Betlejemskie Światło Pokoju historia - od Linzu do Lubieni

Autor: Łukasz Cedro · zmiana 28.10.2026

Spis treści

Betlejemskie Światło Pokoju to płomień zapalany w Grocie Narodzenia w Betlejem i przekazywany z rąk do rąk przez Europę. Akcję rozpoczęło w 1986 roku austriackie radio i telewizja ORF w Linzu, potem sztafetę przejęli skauci, a do Polski Światło trafia od 1991 roku dzięki Związkowi Harcerstwa Polskiego. W grudniu 2018 roku dotarło też do Lubieni i gminy Brody.

Historię Lubieni czytam zwykle przez rudę żelaza, kopalnię „Józef” i biskupie przywileje z XIV wieku. Betlejemskie Światło to wątek zupełnie inny: młody, harcerski, ponadgraniczny. A jednak w grudniu 2018 roku ta europejska sztafeta przeszła przez wieś nad rzeką Lubienią, więc zebrałem w jednym miejscu to, co o niej wiadomo ze źródeł.

Jaka jest historia Betlejemskiego Światła Pokoju?

Historia Betlejemskiego Światła Pokoju zaczyna się w 1986 roku w Linzu, gdzie studio ORF Górnej Austrii włączyło płomień z Betlejem do bożonarodzeniowej akcji charytatywnej „Licht ins Dunkel”. Płomień zapala dziecko w Grocie Narodzenia, samolot przywozi go do Austrii, a stamtąd skauci niosą go dalej, przez granice kolejnych krajów (źródło: ORF, Friedenslicht aus Betlehem).

Mało która tradycja adwentowa ma początek, który da się wskazać co do roku. Ta nie wyrosła z pobożności ludowej sprzed wieków. Wymyślili ją dziennikarze, a rozniosła młodzież.

1986: akcja ORF w Linzu

Akcja ORF w Linzu to punkt zerowy całej sztafety. Austriacki nadawca publiczny szukał znaku, który połączy zbiórkę pieniędzy dla potrzebujących z przesłaniem Bożego Narodzenia. Wybrał płomień z miejsca narodzin Jezusa. Pomysł okazał się na tyle czytelny, że w kolejnych latach płomień zaczęli odbierać ludzie spoza Austrii.

• Inicjator: ORF, austriacki nadawca publiczny, a dokładniej jego studio regionalne w Linzu w Górnej Austrii.
• Rok startu: 1986, w ramach akcji charytatywnej „Licht ins Dunkel” („Światło w ciemność”).
• Miejsce zapalenia: Grota Narodzenia pod Bazyliką Narodzenia Pańskiego w Betlejem.
• Transport: płomień leci samolotem w zabezpieczonej lampie, a na ziemi podróżuje dalej w lampionach i zniczach.
• Nazwa oryginalna: Friedenslicht aus Betlehem, czyli dosłownie „Światło Pokoju z Betlejem”.

Kto zapala płomień w Grocie Narodzenia?

Płomień w Grocie Narodzenia zapala co roku dziecko z Austrii, wybierane przez organizatorów za postawę i zaangażowanie społeczne. Tak opisuje to ORF i tego wzoru akcja trzyma się od początku. Dla historii sztafety liczy się sam gest: najmłodszy niesie światło dorosłym.

Skauci przejmują sztafetę

Pod koniec lat 80. do akcji włączyli się austriaccy skauci i to oni zamienili jednorazowy gest telewizji w europejską sztafetę. W Austrii delegacje organizacji skautowych z wielu krajów odbierają płomień podczas wspólnej uroczystości, a potem wiozą go pociągami, autokarami i samochodami do siebie.

Rok	Wydarzenie	Źródło
1986	ORF w Linzu przywozi płomień z Betlejem w ramach akcji „Licht ins Dunkel”	ORF
koniec lat 80.	Skauci austriaccy przejmują rozprowadzanie Światła, dołączają kolejne kraje	ORF
1991	Polska w sztafecie: Światło od skautów słowackich odbiera ZHP	ZHP
23.12.2018	Harcerze 82 DH „Kubuś” przekazują Światło władzom gminy Brody i mieszkańcom	dawna strona parafialubienia.pl

W jednym zdaniu: Betlejemskie Światło Pokoju to tradycja z 1986 roku, zapoczątkowana przez ORF w Linzu i rozniesiona po Europie przez skautów, a nie zwyczaj sięgający średniowiecza. Kolejne edycje i coroczne hasła opisuję w tekście Betlejemskie Światło Pokoju: daty i hasło.

Co to znaczy BŚP?

BŚP to skrót od nazwy Betlejemskie Światło Pokoju, używany przez Związek Harcerstwa Polskiego w nazwach akcji, odznak, plakatów i materiałów dla drużyn. Oznacza ten sam płomień z Groty Narodzenia, który w krajach niemieckojęzycznych nosi nazwę Friedenslicht aus Betlehem. W Polsce rozprowadzają go harcerze.

Friedenslicht aus Betlehem: nazwa oryginalna

Polska nazwa wiernie oddaje niemiecki oryginał. „Friede” to pokój, „Licht” to światło, „aus Betlehem” znaczy „z Betlejem”. Polacy przestawili tylko szyk i zrobili z nazwy miejsca przymiotnik. Stąd „betlejemskie”, a w mowie potocznej często po prostu „światełko betlejemskie”.

Gdzie spotkasz skrót BŚP?

Skrót wraca co roku w grudniu, zwykle w kilku miejscach naraz:

• Komunikaty ZHP i hufców podają pod skrótem BŚP terminy i miejsca przekazania Światła.
• Odznaki i plakietki akcji noszą skrót BŚP obok corocznego hasła.
• Drużynowi używają skrótu w planach pracy i zbiórek grudniowych.
• Ogłoszenia parafialne informują, że harcerze przyniosą BŚP przed Wigilią.
• Harcerze mówią o „sprawności BŚP”, gdy szukają wymagań związanych z akcją.

Jak Światło dotarło do Polski w 1991 roku?

Betlejemskie Światło Pokoju dotarło do Polski w 1991 roku, kiedy Związek Harcerstwa Polskiego dołączył do europejskiej sztafety. Płomień przekazali polskim harcerzom skauci słowaccy na granicy, a harcerze ponieśli go dalej przez hufce do parafii, urzędów, szpitali i domów (źródło: Związek Harcerstwa Polskiego, historia BŚP w Polsce).

Rola skautów słowackich

Skauci słowaccy odbierają Światło wcześniej, bliżej Austrii, i od 1991 roku przekazują je dalej na północ. Dla historii to ważny szczegół. Dwa lata po 1989 roku harcerze z Polski i skauci z ówczesnej Czechosłowacji mogli spotkać się na granicy otwarcie, z płomieniem w lampionie, bez politycznego podtekstu.

Związek Harcerstwa Polskiego jako organizator

ZHP pełni w Polsce rolę organizatora: ogłasza hasło roku, przygotowuje materiały i ustala, jak Światło rozchodzi się po chorągwiach. Delegacje harcerskie tradycyjnie zanoszą je też do najważniejszych instytucji państwa i Kościoła. Szczegóły każdej edycji ZHP publikuje na swojej stronie.

Jak Światło wędruje od granicy do domu?

Droga płomienia przypomina sztafetę lekkoatletyczną, tylko z wieloma pałeczkami naraz:

1. Dziecko z Austrii zapala płomień w Grocie Narodzenia w Betlejem.
2. Samolot przewozi płomień w zabezpieczonej lampie do Austrii.
3. Skauci z wielu krajów odbierają Światło na wspólnej uroczystości w Austrii.
4. Skauci słowaccy przekazują płomień delegacji Związku Harcerstwa Polskiego.
5. Chorągwie i hufce rozwożą Światło po regionach, także na Kielecczyznę.
6. Drużyny przy szkołach i parafiach zanoszą je do kościołów, urzędów gmin i domów.
7. Rodziny zapalają od niego świecę na stole wigilijnym.

Z lokalnych relacji, które czytałem, wynika, że ostatni odcinek zwykle przejmują drużyny działające przy parafiach i szkołach. Tak było też w gminie Brody.

Co symbolizuje Betlejemskie Światło Pokoju?

Betlejemskie Światło Pokoju symbolizuje pokój zapowiedziany przy narodzeniu Jezusa i światło, które przychodzi do ludzi w ciemności. Oba motywy pochodzą z Ewangelii: aniołowie w Łk 2,14 ogłaszają pokój ludziom, a prolog Ewangelii według św. Jana (J 1,5) mówi o światłości świecącej w ciemności (Biblia Tysiąclecia, wyd. V).

Betlejem, światło i pokój w Piśmie Świętym

Kto przeczyta opis Bożego Narodzenia u św. Łukasza (Łk 2,8-14), zrozumie, dlaczego organizatorzy sięgnęli właśnie po Betlejem. Pasterze czuwają nocą, przychodzi światło, a potem słowo o pokoju.

„Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom Jego upodobania.” Łk 2,14, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999

„A światłość w ciemności świeci i ciemność jej nie ogarnęła.” J 1,5, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 1999

Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 525 przypomina, że Jezus narodził się w ubóstwie stajni, w prostej rodzinie, a pierwszymi świadkami byli ubodzy pasterze. Ten rys pokory dobrze pasuje do akcji, w której płomień niesie dziecko, a nie dostojnik.

Dlaczego płomień przywozi się aż z Betlejem?

Płomień przywozi się z Betlejem, bo to miejsce narodzin Jezusa. Znak z Groty Narodzenia łączy każdą świecę w Europie z jednym konkretnym punktem na mapie. Dla wielu rodzin to sposób, by przy wigilijnym stole mieć „kawałek” Betlejem.

• Betlejem w Ewangelii: miejsce narodzenia Jezusa według Łk 2,4-7 i Mt 2,1.
• Światło w Ewangelii: Jezus mówi o sobie „Ja jestem światłością świata” (J 8,12).
• Pokój w Ewangelii: „Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój” (Mt 5,9).
• Pokój w nauczaniu Kościoła: KKK 2305 nazywa pokój ziemski obrazem i owocem pokoju Chrystusa.
• Kontekst lat 90.: po upadku żelaznej kurtyny płomień przechodzący przez granice stał się czytelnym znakiem pojednania w Europie.

Czym jest Światło z punktu widzenia wiary?

Betlejemskie Światło Pokoju to zwyczaj, a nie obrzęd liturgiczny ani sakrament. Kościół nie przypisuje płomieniowi żadnej szczególnej mocy. Jego wartość tkwi w znaku i w geście dzielenia się z innymi. Dobrze to rozróżniać, tak jak odróżniamy naukę Kościoła od pobożności ludowej przy innych pamiątkach wiary. Przykładem są relikwie Krzyża Świętego w Polsce, które mają zupełnie inny status i długą historię kultu.

Poziom	Co obejmuje	Przykład związany ze Światłem
Nauka Kościoła	Pismo Święte, Katechizm	Łk 2,14 o pokoju, KKK 525 o narodzeniu w ubóstwie
Liturgia	Msza, obrzędy, rok liturgiczny	Adwent i Boże Narodzenie jako czas, w którym akcja się odbywa
Zwyczaj	Gesty i tradycje wspólnot	Przekazanie płomienia, świeca na stole wigilijnym

Światło w Lubieni i gminie Brody

Do Lubieni Betlejemskie Światło Pokoju przynieśli harcerze 82 DH „Kubuś”. Według relacji z dawnej strony parafialubienia.pl z grudnia 2018 roku, 23 grudnia przekazali je władzom gminy Brody i mieszkańcom pod hasłem „Światło, które łączy”. Według tej samej strony harcerze z okolicy współtworzyli też Harcerską Drogę Krzyżową w lubieńskim kościele.

23 grudnia 2018: „Światło, które łączy”

Dwa dni przed Bożym Narodzeniem 2018 roku płomień z Betlejem dotarł do wsi, której historia zaczyna się od nadania biskupa Bodzanty z 1363 roku. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego przy ulicy Iłżeckiej 41 poświęcono dopiero w 1986 roku. W tym samym roku ORF w Linzu zapoczątkował akcję. Ten zbieg dat bardzo mi się podoba: kościół w Lubieni i sztafeta Światła są rówieśnikami. Szerzej o samym wydarzeniu piszę w tekście Betlejemskie Światło w gminie Brody.

Kto przynosi Światło do Lubieni?

Według relacji z 2018 roku Światło do Lubieni przynieśli harcerze 82 DH „Kubuś”. Nie twierdzę, że dzieje się tak co roku, bo o latach późniejszych źródła milczą. Harcerzy z okolicy widać jednak w kościele także w innych terminach:

• 82 DH „Kubuś” przekazała Światło gminie Brody 23 grudnia 2018 roku.
• Harcerski Krąg Seniorów „Łysica - Żubry” prowadził z harcerzami XVIII Harcerską Drogę Krzyżową w kościele w Lubieni 12 kwietnia 2019 roku.
• Według dawnej strony parafii Harcerska Droga Krzyżowa odbywała się wtedy corocznie od 18 lat.
• Po nabożeństwie uczestnicy spotykali się „przy pączku”, co dobrze oddaje sąsiedzki charakter tych spotkań.
• Parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lubieni należy do diecezji radomskiej i dekanatu starachowickiego południowego.

Jak Światło łączy się z rokiem w lubieńskiej parafii?

Betlejemskie Światło trafia do Lubieni w końcówce Adwentu, gdy za parafianami są już Roraty i Godzinki w Lubieni. Według dawnej strony parafii harcerze wracali do kościoła w Wielkim Poście na Drogę Krzyżową, a wiosną parafia żyje nabożeństwami majowymi. Światło jest więc jednym z kilku punktów w roku, w których spotykają się harcerze i parafianie.

Sprawność Betlejemskie Światło Pokoju: czego dotyczy?

Sprawność BŚP to fraza, którą wpisują głównie harcerze i drużynowi szukający wymagań związanych z akcją Betlejemskiego Światła Pokoju. Wymagania sprawności i odznak ustala Związek Harcerstwa Polskiego w swoich regulaminach i materiałach programowych. Ich aktualne brzmienie najlepiej więc sprawdzać u źródła, a nie na forach.

Gdzie znaleźć wymagania sprawności BŚP?

Wymagania sprawności znajdziesz u drużynowego, w hufcu oraz w materiałach programowych ZHP na zhp.pl. Nie przepisuję ich tutaj z pamięci, bo ZHP co jakiś czas zmienia system sprawności, a nieaktualna lista mogłaby wprowadzić w błąd.

1. Zapytaj drużynowego, czy w drużynie obowiązuje konkretna sprawność albo odznaka BŚP.
2. Sprawdź materiały swojej chorągwi i hufca, bo to one koordynują akcję w regionie.
3. Zajrzyj do aktualnych materiałów programowych na stronie ZHP.
4. Ustal z opiekunem próby zadania, które wykonasz w czasie grudniowej akcji.
5. Zapisz przebieg zadań, bo przy zamknięciu próby przyda się relacja.

Jaka wiedza z historii przydaje się przy sprawności?

Niezależnie od brzmienia wymagań każda próba związana z BŚP opiera się na tych samych faktach. Ten artykuł zbiera je w jednym miejscu:

• Początek akcji: 1986 rok, ORF, Linz, akcja „Licht ins Dunkel”.
• Miejsce zapalenia: Grota Narodzenia w Betlejem, płomień zapala dziecko z Austrii.
• Droga do Polski: od 1991 roku przez skautów słowackich do ZHP.
• Symbolika: Łk 2,14 o pokoju i J 1,5 o światłości w ciemności.
• Przykład lokalny: 82 DH „Kubuś” i gmina Brody w 2018 roku.

Jak opowiedzieć historię BŚP na zbiórce?

Historię BŚP najłatwiej opowiedzieć na zbiórce w 15 minut, w trzech krokach: mapa drogi płomienia, krótka oś czasu i czytanie fragmentu Łk 2,8-14. Gawęda harcerska działa najlepiej, gdy dzieci same wskazują na mapie Betlejem, Linz i polską granicę. Dopiero potem słuchają, dlaczego płomień w ogóle podróżuje.

Scenariusz gawędy na 15 minut

1. Minuty 0-3: rozłóż mapę Europy i Bliskiego Wschodu, poproś o wskazanie Betlejem, Linzu i miejsca, gdzie mieszkacie.
2. Minuty 3-6: opowiedz o 1986 roku i akcji ORF, pokaż, że cała tradycja jest młodsza od rodziców uczestników.
3. Minuty 6-9: narysujcie strzałkami drogę płomienia: Betlejem, Austria, Słowacja, Polska, wasza miejscowość.
4. Minuty 9-12: przeczytaj Łk 2,8-14 i zapytaj, które słowo powtarza się w haśle tegorocznej akcji.
5. Minuty 12-15: porozmawiajcie, komu drużyna zaniesie Światło w tym roku.

Komu warto zanieść Światło?

Najlepsze pytania do dyskusji dotyczą konkretnych osób z okolicy, nie abstrakcyjnego pokoju. Kilka propozycji na rozmowę w drużynie:

• Komu w naszej miejscowości będzie trudno spędzić te święta w pojedynkę?
• Komu harcerze z 82 DH „Kubuś” zanieśli Światło w 2018 roku i dlaczego właśnie władzom gminy?
• Z kim w szkole albo w rodzinie chcielibyśmy się pogodzić przed Wigilią?
• Co znaczy hasło „Światło, które łączy” w naszej drużynie?
• Jak przekazać Światło sąsiadom, którzy nie chodzą do kościoła, tak by nikogo nie urazić?

Jak bezpiecznie przenosić płomień z dziećmi?

Bezpieczeństwo zaczyna się od lampionu z osłoną, bo otwarty płomień w rękach dziecka łatwo kończy się poparzeniem. Przy młodszych uczestnikach dorosły trzyma główne źródło ognia, a dzieci zapalają od niego własne znicze pod nadzorem.

• Używaj zamkniętych lampionów albo zniczy z osłoną, nie samych świec.
• Trzymaj zapasowy znicz z płomieniem na wypadek zgaszenia głównego.
• Przy przewozie samochodem zabezpiecz lampion w stabilnym pojemniku, z dala od tapicerki.
• Nie zostawiaj płomienia bez opieki w domu ani w sali harcerskiej.
• Miej pod ręką gaśnicę albo koc gaśniczy, zwłaszcza w kościele i świetlicy.

Gawęda nie musi obiecywać niczego ponad to, co Światło znaczy: to znak pokoju i życzliwości, który ktoś niesie dla innych.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy światełko betlejemskie?

Betlejemskie Światło Pokoju dociera do Polski w grudniu, przed Wigilią, a potem w ciągu kilku dni rozchodzi się po hufcach i parafiach. Dokładne daty przekazania na granicy i w regionach co roku ogłasza ZHP. Termin dla swojej parafii najprościej sprawdzić w ogłoszeniach parafialnych albo u miejscowej drużyny.

Czy płomień leci samolotem?

Tak, odcinek z Bliskiego Wschodu do Austrii płomień pokonuje samolotem, w specjalnie zabezpieczonej lampie. Dalej podróżuje lądem, w lampionach i zniczach przekazywanych przez skautów i harcerzy. Tak opisuje to ORF, inicjator akcji.

Czy w innych krajach też są hasła BŚP?

Tak, organizacje skautowe w różnych krajach przygotowują własne motta, choć przesłanie pokoju pozostaje wspólne. W Polsce hasło ogłasza ZHP i to ono trafia na plakaty, odznaki i materiały drużyn. W 2018 roku w gminie Brody pojawiło się hasło „Światło, które łączy”.

Czy Światło można zabrać z kościoła do domu?

Tak, w wielu parafiach po przekazaniu Światła wierni zapalają od niego własne znicze i zabierają je do domów, najczęściej na stół wigilijny. Przynieś zamknięty lampion albo znicz z osłoną. O tym, czy i kiedy Światło będzie dostępne w kościele, informuje kancelaria parafii albo ogłoszenia.

Co zrobić ze Światłem po Wigilii?

Nie ma tu żadnego przepisu kościelnego, bo to zwyczaj, a nie obrzęd. Część rodzin podtrzymuje płomień przez kolejne dni świąt, inni gaszą go po kolacji wigilijnej albo po Pasterce. Najważniejsze, by płomień nigdy nie palił się bez nadzoru.

Źródła i literatura

1. ORF, Friedenslicht aus Betlehem: historia akcji od 1986 roku, 2025.
2. Związek Harcerstwa Polskiego, Betlejemskie Światło Pokoju w Polsce, 2025.
3. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 1999: Łk 2,8-14; J 1,5; J 8,12; Mt 5,9.
4. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994: punkty 525 i 2305.
5. Diecezja Radomska, Lubienia: parafia pw. Podwyższenia Krzyża Świętego, opis parafii, dostęp: październik 2026.
6. Dawna strona parafialubienia.pl, Betlejemskie Światło Pokoju 2018, archiwum Wayback Machine, grudzień 2018.
7. Lubienia (województwo świętokrzyskie), Wikipedia, dostęp: październik 2026.
8. Zdjęcie wyróżniające: Jolanta Dyr, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons, strona pliku.