc prosić go o opiekę przy przeprawach, w czasie powodzi i nad wodą. Najwięcej takich figur postawiono w epoce baroku, po kanonizacji w 1729 r. Zwyczaj objął Czechy, Austrię, Śląsk i ziemie polskie.

Woda, most i barokowa pobożność

Figura przy moście miała kilka zadań. Więcej o tym zwyczaju piszę w tekście o tym, dlaczego figury św. Jana Nepomucena przy mostach stoją tak gęsto. Tu w skrócie:

• Ochrona przed powodzią: prośba o bezpieczeństwo mostu i domów nad rzeką.
• Opieka nad podróżnymi: przeprawa przez rzekę bywała niebezpieczna.
• Znak granicy: figura wyznaczała wejście do miasta lub wsi.
• Pamiątka fundatora: stawiali je dziedzice, gminy, cechy i parafianie.
• Miejsce modlitwy: przy niektórych figurach odprawiano majowe nabożeństwa.

Nepomuki w Polsce: od Lądka-Zdroju po wiejskie rzeki

Najbardziej znanym przykładem w Polsce jest kamienny most św. Jana w Lądku-Zdroju z figurą świętego. Dużo figur stoi też na Dolnym Śląsku, Opolszczyźnie i w Małopolsce. W mowie potocznej nazywa się je „nepomukami”. Ich stan i dostępność bywają różne, dlatego przed wyprawą sprawdź informacje na stronie gminy lub lokalnej informacji turystycznej. O figurach Nepomucena w okolicy Lubieni nie znalazłem danych w źródłach, z których korzystam. Nie wymieniam więc żadnej.

Kiedy wspominamy św. Jana Nepomucena?

Wspomnienie św. Jana Nepomucena przypada 16 maja. Pod tą datą wymienia go Martyrologium Rzymskie i tę datę podają polskie kalendarze liturgiczne. W parafii w Lubieni ku jego czci obchodzi się odpust 21 maja (Diecezja Radomska). Daty obchodów w konkretnym roku sprawdzisz w diecezjalnym Ordo i w ogłoszeniach parafialnych.

Wspomnienie 16 maja w kalendarzu liturgicznym

16 maja to dzień kultu w całym Kościele. Data odpustu parafialnego bywa ustalana lokalnie. Dlatego w różnych miejscowościach uroczystości ku czci tego samego świętego przypadają w różne dni. Dlaczego w Lubieni jest to akurat 21 maja, źródła nie wyjaśniają. Obie daty porównuję w tekście 16 maja czy 21 maja.

Gdzie sprawdzić kalendarz i program odpustu?

Aktualne godziny Mszy odpustowych zmieniają się co roku, więc ich tu nie podaję. Sprawdzisz je w tych miejscach:

1. W gablocie ogłoszeń przy kościele w Lubieni, ul. Iłżecka 41.
2. W ogłoszeniach parafialnych czytanych w niedzielę przed 21 maja.
3. Na stronie Diecezji Radomskiej, w opisie parafii i aktualnościach.
4. W kancelarii parafialnej, w godzinach jej urzędowania.
5. W diecezjalnym Ordo na dany rok, jeśli interesuje cię kalendarz liturgiczny.

Jan Nepomucen w Lubieni: odpust 21 maja i dzień adoracji

Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni w diecezji radomskiej ma dwa odpusty. Pierwszy przypada 14 września, w święto Podwyższenia Krzyża, a drugi 21 maja, ku czci św. Jana Nepomucena. Jak podaje opis parafii na stronie Diecezji Radomskiej, 21 maja jest też w tej parafii dniem adoracji Najświętszego Sakramentu. Program sprawdź w bieżących ogłoszeniach.

Co dzieje się w Lubieni 21 maja?

21 maja w Lubieni łączą się dwa wydarzenia: odpust ku czci św. Jana Nepomucena i parafialny dzień adoracji Najświętszego Sakramentu. Tak podaje Diecezja Radomska. Kilka faktów o parafii pomaga zrozumieć kontekst:

• Parafia: erygowana 1 stycznia 1984 r. przez bp. Edwarda Materskiego z terenu parafii Krynki.
• Kościół: budowany w latach 1983-1986, poświęcony 9 września 1986 r.
• Dekanat: starachowicki południowy, gmina Brody, powiat starachowicki.
• Proboszcz: ks. Dariusz Zając, od 2022 r.
• Wieś: lokowana w 1363 r. na ziemi nad rzeką Lubienią (Wikipedia, hasło Lubienia).

Szczegóły obchodów opisuję osobno w tekście o tym, jak wygląda odpust św. Jana Nepomucena w Lubieni.

Dwaj patroni jednej parafii: Krzyż i Nepomucen

Od kiedy i dlaczego w Lubieni czci się św. Jana Nepomucena, dostępne źródła nie podają. Nie będę tego zgadywał, choć wieś leży nad rzeką i kusi, by dopowiedzieć wątek wody. Widzę za to spójność duchową, opartą na tym, czego uczy Kościół:

• Krzyż przypomina o męce Chrystusa, centrum Wielkiego Postu i Drogi Krzyżowej.
• Spowiedź, której patronem jest Nepomucen, to sakrament pojednania wypływający z Krzyża.
• Wrzesień i maj: dwa odpusty dzielą rok parafii na jesienny i wiosenny punkt świętowania.
• Adoracja 21 maja łączy cześć dla świętego z modlitwą przed Najświętszym Sakramentem.

Jaka jest modlitwa do św. Jana Nepomucena?

Najczęściej odmawiana modlitwa do św. Jana Nepomucena to prośba o dobrą sławę i ochronę przed obmową, o dobrą spowiedź oraz o bezpieczeństwo na wodzie i w podróży. Odmawia się też litanię do tego świętego. Pewne teksty znajdziesz w modlitewnikach wydanych z aprobatą kościelną. Modlitwa jest prośbą o wstawiennictwo, a nie sposobem na zapewnienie sobie konkretnego skutku.

O co prosi się św. Jana Nepomucena?

Św. Jana Nepomucena prosi się przede wszystkim o wstawiennictwo w sprawach związanych z mową, milczeniem i wodą. Najczęstsze intencje to:

• Dobre imię: obrona przed oszczerstwem i plotką.
• Dobra spowiedź: szczerość penitenta i mądrość spowiednika.
• Dyskrecja: wierność powierzonym tajemnicom w pracy i rodzinie.
• Bezpieczeństwo: podróże, przeprawy, ochrona przed powodzią.
• Kapłani: modlitwa za spowiedników w parafii.

Skąd brać teksty modlitw i litanii?

Teksty najlepiej brać z modlitewników z imprimatur albo z opracowań wydawnictw katolickich, a nie z przypadkowych stron. Zebrałem je w osobnym tekście: modlitwa do św. Jana Nepomucena. Kolejność jest prosta:

1. Wybierz intencję, na przykład dobrą sławę albo podróż.
2. Sięgnij po zatwierdzony tekst modlitwy lub litanii.
3. Jeśli chcesz zamówić Mszę w tej intencji, zgłoś się do kancelarii swojej parafii. Ofiara jest dobrowolna.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie jest pochowany św. Jan Nepomucen?

Grób świętego znajduje się w katedrze św. Wita w Pradze. Jego srebrny, barokowy nagrobek to jeden z najbardziej okazałych pomników w katedrze. Ciało pochowano tam po wyłowieniu z Wełtawy w 1393 r.

Czy św. Jan Nepomucen był biskupem?

Nie. Był kapłanem, kanonikiem i wikariuszem generalnym arcybiskupa praskiego Jana z Jenštejna. Dlatego na figurach nosi komżę i mucet, a nie mitrę i pastorał.

Czego patronem jest św. Jan?

To zależy, o którego św. Jana chodzi. Św. Jan Chrzciciel patronuje między innymi chrzcielnicom i przekazom ludowym związanym z sobótką, św. Jan Apostoł jest patronem teologów i pisarzy, a św. Jan Nepomucen spowiedników, dobrej sławy i tonących. Kiedy pytasz o patrona, zawsze podawaj pełne imię świętego.

Czy kult św. Jana Nepomucena jest popularny w Polsce?

Tak. Jego figury stoją przy wielu mostach, rzekach i drogach, zwłaszcza na południu kraju. Jest patronem kościołów i ołtarzy, a w Lubieni ku jego czci obchodzi się odpust 21 maja.

Czym różni się św. Jan Nepomucen od św. Jana Nepomucena Neumanna?

Św. Jan Nepomucen to czeski kapłan, który zginął w 1393 r. w Pradze. Św. Jan Nepomucen Neumann urodził się w Czechach w XIX wieku, był redemptorystą i biskupem Filadelfii w USA. Imię dostał na cześć starszego świętego.

Czy można wybrać św. Jana Nepomucena na patrona bierzmowania?

Tak. Jako święty kanonizowany w 1729 r. może być patronem z bierzmowania, a Jan Nepomucen może być imieniem przyjętym przy tym sakramencie. Szczegóły, na przykład termin podania imienia, ustala parafia przygotowująca kandydatów.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1467, wyd. polskie Pallottinum, Poznań 1994.
2. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 983 § 1-2; kan. 1386 § 1 w brzmieniu po konstytucji apostolskiej Pascite gregem Dei (2021).
3. Martyrologium Romanum, wydanie typiczne, 2004, wspomnienie 16 maja.
4. Encyklopedia Katolicka, Towarzystwo Naukowe KUL, hasło „Jan Nepomucen”, 1997.
5. Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (opis z 2017 r., stan strony z października 2026).
6. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018).
7. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie).