Diecezja radomska - parafie, dekanaty i miejsce Lubieni

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Diecezja radomska powstała 25 marca 1992 r. na mocy bulli Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae populus. Należy do metropolii częstochowskiej, a jej katedrą jest kościół Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu. Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni leży w dekanacie starachowickim południowym. Erygował ją 1 stycznia 1984 r. bp Edward Materski, osiem lat przed powstaniem diecezji.

Zastrzegam jedno już na początku. Serwis parafialubienia.pl to niezależny przewodnik. Nie jest stroną parafii ani diecezji. Opisuję strukturę Kościoła tak, jak widzi ją ktoś, kto od lat zajmuje się historią Staropolskiego Okręgu Przemysłowego i jego wsi. Nie zastępuję komunikatów kurii.

Diecezja radomska w skrócie: rok 1992 i metropolia częstochowska

Diecezja radomska to diecezja Kościoła katolickiego utworzona 25 marca 1992 r. bullą Totus Tuus Poloniae populus. Należy do metropolii częstochowskiej, katedrą jest kościół Opieki NMP w Radomiu, a jej teren obejmuje część województw mazowieckiego i świętokrzyskiego, w tym Starachowice i okolice (źródło: Diecezja Radomska, strona oficjalna; Acta Apostolicae Sedis 84, 1992).

Bulla Totus Tuus Poloniae populus i nowa mapa diecezji

Jan Paweł II wydał tę bullę w ramach dużej reorganizacji Kościoła w Polsce. Jednym dokumentem zmienił granice wielu diecezji i utworzył nowe metropolie. Radom zyskał wtedy własnego biskupa diecezjalnego i katedrę.

Najważniejsze fakty w pigułce:

• Data powstania: 25 marca 1992 r., uroczystość Zwiastowania Pańskiego.
• Akt prawny: bulla Jana Pawła II Totus Tuus Poloniae populus, opublikowana w Acta Apostolicae Sedis 84 (1992).
• Metropolia: częstochowska. Diecezja radomska jest diecezją sufragalną, a metropolitą jest arcybiskup częstochowski.
• Katedra: kościół Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu.
• Teren: część województwa mazowieckiego i świętokrzyskiego, w tym powiat starachowicki z gminą Brody.
• Liczba dekanatów i parafii: aktualny stan podaje strona diecezji i Rocznik Diecezji Radomskiej. Liczby zmieniają się przy erekcjach nowych parafii.

Z jakiej diecezji wydzielono diecezję radomską?

Diecezję radomską wydzielono z diecezji sandomierskiej, która w latach 1981-1992 nosiła nazwę sandomiersko-radomskiej. Z tego powodu wiele parafii regionu ma metryki starsze niż sama diecezja. Lubienia jest tu dobrym przykładem. Parafię erygowano w 1984 r., jeszcze w diecezji sandomiersko-radomskiej, a do radomskiej przeszła w 1992 r.

Katedra Opieki Najświętszej Maryi Panny w Radomiu

W katedrze odbywają się najważniejsze liturgie diecezjalne, na przykład święcenia kapłańskie i uroczystości z udziałem biskupa. Przy kościele katedralnym działa kuria diecezjalna w Radomiu. To z niej wychodzą dekrety, nominacje i komunikaty.

Kto jest biskupem diecezji radomskiej?

Od 2021 r. biskupem diecezjalnym radomskim jest bp Marek Solarczyk, piąty ordynariusz w historii diecezji. Pierwszym był bp Edward Materski. Aktualny skład episkopatu diecezji, czyli biskupa diecezjalnego, biskupów pomocniczych i seniorów, najpewniej sprawdzisz na diecezja.radom.pl, bo nominacje ogłasza Stolica Apostolska bez wcześniejszych zapowiedzi.

Biskupi radomscy od 1992 roku

Poniższa tabela opiera się na zestawieniu ordynariuszy w opracowaniu „Diocese of Radom” (Wikipedia, stan na październik 2026). Daty oznaczają okres sprawowania urzędu biskupa diecezjalnego.

Lp.	Biskup	Okres urzędu	Związek z Lubienią
1	bp Edward Materski	1992-1999	Jako biskup sandomiersko-radomski erygował parafię (1984) i poświęcił kościół (1986).
2	bp Jan Chrapek	1999-2001	Brak informacji w źródłach o Lubieni.
3	abp Zygmunt Zimowski	2002-2009	Brak informacji w źródłach o Lubieni.
4	bp Henryk Tomasik	2009-2021	Za jego czasów zmiana proboszcza w 2017 r.
5	bp Marek Solarczyk	od 2021	Za jego czasów zmiany proboszczów w 2022 r.

Czym różni się biskup diecezjalny od pomocniczego?

Biskup diecezjalny kieruje diecezją we własnym imieniu. Biskup pomocniczy wspiera go w zadaniach, które ten mu powierzy. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. przyznaje biskupowi diecezjalnemu całą władzę zwyczajną, własną i bezpośrednią potrzebną do pasterzowania (kan. 381). Według kan. 391 rządzi on Kościołem partykularnym władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.

• Biskup diecezjalny wydaje dekrety, tworzy parafie i mianuje proboszczów.
• Biskup pomocniczy udziela na przykład sakramentu bierzmowania i wizytuje parafie z polecenia ordynariusza.
• Biskup senior nie kieruje już diecezją, choć nadal należy do jej duchowieństwa.
• Metropolita częstochowski nie zarządza diecezją radomską. Pełni wobec niej określone prawem funkcje w ramach metropolii.

Ile parafii ma diecezja radomska?

Aktualną liczbę parafii i dekanatów diecezji radomskiej podają wykaz na diecezja.radom.pl i kolejne wydania Rocznika Diecezji Radomskiej. Dlatego nie wpisuję jej tutaj z pamięci. Liczba ta zmienia się przy każdej erekcji, połączeniu lub zniesieniu parafii, więc przy każdym zestawieniu warto zaznaczać, z jakiego dnia pochodzi stan.

Czym jest parafia według prawa kanonicznego?

Parafia to określona wspólnota wiernych, która ma stałe granice, własnego proboszcza i działa pod władzą biskupa diecezjalnego. Tak definiuje ją prawo Kościoła:

„Parafia jest określoną wspólnotą wiernych, utworzoną na sposób stały w Kościele partykularnym, nad którą troskę duszpasterską, pod władzą biskupa diecezjalnego, powierza się proboszczowi jako jej własnemu pasterzowi.” Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 515 §1, 1983

Dekanaty diecezji radomskiej - jak działa ten podział

Dekanat to grupa sąsiednich parafii połączonych dla wspólnego duszpasterstwa. Na jego czele stoi dziekan, którego mianuje biskup. Jak wygląda to w praktyce, najłatwiej pokazać na przykładzie Lubieni:

Kilka sąsiednich parafii można łączyć w zespoły, takie jak dekanaty, aby wspólnie wspierać duszpasterstwo (parafraza). Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 374 §2, 1983

Jednostka	Kto kieruje	Podstawa w KPK	Przykład dla Lubieni
Metropolia	arcybiskup metropolita	kan. 435	metropolia częstochowska
Diecezja	biskup diecezjalny	kan. 381, 391	diecezja radomska
Dekanat	dziekan	kan. 374 §2, 553-555	dekanat starachowicki południowy
Parafia	proboszcz	kan. 515 §1, 519	parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

Rolę dziekana (kan. 553-555) da się ująć w kilku punktach:

• Koordynacja: dziekan wspiera wspólną pracę duszpasterską parafii w dekanacie.
• Troska o księży: dba o duchownych w dekanacie, także o chorych i starszych.
• Nadzór: czuwa nad sprawowaniem liturgii, porządkiem w kościołach i prowadzeniem ksiąg parafialnych.
• Wizytacje: odwiedza parafie dekanatu w terminach określonych przez biskupa.
• Nominacja: urząd dziekana nie wynika z samej funkcji proboszcza. Dziekana mianuje biskup diecezjalny.

Kto tworzy nowe parafie?

Nowe parafie tworzy wyłącznie biskup diecezjalny. Według kan. 515 §2 robi to po wysłuchaniu rady kapłańskiej. Aktem prawnym jest dekret erekcyjny. Właśnie taki dekret bp Edward Materski wydał dla Lubieni z dniem 1 stycznia 1984 r.

Gdzie sprawdzić zmiany księży w diecezji radomskiej?

Zmiany personalne księży w diecezji radomskiej ogłasza kuria diecezjalna w Radomiu, a ich wykaz publikuje oficjalna strona diecezji. Zwykle dzieje się to w okresie wakacyjnym, choć pojedyncze dekrety pojawiają się przez cały rok. Każdy dekret określa funkcję duchownego: proboszcz, administrator albo wikariusz.

Spis księży i wyszukiwarka duchownych

Pierwotnym źródłem są strona diecezji i Rocznik Diecezji Radomskiej. Przy szukaniu informacji o konkretnym księdzu proponuję taką kolejność:

1. Wejdź na diecezja.radom.pl i znajdź komunikat o zmianach personalnych z bieżącego roku.
2. Otwórz opis parafii w wykazie parafii i sprawdź, kto jest podany jako proboszcz.
3. Porównaj datę publikacji komunikatu z datą opisu parafii. Opisy bywają aktualizowane z opóźnieniem.
4. Przy wątpliwościach sprawdź ogłoszenia w gablocie przy kościele albo zapytaj w kancelarii parafialnej.
5. Do historii sięgnij po Rocznik Diecezji Radomskiej. Na wydaniach z 2007 i 2018 r. opiera się na przykład lista proboszczów Lubieni w Wikipedii.

Czym różni się administrator od proboszcza?

Administrator parafii kieruje nią tymczasowo, a proboszcz jest jej stałym pasterzem. Administratora biskup ustanawia na przykład przy wakacie urzędu (kan. 539-540). Wikariusz wspiera proboszcza w pracy duszpasterskiej, ale nie kieruje parafią (kan. 545).

• Proboszcz: stały pasterz parafii, z urzędem nadanym dekretem biskupa.
• Administrator: tymczasowo zastępuje proboszcza, zwykle do czasu nominacji.
• Wikariusz: współpracownik proboszcza w duszpasterstwie, katechezie i posłudze sakramentalnej.
• Rezydent: ksiądz mieszkający przy parafii bez urzędu proboszcza, często senior.

Jaki jest najstarszy kościół w diecezji radomskiej?

Tego pytania nie rozstrzygam bez źródła. Najstarszą świątynię diecezji wskazać można dopiero po sprawdzeniu datowania w rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa (zabytek.pl) i w opisach parafii. Wiek budynku trzeba też odróżniać od wieku parafii. To dwie różne daty i często dzielą je stulecia.

Jak sprawdzić, czy kościół jest zabytkiem?

Kościół jest zabytkiem rejestrowym, jeśli ma wpis w rejestrze zabytków. Wpis da się znaleźć w bazie zabytek.pl prowadzonej przez NID. Procedura wygląda tak:

1. Wpisz w wyszukiwarkę zabytek.pl nazwę miejscowości i słowo „kościół”.
2. Sprawdź numer rejestru i datę wpisu w karcie obiektu.
3. Porównaj datowanie budowli z opisem parafii na stronie diecezji.
4. Zwróć uwagę, czy wpis obejmuje cały zespół (kościół, dzwonnica, ogrodzenie), czy tylko jeden budynek.
5. Przy obiektach wyposażenia, takich jak ołtarze i obrazy, szukaj osobnych kart w ewidencji.

Czy najstarsza parafia ma najstarszy kościół?

Nie zawsze. Stara parafia mogła po pożarze albo wojnie postawić nowy kościół. Lubienia pokazuje ten kontrast wyraźniej niż większość miejsc, które znam z wędrówek po SOP:

• Wieś: w 1363 r. bp Bodzanta nadał ziemię nad rzeką Lubienią pod wieś na prawie średzkim (Wikipedia, Lubienia).
• Dawna przynależność: do 1788 r. dziesięcinę oddawano kościołowi w Krynkach.
• Kościół: budowany w latach 1983-1986, z czerwonego kamienia i cegły, według projektu Zofii Łotkowskiej i P. Franczaka (Diecezja Radomska).
• Parafia: erygowana w 1984 r., więc ma ponad czterdzieści lat przy ponad sześćsetletniej historii wsi.
• Status zabytkowy: źródła nie podają wpisu kościoła do rejestru zabytków.

Gdzie w diecezji leży Lubienia?

Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego. Erygował ją 1 stycznia 1984 r. bp Edward Materski z terenu parafii Krynki, a kościół poświęcono 9 września 1986 r. Adres kościoła to ul. Iłżecka 41, Lubienia, 27-230 Brody (Diecezja Radomska, opis parafii z 2017 r., sprawdzony w październiku 2026 r.).

Pełny opis świątyni, czyli bryłę, patrona i odpusty, zebrałem w tekście kościół w Lubieni i parafia Podwyższenia Krzyża Świętego.

Dekanat starachowicki południowy

Lubienia należy do dekanatu starachowickiego południowego, nazywanego też Starachowice-Południe. Leży w gminie Brody, w powiecie starachowickim, w województwie świętokrzyskim. Sąsiednie parafie omawiam w artykule dekanat starachowicki południowy. Według Wikipedii, opartej na Roczniku Diecezji Radomskiej, parafia obejmuje osiem miejscowości:

• Lubienia: wieś z kościołem przy ul. Iłżeckiej 41.
• Działki i Henryk: miejscowości wymienione zarówno przez Wikipedię, jak i przez diecezję.
• Klepacze i Komorniki: również w obu wykazach.
• Młynek i Przymiarki: również w obu wykazach.
• Kutery: wymienia je Wikipedia, ale opis na stronie diecezji ich nie podaje.

Każdą z tych miejscowości opisuję osobno w tekście miejscowości parafii Lubienia.

Parafia w Lubieni na tle historii diecezji

Parafia jest starsza od diecezji radomskiej o osiem lat. Duszpasterstwo na miejscu zaczęło się w 1980 r. Ks. Zbigniew Kowalczyk, wikariusz z Krynek, urządził wtedy tymczasową kaplicę w domu. Działkę pod kościół podarowali Franciszek i Józefa Jańcowie (Diecezja Radomska).

1. 1980: tymczasowa kaplica w domu, w diecezji sandomierskiej.
2. 1983: ks. Krzysztof Orzeł rozpoczyna budowę kościoła.
3. 1 stycznia 1984: erekcja parafii przez bp. Edwarda Materskiego.
4. 9 września 1986: poświęcenie kościoła przez tego samego biskupa.
5. 25 marca 1992: Lubienia wchodzi w skład nowej diecezji radomskiej.
6. od 2022: proboszczem jest ks. Dariusz Zając (Diecezja Radomska; Wikipedia).

Pełną listę duszpasterzy, od ks. kan. Krzysztofa Orła (1984-2017) po obecnego proboszcza, znajdziesz w tekście proboszczowie parafii Lubienia od 1984 roku.

Skąd brać aktualne ogłoszenia i informacje diecezji?

Aktualne komunikaty diecezji radomskiej, listy pasterskie i dekrety publikuje oficjalna strona diecezja.radom.pl, a sprawy konkretnej parafii ogłasza się w gablocie przy kościele i podczas niedzielnych Mszy. Daty, godziny i programy wydarzeń zawsze sprawdzaj w tych źródłach przed wyjazdem. Żaden niezależny przewodnik nie nadąży za bieżącymi zmianami.

Gdzie publikowane są dekrety biskupa?

Dekrety biskupa publikuje oficjalna strona diecezji, a dawniej także urzędowy organ diecezji. Z czasem przechodzą do archiwum kurii. Poza stroną diecezji sprawdzaj:

• Komunikaty kurii: zmiany personalne, dyspensy, zarządzenia liturgiczne.
• Listy pasterskie: odczytywane w kościołach w wyznaczone niedziele.
• Radomską edycję „Gościa Niedzielnego” (radom.gosc.pl): relacje z wydarzeń diecezjalnych i sylwetki duchownych.
• Wydziały kurii, w tym duszpasterstwo rodzin: zakładki i dane kontaktowe na stronie diecezji.
• Rocznik Diecezji Radomskiej: zestawienie parafii, dekanatów i duchownych na dany rok.

Ogłoszenia konkretnej parafii: gablota, kancelaria, strona

Parafia w Lubieni nie ma dziś osobnej oficjalnej strony. Diecezja nadal podaje domenę parafialubienia.pl, która jest obecnie niezależnym przewodnikiem. Porządek nabożeństw i ogłoszenia sprawdzisz w trzech miejscach:

1. W gablocie przy kościele, gdzie wiszą bieżące ogłoszenia.
2. Podczas ogłoszeń duszpasterskich w niedzielę.
3. W kancelarii parafialnej, w godzinach podanych w gablocie.
4. W opisie parafii na stronie diecezji. Pamiętaj, że jego tekst pochodzi z 2017 r.

Mapa diecezji radomskiej - jak szukać parafii po miejscowości

Parafię po nazwie miejscowości najpewniej znajdziesz w wykazie parafii na stronie diecezji. Opisy parafii zawierają listę należących do nich wsi. Mapy graficzne przydają się do orientacji w terenie, ale o przynależności rozstrzyga dekret biskupa, nie granica na rysunku.

Jak sprawdzić, do jakiej parafii należy moja wieś?

Wystarczy pięć kroków. Na przykładzie Lubieni zajmują kilka minut:

1. Zapisz dokładną nazwę miejscowości, także przysiółka, bo Henryk czy Kutery to osobne pozycje w wykazach.
2. Otwórz wykaz parafii na diecezja.radom.pl i przeszukaj opisy pod kątem nazwy.
3. Sprawdź, w jakim dekanacie leży znaleziona parafia.
4. Porównaj wynik z Rocznikiem Diecezji Radomskiej albo z opracowaniem, które się na nim opiera.
5. Przy rozbieżnościach, jak w przypadku Kuterów, zapytaj w kancelarii najbliższej parafii.

Czy granice parafii pokrywają się z granicami gmin?

Nie. Granice parafii wyznacza biskup, a granice gmin ustala państwo, dlatego wieś z jednej gminy może należeć do parafii w innej. Lubienia przez stulecia była związana z parafią w Krynkach. Własną parafię ma dopiero od 1984 r. Typowe pułapki przy szukaniu wyglądają tak:

• Adres pocztowy: kościół w Lubieni ma kod 27-230 Brody, choć stoi w Lubieni.
• Przysiółki: małe osady bywają przypisane do innej parafii niż wieś, do której należą administracyjnie.
• Stare dokumenty: akty sprzed 1984 r. dla mieszkańców Lubieni szuka się w Krynkach.
• Nowe osiedla: przy rozbudowie wsi granice parafii zmienia dopiero dekret, a nie nowa ulica.
• Mapy w sieci: część z nich powstała bez licencji i bez aktualizacji, więc traktuj je wyłącznie pomocniczo.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie zmiany księży w diecezji radomskiej nastąpią w 2026 roku?

Wykaz zmian personalnych na dany rok publikuje kuria diecezjalna w Radomiu na stronie diecezja.radom.pl, zwykle w okresie wakacyjnym. Nie podaję tu nazwisk ani przenosin, bo pewne są tylko dane z oficjalnego komunikatu. Po jego publikacji warto też zajrzeć do gabloty w swojej parafii.

Czy parafia w Lubieni należała kiedyś do innej diecezji?

Tak. Bp Edward Materski erygował parafię 1 stycznia 1984 r., gdy teren należał do diecezji sandomiersko-radomskiej. W diecezji radomskiej Lubienia jest od jej utworzenia, czyli od 25 marca 1992 r. Wcześniej wierni z Lubieni należeli do parafii Krynki.

Czy diecezja radomska wydaje rocznik lub katalog parafii?

Tak, diecezja wydaje Rocznik Diecezji Radomskiej. Na wydaniach z 2007 i 2018 r. opiera się między innymi opis parafii w Lubieni w Wikipedii. Bieżące dane, takie jak proboszcz czy lista miejscowości, warto porównywać ze stroną diecezji.

Czy kościół w Lubieni jest zabytkiem?

Źródła nie podają wpisu kościoła w Lubieni do rejestru zabytków. To świątynia współczesna, budowana w latach 1983-1986 i poświęcona 9 września 1986 r. Aktualny stan rejestru sprawdzisz w bazie zabytek.pl Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Gdzie sprawdzić godziny Mszy w kościele w Lubieni?

Najpewniejsze są gablota przy kościele, kancelaria parafialna i opis parafii na stronie diecezji. Ten opis pochodzi jednak z 2017 r. i różni się od porządku publikowanego dawniej przez parafię. Jak podejść do tej rozbieżności, opisuję w tekście godziny Mszy w Lubieni.

Czy parafialubienia.pl to oficjalna strona parafii?

Nie. Parafialubienia.pl to niezależny przewodnik po kościele i historii Lubieni. Nie przyjmuje intencji ani ofiar i nie publikuje ogłoszeń w imieniu parafii. W sprawach sakramentów, dokumentów i intencji zwracaj się do kancelarii swojej parafii.

Jakie odpusty obchodzi parafia w Lubieni?

Według strony diecezji parafia obchodzi dwa odpusty. Pierwszy przypada w święto Podwyższenia Krzyża Świętego 14 września, drugi w dniu św. Jana Nepomucena 21 maja. Na 21 maja przypada też dzień adoracji Najświętszego Sakramentu. Godziny uroczystości ogłasza parafia przed każdym odpustem.

Źródła i literatura

1. Diecezja Radomska - oficjalna strona, stan na październik 2026.
2. Diecezja Radomska - Lubienia, parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, opis z 2017 r., sprawdzony w październiku 2026.
3. Jan Paweł II, bulla Totus Tuus Poloniae populus, 25 marca 1992, Acta Apostolicae Sedis 84 (1992).
4. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 374 §2, 381, 391, 435, 515, 519, 539-540, 545, 553-555.
5. Wikipedia - Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni, na podstawie Rocznika Diecezji Radomskiej 2007 i 2018.
6. Wikipedia - Lubienia (województwo świętokrzyskie).
7. Wikipedia - Diocese of Radom, lista ordynariuszy.
8. Narodowy Instytut Dziedzictwa - zabytek.pl, rejestr zabytków.