Starachowice - miasto obok Lubieni, historia przemysłu i co zobaczyć

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 29.10.2026

Spis treści

Z czego słyną Starachowice?

Starachowice słyną z przemysłu żelaznego i z ciężarówek Star. Miasto leży nad rzeką Kamienną w województwie świętokrzyskim, w dawnym Zagłębiu Staropolskim. Wielki piec z 1899 roku wygaszono w 1968 roku, a dziś działa w nim Muzeum Przyrody i Techniki. Do powiatu starachowickiego należy też gmina Brody z Lubienią (źródło: Wikipedia, Starachowice, 2026).

Urodziłem się w Starachowicach. Przez większość życia patrzyłem na ten przemysł od środka: najpierw jako na tło dzieciństwa, a potem jako na temat, do którego wracam w archiwach, starych mapach i podczas wędrówek po hałdach i lasach. Gdy ktoś pyta, z czego słynie moje miasto, odpowiadam trzema słowami: ruda, piec, Star.

Dlaczego Starachowice kojarzą się z przemysłem?

Od co najmniej pięciu stuleci w Starachowicach wydobywano rudę i wytapiano żelazo. Już w 1546 roku cystersi wspominali kopalnię rudy żelaza nazywaną Minerą Starzechowską, a ostatnia kopalnia, „Majówka”, zakończyła pracę w 1970 roku (źródło: Wikipedia, Starachowice). Z czego zatem miasto jest znane? Najczęściej wymienia się te rzeczy:

• Wielki piec - zabytek techniki z 1899 roku, opalany koksem i wygaszony w 1968 roku.
• Fabryka Samochodów Ciężarowych „Star” - zakład, który powstał w 1948 roku na bazie dawnych Zakładów Starachowickich.
• Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura - muzeum założone w 2001 roku na około 8 hektarach terenów po hucie.
• Starachowicka Kolej Wąskotorowa - tory, rozjazdy i przepusty wpisane do rejestru zabytków pod numerem A.827.
• Dolina Kamiennej - rzeka, wzdłuż której według planu Stanisława Staszica rozbudowywano przemysł żelazny.

Starachowice a Lubienia: miasto powiatowe i wieś w dekanacie

Dla mieszkańców Lubieni Starachowice są najbliższym dużym miastem: tu załatwia się sprawy urzędowe i robi większe zakupy. Te miejsca łączy też Kościół. Parafia w Lubieni należy do dekanatu starachowickiego południowego w diecezji radomskiej (źródło: Diecezja Radomska, opis parafii, 2017).

• Województwo: świętokrzyskie, tak samo dla miasta i dla wsi.
• Powiat: starachowicki, a miasto jest jego siedzibą.
• Gmina Lubieni: Brody, a nie miasto Starachowice.
• Parafia: pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, erygowana 1 stycznia 1984 roku.

Skąd pochodzi nazwa Starachowice?

Według hasła w Wikipedii nazwa Starachowice prawdopodobnie pochodzi od kuźnicy dzierżawionej w XVI wieku przez Starzechowskich. Stała ona tam, gdzie dziś leży miasto. Słowo „prawdopodobnie” jest tu ważne. To najczęściej podawana hipoteza, a nie pewnik, więc nie dopisuję do niej żadnych domysłów.

Starzechowscy i kuźnica: najczęściej podawana etymologia

Jak powstała nazwa? Hipoteza ma dwa elementy: kuźnicę i nazwisko rodu, który ją dzierżawił. Pośrednio potwierdza ją cysterska wzmianka z 1546 roku o „Minerze Starzechowskiej”, czyli kopalni rudy (źródło: Wikipedia, Starachowice). Dla porównania nazwa mojej ulubionej wsi w okolicy ma inne pochodzenie:

• Starachowice - od nazwiska Starzechowskich, którzy dzierżawili kuźnicę w XVI wieku (hipoteza).
• Lubienia - od rzeki Lubieni. W 1363 roku biskup Bodzanta nadał ziemię nad tą rzeką pod lokację wsi (źródło: Wikipedia, Lubienia).
• Wierzbnik - dawne miasto, które od 1939 roku stanowi część Starachowic.
• Starachowice Fabryczne - gromada wydzielona 31 października 1933 roku.

Czym był Wierzbnik?

Wierzbnik to dawne miasto lokowane w 1624 roku na mocy przywileju króla Zygmunta III Wazy. W 1870 roku utraciło prawa miejskie, a 18 sierpnia 1916 roku je odzyskało (źródło: Wikipedia, Starachowice). Wierzbnik był miastem kupieckim i rzemieślniczym, a Starachowice osadą fabryczną przy hucie.

Wierzbnik i Starachowice: dwie osady, jedno miasto

Dwie osady połączyły się 1 kwietnia 1939 roku. Wierzbnik i Starachowice Fabryczne utworzyły wtedy miasto Starachowice-Wierzbnik. Od 3 września 1949 roku miasto nosi nazwę Starachowice (źródło: Wikipedia, Starachowice). Najważniejsze daty zebrałem w tej kolejności:

1. 1624 - lokacja Wierzbnika przywilejem Zygmunta III Wazy.
2. 1870 - Wierzbnik traci prawa miejskie.
3. 1916 - Wierzbnik odzyskuje prawa miejskie.
4. 1933 - wydzielenie gromady Starachowice Fabryczne w gminie Styków.
5. 1939 - połączenie i nazwa Starachowice-Wierzbnik.
6. 1949 - nazwa zmieniona na Starachowice.

Starachowice w historii przemysłu: ruda, huta i wielki piec

Starachowice były jednym z głównych ośrodków hutniczych Zagłębia Staropolskiego. Cystersi z Wąchocka zbudowali tu wielki piec w 1789 roku. W 1815 roku hutę przejął rząd Królestwa Polskiego, a od 1817 roku rozbudowywano ją według planu Stanisława Staszica. Ostatni piec wygaszono w 1968 roku (źródło: Wikipedia, Starachowice).

Jak wyglądała historia przemysłu w Starachowicach?

Historię przemysłu w Starachowicach można podzielić na pięć etapów: klasztorny, rządowy, prywatny, wojskowy i samochodowy. Dla jasności pomijam wątki poboczne i zostawiam to, co da się sprawdzić w źródłach:

1. Etap klasztorny, do 1817 roku: osada należy do cystersów z Wąchocka, a w 1789 roku powstaje wielki piec.
2. Etap rządowy, od 1815 roku: rozbudowa według projektu Stanisława Staszica pod kierunkiem Ksawerego Druckiego-Lubeckiego.
3. Etap prywatny, od 1870 roku: Zakłady Starachowickie kupuje Antoni Fränkel za 1 167 000 rubli, a w 1899 roku rusza nowy piec na koks.
4. Etap wojskowy, okres międzywojenny: od 1924 roku zakłady produkują działa przeciwlotnicze we współpracy z firmą Bofors, a potem stają się częścią Centralnego Okręgu Przemysłowego.
5. Etap samochodowy, od 1947 roku: zakłady zostają przekształcone w Fabrykę Samochodów Ciężarowych.

Zagłębie Staropolskie: wspólne korzenie Starachowic i Lubieni

Co łączy Starachowice z Lubienią? Żelazo. Pod Lubienią od 1816 roku działała rządowa kopalnia rudy żelaza „Józef”, a od 1965 roku Zakład Górniczo-Hutniczy „Zębiec” (źródło: Wikipedia, Lubienia). Hutnictwo w regionie potrzebowało rudy, węgla drzewnego z lasów i wody z rzek, dlatego zakłady powstawały w dolinach. Szerzej piszę o tym w tekście Zagłębie Staropolskie i ruda żelaza.

Rok	Starachowice	Lubienia
1363	-	nadanie ziemi pod wieś nad rzeką Lubienią
1789	cystersi budują wielki piec	wójtostwo w dobrach biskupów krakowskich (do 1788)
1816-1817	rozbudowa huty według planu Staszica	rusza rządowa kopalnia „Józef”
1899	nowy wielki piec opalany koksem	-
1965-1968	wygaszenie wielkiego pieca (1968)	kopalnia działa jako ZGH „Zębiec” (1965)

Źródła tabeli: Wikipedia, hasła Starachowice i Lubienia (województwo świętokrzyskie), stan na październik 2026.

Kopalnie rudy Józef i Zębiec pod Lubienią

Ślady górnictwa łatwo dostrzec podczas spaceru. Kopalnia „Józef” powstała w 1816 roku jako zakład rządowy, a w 1965 roku kopalnię prowadził już ZGH „Zębiec” (źródło: Wikipedia, Lubienia). Podczas wędrówek wokół Lubieni zwracam uwagę na:

• rdzawy kolor ziemi na polnych drogach i skarpach,
• czerwony kamień w murach i ogrodzeniach, z którego zbudowano też kościół w Lubieni,
• zarośnięte nierówności terenu, które mogą być dawnymi wyrobiskami lub hałdami,
• lasy, które przez wieki dawały węgiel drzewny dla hut.

Według hasła o Lubieni w Wikipedii kopalnia rudy żelaza „Józef” ruszyła w 1816 roku, a w 1965 roku działała już jako ZGH „Zębiec”. Wieś ma więc ponad 150 lat górniczej historii. Wikipedia, Lubienia (województwo świętokrzyskie), stan na 2026

Co produkują Starachowice?

W historii Starachowice produkowały przede wszystkim żelazo, działa przeciwlotnicze i ciężarówki marki Star. W 1999 roku fabrykę kupił niemiecki koncern MAN AG, a od 9 stycznia 2009 roku zakład działa jako MAN Bus Sp. z o.o. (źródło: Wikipedia, Starachowice). Wykazu obecnych firm z pamięci nie podaję, bo szybko się zmienia.

Ciężarówki Star: marka, która rozsławiła miasto

Star to marka samochodów ciężarowych z Fabryki Samochodów Ciężarowych „Star” w Starachowicach. Fabryka powstała w 1948 roku po przekształceniu Zakładów Starachowickich (źródło: Wikipedia, Starachowice). Najważniejsze daty marki:

• 1947 - Zakłady Starachowickie zostają przekształcone w Fabrykę Samochodów Ciężarowych.
• 1948 - powstaje FSC „Star”. Kalendarium w Wikipedii podaje też rok 1949.
• 1999 - fabrykę kupuje niemiecki koncern MAN AG.
• 2009 - zakład działający wcześniej jako STAR Trucks zmienia nazwę na MAN Bus Sp. z o.o.
• Dziś - muzeum ma osobny dział techniki samochodowej poświęcony fabryce „Star”.

Czy w Starachowicach nadal produkuje się ciężarówki?

Ciężarówki marki Star nie są już tu produkowane pod dawnym szyldem. Od 2009 roku zakład należy do grupy MAN i działa jako MAN Bus (źródło: Wikipedia, Starachowice). Gdzie sprawdzić, co dziś produkuje się w mieście?

• Urząd Miejski w Starachowicach prowadzi zakładki dla inwestorów i przedsiębiorców.
• Bank Danych Lokalnych GUS podaje liczbę podmiotów gospodarczych według sekcji PKD.
• Muzeum Przyrody i Techniki pokazuje historię produkcji samochodów.
• Regionalne media opisują bieżące zmiany w zakładach.

Starachowice atrakcje: co zobaczyć w mieście

Najważniejsze atrakcje Starachowic to Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” w zespole dawnego zakładu wielkopiecowego, zabytkowa kolej wąskotorowa i kościół Świętej Trójcy w dawnym Wierzbniku. Zespół zakładu wielkopiecowego wpisano do rejestru zabytków pod numerem A.823/1-17 (źródło: Wikipedia, Starachowice).

Muzeum Przyrody i Techniki: dawna huta do zwiedzania

Czym jest to muzeum? To muzeum założone w 2001 roku na około 8 hektarach terenów po hucie. Jego patronem jest Jan Pazdur, historyk i dyrektor Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Kielcach (źródło: Wikipedia, Muzeum Przyrody i Techniki). Najbardziej robi wrażenie skala dawnej huty. Więcej opisuję w osobnym tekście: Muzeum Przyrody i Techniki w dawnej hucie. Na terenie muzeum są:

• wielki piec z 1899 roku, wygaszony w 1968 roku,
• budynki dawnej maszynowni i hali lejniczej zakładu z 1841 roku,
• dmuchawa tłokowa i ręczna suwnica z 1898 roku,
• wystawa o górnictwie rud żelaza na ziemi świętokrzyskiej, którego historia sięga około dwóch tysięcy lat,
• tropy dinozaurów z mezozoiku i modele gadów,
• archeopark z rekonstrukcją osady starożytnych hutników.

Gdzie sprawdzić godziny otwarcia muzeum?

Aktualne godziny otwarcia, ceny biletów i zasady zwiedzania znajdziesz na oficjalnej stronie muzeum, ekomuzeum.pl. Nie podaję ich tutaj, bo zmieniają się w zależności od sezonu. Przed wyjazdem:

1. Wejdź na stronę ekomuzeum.pl i sprawdź godziny w dniu wizyty.
2. Sprawdź, czy w sezonie zimowym działa część plenerowa.
3. Zapytaj o zwiedzanie z przewodnikiem, jeśli jedziesz w grupie.
4. Zaplanuj przynajmniej pół dnia, bo teren ma około 8 hektarów.

Kolej wąskotorowa i zabytki techniki

Starachowicka Kolej Wąskotorowa kursuje w niedziele sezonu wiosenno-letniego na odcinku do Lipia, reaktywowanym w 2004 roku. Do lat 90. XX wieku pasażerska linia wąskotorowa łączyła stację Starachowice Wschodnie Wąskotorowe z Iłżą (źródło: Wikipedia, Starachowice). Kursy i bilety sprawdź u operatora kolejki tuż przed wyjazdem. Inne zabytki techniki w mieście:

• budynek administracyjny dozorcy hutniczego z lat 1836-1842 (rejestr A.824),
• tama i przepust w Michałowie z drugiej połowy XIX wieku (rejestr A.825),
• torowisko kolei wąskotorowej (rejestr A.827 z 14.02.1995),
• dolina Kamiennej z dawnymi zakładami ciągu Staszica.

Jakie zabytki Wierzbnika warto zobaczyć?

Najważniejszym zabytkiem Wierzbnika jest kościół Świętej Trójcy. Według Wikipedii zbudowano go w 1681 roku i gruntownie przebudowano pod koniec XIX wieku. W tej części miasta warto też zobaczyć:

• cmentarz żydowski z końca XIX wieku, czynny do 1946 roku (rejestr A.822),
• budynek dawnej poczty przy ul. Spółdzielczej z drugiej połowy XIX wieku,
• układ ulic dawnego miasta lokowanego w 1624 roku,
• spadek terenu od Wierzbnika w stronę Kamiennej.

Co ciekawego w okolicy Starachowic?

W okolicy Starachowic warto odwiedzić Lubienię w gminie Brody, gdzie stoi kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z czerwonego kamienia i cegły. Zbudowano go w latach 1983-1986 według projektu Zofii Łotkowskiej (źródło: Diecezja Radomska, 2017). Lubienia to też miejsce urodzenia bł. abp. Antoniego Juliana Nowowiejskiego (1858). W pobliżu leży Iłża z ruinami zamku biskupów.

Lubienia i gmina Brody: kościół Podwyższenia Krzyża Świętego

Kościół w Lubieni stoi przy ul. Iłżeckiej 41. Budowę rozpoczął w 1983 roku ks. Krzysztof Orzeł, proboszcz parafii w latach 1984-2017, a 9 września 1986 roku bp Edward Materski poświęcił świątynię (źródło: Diecezja Radomska; Wikipedia, parafia). To kontrast, który lubię pokazywać: wieś ma ponad 660 lat, a parafia ponad 40.

Diecezja Radomska opisuje kościół w Lubieni jako świątynię jednonawową z czerwonego kamienia i cegły. Zaprojektowali ją arch. Zofia Łotkowska z Radomia i P. Franczak. Działkę pod budowę podarowali Franciszek i Józefa Jańcowie. Diecezja Radomska, opis parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, 2017

Co zobaczyć w Lubieni?

W Lubieni najlepiej zacząć od kościoła, a potem połączyć historię wsi z krajobrazem dawnych kopalń. Szczegółową trasę opisałem w tekście co zobaczyć w Lubieni i okolicy. W skrócie:

• Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego - bryła z czerwonego kamienia, odpusty 14 września i 21 maja.
• Rodak z Lubieni - bł. abp Antoni Julian Nowowiejski urodził się tu 11 lutego 1858 roku, był biskupem płockim, zmarł w obozie Soldau w Działdowie 28 maja 1941 roku, a 13 czerwca 1999 roku beatyfikował go Jan Paweł II (źródło: Wikipedia, Antoni Julian Nowowiejski).
• Miejsce potyczki z 1864 roku - 17 stycznia 1864 roku powstańcy Karola Kality „Rębajły” walczyli tu z wojskiem rosyjskim.
• Szkoła im. Jana Pawła II - patrona nadano jej w 2005 roku, a budynek murowany wzniesiono w latach 1924-1926.
• Krajobraz górniczy po kopalniach „Józef” i „Zębiec”.

Godzin Mszy nie podaję jako pewnych. Opis na stronie diecezji pochodzi z 2017 roku, a godziny na dawnej stronie parafii z 2019 roku są inne. Przed przyjazdem sprawdź gablotę przy kościele albo zapytaj w kancelarii parafialnej. Zwiedzaj poza nabożeństwami.

Iłża: zamek biskupów i sanktuarium

Iłża to najbliższy cel, jeśli interesuje cię historia dóbr biskupich. Lubienia do 1788 roku była wójtostwem w dobrach biskupów krakowskich (źródło: Wikipedia, Lubienia), a w 1440 roku bp Zbigniew Oleśnicki wystawił przywilej na miasto „Lubyenya”. Miasta nigdy jednak nie założono. Szczegóły w tekście Iłża: zamek biskupów i sanktuarium. Z Iłżą łączą okolicę:

• dawne dobra biskupów krakowskich,
• dawna linia kolei wąskotorowej ze Starachowic, czynna do lat 90. XX wieku,
• ulica Iłżecka, przy której stoi kościół w Lubieni,
• wspólny krajobraz lasów i doliny rzeki Lubieni.

Kościoły powiatu starachowickiego na szlaku pielgrzyma

Kościoły tego powiatu dobrze pokazują historię regionu: od świątyni Świętej Trójcy w Wierzbniku z 1681 roku po kościół w Lubieni z 1986 roku. Wybór świątyń i trasy opisałem w tekście o kościołach powiatu starachowickiego. Na szlaku zwracam uwagę na:

• datę budowy i materiał, bo w regionie często używano kamienia,
• wezwanie i dzień odpustu,
• związek parafii z osadami przemysłowymi,
• godziny otwarcia kościoła poza Mszą, sprawdzone na miejscu.

Starachowice województwo i powiat: gdzie leży miasto?

Starachowice leżą w województwie świętokrzyskim i są siedzibą powiatu starachowickiego. Miasto leży w dolinie Kamiennej, na pograniczu Gór Świętokrzyskich i Przedgórza Iłżeckiego, wśród lasów dawnej Puszczy Świętokrzyskiej (źródło: Wikipedia, Starachowice). Do powiatu należy gmina Brody z Lubienią.

W jakim województwie leżą Starachowice?

Starachowice leżą w województwie świętokrzyskim. Historycznie miasto należało do ziemi sandomierskiej, a część na północ od Kamiennej do ziemi radomskiej (źródło: Wikipedia, Starachowice). Podstawowe dane administracyjne:

• Województwo: świętokrzyskie.
• Powiat: starachowicki, a miasto jest jego siedzibą.
• Rzeka: Kamienna.
• Status powiatu miejskiego miasto otrzymało w 1952 roku.
• Ostatnie większe poszerzenie granic nastąpiło 1 marca 1983 roku (Michałów i część Adamowa).

Ile mieszkańców mają Starachowice i skąd brać aktualne dane?

Aktualną liczbę mieszkańców Starachowic podaje Bank Danych Lokalnych GUS. Nie podaję tu liczby z pamięci, bo GUS aktualizuje dane co roku, a wiele stron powiela stare wartości. Jak sprawdzić liczbę mieszkańców?

1. Otwórz bdl.stat.gov.pl i wybierz „Dane według dziedzin”.
2. Wejdź w kategorię „Ludność” i wybierz stan ludności.
3. Jako jednostkę terytorialną wybierz gminę miejską Starachowice.
4. Zaznacz najnowszy dostępny rok i zapisz datę stanu, np. 31 grudnia.
5. Dla porównania sprawdź też dane dla gminy Brody.

Do jakiej diecezji i dekanatu należy Lubienia?

Lubienia należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego (źródło: Diecezja Radomska). Parafię erygował 1 stycznia 1984 roku bp Edward Materski z terenu parafii w Krynkach. Do parafii należą:

• Lubienia, Działki i Henryk,
• Klepacze i Komorniki,
• Kutery i Młynek (Kuterów nie wymienia opis diecezji),
• Przymiarki.

Proboszczem od 2022 roku jest ks. Dariusz Zając (źródło: Diecezja Radomska; Wikipedia, parafia).

Jak zaplanować jednodniową trasę Starachowice - Lubienia - Iłża?

Jednodniowa trasa ma trzy etapy: rano muzeum w Starachowicach, w południe kościół w Lubieni, po południu Iłża. Lubienia leży przy drodze krajowej nr 9, więc dojazd jest prosty. Godziny muzeum i nabożeństw sprawdź w dniu wyjazdu, bo zmieniają się sezonowo.

Starachowice trasa i mapa: dojazd drogą krajową nr 9

Przez Lubienię przebiega droga krajowa nr 9, a kościół stoi przy ul. Iłżeckiej 41 (kod pocztowy 27-230 Brody). Odległości i czas przejazdu sprawdź w aktualnej mapie, bo zależą od punktu startu w Starachowicach. Proponuję taki plan dnia:

1. Rano: Muzeum Przyrody i Techniki, czyli wielki piec, hala lejnicza i archeopark.
2. Przed południem: krótki spacer po dawnym Wierzbniku i kościół Świętej Trójcy.
3. W południe: przejazd do Lubieni i kościół Podwyższenia Krzyża Świętego, poza Mszą.
4. Wczesne popołudnie: spacer po okolicy dawnych kopalń „Józef” i „Zębiec”.
5. Po południu: Iłża, czyli ruiny zamku biskupów i sanktuarium.

Jak dojechać ze Starachowic do Lubieni?

Najłatwiej dojechać samochodem. Wpisz w nawigacji adres ul. Iłżecka 41, Lubienia i wybierz trasę przez drogę krajową nr 9. Aktualne połączenia autobusowe sprawdź u przewoźników regionalnych przed wyjazdem. Rowerzyści powinni pamiętać o ruchu na drodze krajowej.

• Samochód: nawigacja na ul. Iłżecką 41 w Lubieni.
• Autobus: aktualny rozkład u przewoźnika, bez przesiadkowych domysłów.
• Rower: najlepiej drogami lokalnymi przez gminę Brody.
• Pieszo: tylko jako część dłuższej wędrówki przez lasy.

Co sprawdzić przed wyjazdem?

Przed wyjazdem sprawdź cztery rzeczy: godziny muzeum, godziny Mszy w Lubieni, pogodę i obuwie. Teren poprzemysłowy bywa nierówny i błotnisty. Moja lista kontrolna:

• godziny otwarcia i bilety na ekomuzeum.pl w dniu wizyty,
• godziny nabożeństw w Lubieni w gablocie albo w kancelarii,
• kurs kolejki wąskotorowej, jeśli jedziesz w niedzielę wiosną lub latem,
• prognoza pogody, bo dolina Kamiennej jesienią często tonie we mgle,
• wygodne buty za kostkę na hałdy i leśne ścieżki,
• skromny strój i cisza w kościele.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie imprezy odbędą się w Starachowicach w 2026 roku?

Aktualny kalendarz wydarzeń publikuje Urząd Miejski w Starachowicach i miejskie instytucje kultury. Program zmienia się co roku, dlatego sprawdź go tuż przed wyjazdem. W okolicy warto też pamiętać o odpustach w Lubieni: 21 maja (św. Jana Nepomucena) i 14 września (Podwyższenia Krzyża Świętego).

Jakie są najnowsze wiadomości o Starachowicach?

Oficjalne komunikaty miasta publikuje Urząd Miejski na stronie starachowice.eu. Bieżące wiadomości podają regionalne redakcje, m.in. Echo Dnia. Ten serwis nie jest portalem informacyjnym, tylko opisuje historię i miejsca warte odwiedzenia.

Jak daleko jest ze Starachowic do Lubieni?

Lubienia leży w tym samym powiecie, przy drodze krajowej nr 9. Dokładną odległość i czas przejazdu sprawdź w aktualnej mapie, bo zależą od punktu startu w mieście. Cel w nawigacji to ul. Iłżecka 41 w Lubieni.

Czy Lubienia należy do Starachowic?

Nie. Lubienia to wieś w gminie Brody, a gmina należy do powiatu starachowickiego w województwie świętokrzyskim. Parafia w Lubieni należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego.

Co łączy Starachowice z bł. abp. Nowowiejskim?

Abp Antoni Julian Nowowiejski urodził się 11 lutego 1858 roku w Lubieni, w dzisiejszym powiecie starachowickim. W latach 1908-1941 był biskupem płockim, a zmarł 28 maja 1941 roku w obozie Soldau w Działdowie. Jan Paweł II beatyfikował go 13 czerwca 1999 roku w gronie 108 męczenników, a jego wspomnienie przypada 12 czerwca.

Czy kolejka wąskotorowa w Starachowicach kursuje przez cały rok?

Nie. Według Wikipedii kolejka kursuje w niedziele sezonu wiosenno-letniego na odcinku do Lipia, reaktywowanym w 2004 roku. Daty sezonu i godziny odjazdów sprawdź u operatora kolejki przed wyjazdem.

Czy kościół w Lubieni jest zabytkiem?

Kościół w Lubieni jest budowlą współczesną, poświęconą 9 września 1986 roku. Dostępne źródła nie podają informacji o wpisie do rejestru zabytków. Warto go jednak zobaczyć ze względu na bryłę z czerwonego kamienia i cegły, która nawiązuje do górniczej przeszłości regionu.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska: Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (opis z 2017 r., odczyt październik 2026)
2. Wikipedia: Starachowice (odczyt październik 2026)
3. Wikipedia: Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach (odczyt październik 2026)
4. Muzeum Przyrody i Techniki „Ekomuzeum” im. Jana Pazdura w Starachowicach: oficjalna strona (2026)
5. Wikipedia: Lubienia (województwo świętokrzyskie) (odczyt 27.10.2026)
6. Wikipedia: Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni (na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018)
7. Wikipedia: Antoni Julian Nowowiejski (odczyt 27.10.2026)
8. Główny Urząd Statystyczny: Bank Danych Lokalnych (ludność według gmin, 2026)
9. Urząd Miejski w Starachowicach (2026)